• سبد خرید شما خالی است.

دستورالعمل بخش بیوشیمی خون

1-  هدف:

هدف از تهیه این دستورالعمل  آشنایی با  دستورالعمل انجام تست در بخش  بیوشیمی  به منظوراطمینان از جواب های بدست آمده برای گزارش دهی به بیمار

2- دامنه کاربر

دامنه این روش ، بخش بیوشیمی می باشد.

3- تعاريف :

  سایر واژه گان، بصورت تخصصی می باشد.      

 4- مسئولیت   :

مسئول اجرای این دستورالعمل مسئولین بخش بیوشیمی و مسئول کنترل کیفی آزمایشگاه می باشد.

  مسئولیت  نظارت بر حسن اجرای این روش بر عهده نماینده مدیریت، سوپر وایزر و مدیر فنی آزمایشگاه می باشد.

5 – مدارك مرتبط:

روش اجرایی کنترل مدارک وسوابق

روش اجرایی محصول نامطبق

روش اجرایی اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه

توجه : همکار گرامی توجه فرمایید این دستورالعمل با فرمت استاندار15189  ISO  و بر اساس روش دستگاهی نگارش شده است ، لذا هر آزمایشگاه میبایست با الگو برداری از این متن اقدام به تکمیل کردن و یا اصلاح کردن آن بر اساس روش ، کیت و دستگاه مورد استفاده در آزمایشگاه خویش ،آن را شخصی سازی کند .

مقدمه:

اتوآنالایزر چیست؟

اتوآنالایزر دستگاه پیچیده‌ای است که عموماً از اجزاء روباتیک جهت برداشتن نمونه و محلول‌های معرف (Reagents) تشکیل شده است.


هر اتوآنالایزر حتماً یک پردازشگر نیز هست، چرا که اصولاً اتوآنالایزر بدون آن معنی ندارد. البته منظور از پردازشگر، دستگاه PC نیست، بلکه اجزاء کامپیوتری شامل CPU، بوردهای اصلی، مانیتور (کوچک با بزرگ یا به‌صورت LCD) و چاپگر (کوچک و داخلی یا بزرگ و خارجی) را دارد.
در اتوآنالایر از یک طرف نمونه و از طرف دیگر معرف‌های آزمایش وارد دستگاه شده و در محل واکنش (آنالیز) با یکدیگر ترکیب می‌شوند. دتکتورها و سنسورها نتایج فعل و انفعالات شیمیائی یا فیزیکی را ثبت کرده و به پردازشگر یا مغز الکترونیک دستگاه می‌فرستند. داده‌های خام توسط تعاریف و فرمول‌های قبلی دستگاه یا کاربر که در حافظه سیستم ثبت شده، پردازش شده و نتیجه نهائی توسط یک سیستم خروجی که شامل مانیتور یا صفحه LCD است، به کاربر نشان داده می‌شود. تقریباً همه اتوآنالایزرها یک چاپگر دارند که ممکن است جزء دستگاه باشد یا به‌صورت جانبی به آن وصل شود.

مهم‌ترین و پرمصرف‌ترین اتوآنالایزرها در آزمایشگاه‌ها عبارتند از:

۱. اتوآنالایزرهای بیوشیمی، 
۲. اتوآنالایزرهای هماتولوژی معروف به سل کانترها (Cell counter)،
۳. اتوآنالایزر گازهای خونی معروف به دستگاه‌های Blood Gas یا دستگاه تست ABG،
۴. اتوآنالایزرهای اندازه‌گیری الکترولیت‌های خون (+K+ , Na) به روش شعله Flame Photometer یا روش الکترودی ISE، 
۵. اتوآنالایزرها تست‌های ELISA.

آیا یک اتوآنالایزر اشتباه می‌کند؟

پاسخ این سؤال مثبت است، اما باید توجه داشت که در واقع بیشتر این اشتباهات متوجه اپراتور دستگاه است، نه خود دستگاه. عمده مواردی که می‌تواند منجر به ارائه یک جواب نادرست از دستگاه اتوآنالایزر گردد، شامل مقوله‌های زیر است:


۱. عدم کالیبراسیون ابتدائی دستگاه،
۲. اشکال در نمونه (Sample) و سیستم برداشت نمونه،
۳. اشکال در معرف (Reagent) یا سیستم برداشت معرف،
۴. اشکال در محل واکنش در داخل دستگاه،
۵. عدم توجه کاربر به علائم هشداردهنده دستگاه (Flag).

عدم کالیبراسیون ابتدای دستگاه


اولین موضوعی که پس از راه‌اندازی دستگاه باید به آن پرداخته شود، کالیبراسیون دستگاه است. البته این کار باید هر از چندگاهی مطابق توصیه جداول کالیبراسیون دستگاه با استفاده از:
۱. سرم کنترل کالیبراسیون در مورد اتوآنالایزر بیوشیمی و اتوآنالایزر الکترولیت‌های بدن،
۲. با سوسپانسیون سلولی (مصنوعی یا واقعی) در مورد اتوآنالایزرهای هماتولوژی (سل کانترها)،
۳. محلول‌های کالیبراسیون برای دستگاه آنالایزر گازهایی خونی (Blood Gas)،
انجام شود در واقع کالیبراسیون دستگاه‌ها همانند خشت اولی است که اگر کج گذاشته شود، دیوار تا ثریا کج خواهد رفت. مسئول آزمایشگاه باید انجام این امر مهم را به پرسنل مجرب خود بسپارد.
در این خصوص نکات مهمی به شرح ذیل یادآوری می‌گردد:


● نحوه آماده‌سازی
سرم کالیبراسیون:


الف) سرم‌های کالیبراسیون به‌صورت پودر لیوفیلیزه بوده و برای محلول کردن آن باید از آب مقطر دیونیزه و در صورت موجود نبودن، از آب مقطر دوبار تقطیر استفاده کنید.


ب) از بهترین و دقیق‌ترین پی‌پت‌ها استفاده کنید.


پ) هنگام برداشتن درب ویال همواره مقداری از پودر لیوفیلیزه به درب ویال می‌چسبد. با دقت و به آرامی آن‌را باز و بسته کنید، به‌طوری‌که چیزی از پودر از دست نرود و همه آن محلول شود.
ت) پس از بستن درب ویال باید به مدت معینی که در بروشور مربوطه آمده، آن‌را در حالت خاص (بی‌حرکت یا حرکت چرخشی یا در تاریکی) قرار دهید تا آماده مصرف شود.


● محلول کالیبراتور آماده:


از این محلول‌ها در دستگاه‌های تحلیل گازهای خونی (Blood Gas) استفاده می‌شود و به‌صورت آماده شده، موجود است.


در مورد همه کالیبراتورها به یاد داشته باشید که:


۱. نکته مهم در مورد هر ماده‌ای به‌خصوص محلول کالیبراتور توجه به تاریخ مصرف است.
۲. در صورتی‌که مقدور است، محلول یا سوسپانسیون کالیبراسیون را به اندازه نیاز آماده کنید تا الزامی برای ذخیره‌سازی محلول آماده باقی‌مانده نباشد.


۳. اگر قرار است سوسپانسیون یا محلول مدتی در جائی بماند تا آماده مصرف شود، دقت کنید درب ویال خوب بسته شده و دمای محیط مناسب باشد. تبخیر باعث تغلیظ محلول یا سوسپانسیون خواهد شد.

اشکال در نمونه (Sample) و سیستم برداشت نمونه


همیشه به اندازه کافی نمونه (Sample) به دستگاه تحویل دهید. در صورتی‌که نمونه کم باشد و دستگاه مثلاً ۱۰۰ میکرولیتر نمونه برای آزمایش گلوکز احتیاج داشته باشد، ولی در داخل کاپ نمونه فقط ۵۰ میکرولیتر نمونه وجود داشته باشد، به فرض اینکه بیمار یک فرد عادی با قند خون نرمال است، با دریافت یک جواب غیرعادی (مثلاً گلوکز ۵۳mg/dl) متوجه اشتباه دستگاه خواهیم شد، اما اگر این اتفاق در مورد یک بیمار دیابتی با قند خون بالا رخ دهد، دستگاه به اشتباه یک جواب نرمال تحویل می‌دهد. به یاد داشته باشید که همیشه یک جواب نرمال یک جواب درست نیست.
مسئله دیگر وجود لخته‌های کوچک یا رشته‌های باریک فیبرین است. در صورت وجود یک لخته کوچک در مجرای باریک تیوب نمونه‌برداری دستگاه، مسلماً حجم نمونه برداشت شده کمتر از حد تعریف شده برای دستگاه است. در ضمن وجود این لخته باعث ایجاد جواب‌های اشتباه در نمونه‌های بعدی هم می‌شود. رعایت این موضوع خیلی مهم است که وقتی نمونه سرم مورد نیاز است، نباید به خاطر یک جواب اورژانسی، نمونه خونی را که هنوز لخته آن کامل نشده، سانتریفوژ کرده و اقدام به برداشتن سرم کنید، چرا که این مایع هنوز سرم نبوده و در حال لخته شدن است و باعث ایجاد مشکلاتی در خارج کردن لخته یا رشته فیبرین از دستگاه خواهد شد.


در مورد دستگاه‌هائی که با پلاسما یا خون کامل کار می‌کنند، باید مواد ضدانعقاد کافی در لوله آزمایش وجود داشته باشد و پس از نمونه‌گیری با سروته کردن لوله، نمونه را با ضدانعقاد کاملاً مخلوط کرد. در غیر این صورت، لخته‌ای کوچک یا رشته‌های فیبرین تشکیل می‌شود که علاوه بر مشکلات فوق‌الذکر، در شمارش سلولی به‌خصوص پلاکت و گلبول‌قرمز و اندیکس‌های گلبولی هم اختلال ایجاد می‌کند.


اشکال در معرف و سیستم برداشت معرف


در دستگاه‌های جدید سیستمی نصب شده است که وجود حباب هوا را در سیستم انتقال معرف تشخیص داده و آن‌را دلیل بر نبود مایع (معرف) می‌داند و آلارم هشدار را به صدا در می‌آورد. بنابراین کاربر به‌راحتی متوجه اتمام معرف خواهد شد. در مدل‌های قدیمی‌تر که این سیستم وجود ندارد، دستگاه متوجه اتمام معرف نشده و همچنان به‌کار خود ادامه می‌دهد.


اگر از جائی‌که جواب ”صفر“ دارید، به مراحل پیشین مراجعه کنید، خواهید دید که در چند تست قبلی، از آنجائی‌که محلول در حال اتمام بوده، معرف کافی وجود نداشته و در نتیجه جواب نادرست (کم‌تر یا بیشتر از مقدار واقعی) به‌دست آمده است؛ بنابراین در چنین مواردی باید چند تست آخر را مجدداً تکرار کنید، حتی اگر جواب نرمال باشد.


مشکل دیگری که ممکن است پیش آید، این‌که احتمال دارد کاربر یک معرف را اشتباهاً در جایگاه معرف دیگری قرار دهد، در این‌صورت دستگاه متوجه این اشتباه نخواهد شد. برای رفع این خطا اخیراً دستگاه‌ها را مجهز به سیستم شناسائی بارکد کرده‌اند تا بتواند محلول موردنظر را بدون خط پیدا کند.

  • اشکال در محل انجام واکنش در دستگاه


محل انجام واکنش در اتوآنالایزر ممکن است ثابت (در اکثر اتوآنالایزرها مثل اتوآنالایزر هماتولوژی) یا قابل تعویض مثل سینی کووت (اکثر اتوآنالایزرهای بیوشیمی) باشد.


محل انجام واکنش از دو نظر قابل تأمل است:


۱. دمای محل واکنش: اکثر آزمایش‌های بیوشیمی در دمای ۳۷ درجه سانتی‌گراد انجام می‌شوند و این دما توسط سنسورهائی با دقت زیاد قابل کنترل است. در مورد دستگاه‌هائی که دارای بن‌ماری (حمام آب گرم) ۳۷ درجه سانتی‌گراد است، توجه به این نکته ضروری است که حتماً باید مخزن با آب مقطر دیونیزه و اگر موجود نبود، با آب مقطر دوبار تقطیر پر شود. استفاده از آب معمولی باعث می‌شود به مرور روی سنسورهای دما رسوب نشسته و از حساسیت آن کاسته شود.
۲. تمیز بودن محل واکنش: این موضوع هم توسط سنسورهائی کنترل می‌شود، اما این سنسورها برخی شرایط خاص را درک نمی‌کنند که می‌تواند منجر به بروز جواب‌های نادرست گردد. مثلاً اگر برای انجام تست‌های TIBC-Fe-Ca و Mg بخواهید از یک سینی کووت قابل تعویض و شسته شده استفاده کنید، حتماً باید با اسید (Acid Washed) شسته شود و صرفاً تمیز بودن آن کافی نیست. رعایت کردن این موضوع به‌عهده اپراتور دستگاه است، نه دستگاه.

عدم توجه کاربر به علائم هشداردهنده دستگاه


خوشبختانه در تمام دستگاه‌های اتوآنالایز سیستم‌های هوشمند اخطار وجود دارد که به‌صورت علائمی (Flag) کاربر را از وجود اختلال در روند کار آگاه می‌کند. این علائم بر دو نوعند:
۱. علائمی که توسط برنامه‌ریزی قبلی کاربر معین می‌شوند؛ مثل حدود نرمال یک آزمایش که در صورت وجود جواب خارج از بازه علامت H یا L توسط دستگاه گزارش می‌شود و نیاز به بررسی مجدد همان آزمایش روی نمونه مذکور را اعلام می‌دارد.


۲. علائمی که مخصوص خود دستگاه است و توسط کارخانه سازنده در پردازشگر تعریف می‌گردد؛ مثلاً اگر در سه بار شمارش سلولی در یک دستگاه کولتر کانتر هماتولوژی اختلاف هرکدام با دیگری زیاد باشد، دستگاه با علامت ٭ یا علامت دیگری آن‌را اعلام خواهد کرد که ممکن است در اثر وجود نویز در برق دستگاه یا علل دیگر باشد.


در هر حال مسئول آزمایشگاه باید فهرستی از علائم اخطاری هر دستگاه را تهیه کرده و در معرض دید و

توجه کاربران قرار دهد تا در صورت تعویض پرسنل، حتی پرسنل جدید‌الورود نیز بدانند که در مواجهه با هرکدام از این علائم اخطاری چه اقدامی باید اتخاذ کنند. جدا از مطالب بیان شده، از مهمترین عواملی که می‌تواند در بروز اشتباه در دستگاه را کاهش دهد، شست‌وشوی مرتب و منظم دستگاه‌ها مطابق زمان‌بندی خاص با محلول شست‌وشو است. عموماً دستگاه‌های اتوآنالیزر محلول شست‌وشوی مخصوص به‌خود را دارند. برخی در پایان هر سیکل آزمایش، دستگاه را شسته و برای تست بعدی آماده می‌کنند و برخی اضافه بر آن در پایان روز کاری (با دستور Shut down یا دستور مشابه) دستگاه را شست‌وشو می‌دهند.

آشنایی با عوامل موثر و مداخله گر در آزمایشات رایج

هدف از پرداختن به حرفه پزشکی حل مشکلات و درمان بیماری های مختلفی است که بیمار به علت آنها به پزشک مراجعه می کند . شناخت مشکلات بیمار با گرفتن شرح حال و انجام معاینه فیزیکی کامل آغاز می شود

.
سپس با دستیابی به اطلاعاتی که از این راه حاصل می آید می توان روش های آزمایشگاهی مناسبی را برای تشخیص بیماری وی انتخاب کرد . به عبارت دیگر شرح حال بیمار ، معاینه فیزیکی توسط پزشک و انجام تست های آزمایشگاهی و یا سایر روش های تشخیصی (مانند رادیولوژی و …) سه پایه اصلی تشخیص بیماری ها به حساب می آیند . بنابراین انجام دقیق تست ها و نتایج آنها در تشخیص صحیح بیماری توسط پزشک و در نتیجه درمان بیماران جنبه حیاتی دارد

 .
در این میان نقش بیماران به عنوان نمونه دهنده در دقت و صحت نتایج تست های آزمایشگاهی حائز اهمیتی خاص است . به عبارت دیگر ، اهمیت آگاهی و دانش بیماران در زمینه آمادگی های ضروری پیش از انجام آزمایشات ، نحوه جمع آوری نمونه های مورد آزمایش و نحوه انتقال آنها به آزمایشگاه کمتر از اهمیت روش ها و دستگاه های مورد استفاده در مراکز تشخیصی ، تکنیک های مورد استفاده و دانش و دقت نظر متخصصین و پرسنل آزمایشگاه ها نیست . به بیانی دیگر ، تمامی موارد فوق می توانند از منابع بالقوه صحت و خطا در نتایج تست های آزمایشگاهی به حساب آیند . بدیهی است کارشناسان و کاربران خبره آزمایشگاه ها مهم ترین نقش را در توجیه و آموزش بیماران بر عهده داشته و در ارائه نتایج دقیق نقشی اساسی ایفاء می نمایند

 .
متاسفانه این مسائل بسیار مهم در بررسی نتایج کنترل کیفیت تست های آزمایشگاهی مورد چشم پوشی قرار می گیرند . نوشتار حاضر به اهم نکاتی که بیماران باید پیش از انجام تست های آزمایشگاهی از جمله چربی های خون ، اسید اوریک ، هموگلوبین و غلظت خون و …. به آنها توجه داشته باشند ، اشاره دارد .

آماده سازی بیماران بسیاری از مسائلی که تفسیر نتایج یک آزمایش را تحت تاثیر قرار می دهند ، تحت کنترل پزشک یا متخصص آزمایشگاه نیستند . از جمله این موارد می توان به سن ، جنس ، نژاد ، حاملگی و وضعیت عادت ماهیانه اشاره نمود . این موارد حتما باید توسط متخصص مربوطه در برگه درخواست آزمایشات درج گردد و تفسیر نتایج بر اساس آنها صورت گیرد . استرس های پس از عمل جراحی که ممکن است گاهی بسیار شدید باشند می توانند نتایج بسیاری از آزمایشات خصوصا آزمایشات هورمونی را تحت تاثیر قرار دهند . به عنوان مثال سطح هورمون های تیروئیدی اغلب بعد از جراحی کاهش می یابد . در آماده سازی بیمار دقت به استرس های وارده ، ورزش ، حاملگی ، خوردن و نوشیدن ، چربی ، الکل ، وضعیت بدن ، روش های طبی مورد استفاده ، داروها و تداخلات دارویی از اهمیت ویژه ای برخوردار است

.
استرس استرس های فکری و جسمی می توانند عملکرد بدن انسان را دستخوش تغییر سازند . این تغییرات شامل هورمون های مختلف مترشحه به داخل مایعات بدن نیز می گردد . بیماران در زمان نمونه گیری نباید در حالت اضطراب و تحت فشار باشند ، بلکه در عوض باید کاملا آسوده و راحت به این امر بپردازند . ترس و استرس محرک هایی برای ترشح هورمون رشد و هورمون مولد شیر در زنان به حساب می آیند . از پروتئین های حامل موجود در خون مانند ترانسفرین که نقل و انتقال آهن را در بدن بر عهده دارد نیز تحت تاثیر استرس های طولانی مدت قرار می گیرند .
ورزش ورزش نیز مانند استرس های روحی تولید و ترشح تعدادی از هورمون ها از جمله هورمون رشد ، و هورمون مولد شیر را تحت تاثیر قرار می دهد . البته این مسئله به توانایی فیزیکی فرد و هم چنین میزان و شدت ورزش کردن وابسته است . در مواردی که سطح هورمون ها در حالت استراحت مورد نیاز است ، باید از گرفتن نمونه از بیمار بلافاصله پس از فعالیت شدید اجتناب نمود . ورزش شدید ممکن است به دفع ادراری گلبول های قرمز یا سفید منجر شود . به هر صورت تغییرات ناشی از ورزش برای طبیعی شدن به چند روز زمان نیاز دارند .

حاملگی اثرات حاملگی بر تعدادی از آزمایشات به خوبی به اثبات رسیده است . علاوه بر افزایش شناخته شده هورمون اصلی بارداری یعنی hcG که از جفت ترشح می شود ، هورمون هایی چون استریول (نوعی استروژن) و هورمون جفتی مولد شیر (HPL) نیز در خون افزایش می یابد . در زمان تفسیر یافته های آزمایشگاهی در زنان باردار توجه به هفته ای از حاملگی که نمونه گیری در آن انجام شده است ، ضروری است . لازم به یادآوری است که حجم ادرار نیز به صورت فیزیولوژیک در سه ماهه سوم بارداری تا 25% افزایش می یابد . به علاوه امکان دفع قند در ادرار زنان باردار وجود دارد .
سن غلظت بسیاری از مواد در دوره های مختلف سنی تغییر می کند ، به عنوان مثال غلظت هموگلوبین خون در نوزادان در مقایسه با بزرگسالان بیشتر است . یا غلظت کلسترولLDL (کلسترول بد) و HDL (کلسترول خوب که احتمال بیماری های عروق قلب را کاهش می دهد) به میزان زیادی تحت تاثیر سن بیمار قرار می گیرد

 .
جنس بسیاری از الگوهای هورمونی و غلظت مواد موجود در خون در مردان و زنان با یکدیگر متفاوت است . به عنوان مثال معمولا غلظت آهن خون در زنان کمتر از مردان است که البته پس از 65 سالگی این اختلاف برطرف می شود , یا غلظت کراتینین که نمادی از عملکرد کلیه ها است به توده ماهیچه ای فرد بستگی دارد . از آنجایی که حجم عضلات خانم ها از آقایان کمتر است ، غلظت کراتینین نیز در آنها کمتر از مردان است .


خوردن و نوشیدن مصرف مواد غذایی و نوشیدنی ها بر نتایج بسیاری از تست های آزمایشگاهی تاثیر می گذارد . قند خون ، انواع چربی ها ، اسید اوریک ، اوره ، … از جمله موادی هستند که تحت تاثیر مصرف مواد غذایی قرار می گیرند . مثلا یک غذای چرب به افزایش غلظت تری گلیسریدهای سرم منجر می شود . در عوض متعاقب صرف غذاهای حاوی پروتئین یا نوکلئوتید بالا سطح اوره و اسید اوریک افزایش می یابد . مصرف غذا و نوشیدنی ها حتی غلظت بسیاری از هورمون ها را نیز دچار تغییر می سازد .
انسولین و گاسترین (هورومونی که در تولید اسید معده نقش دارد) مثال هایی هستند که نمونه های پس از مصرف غذا و نمونه های ناشتا در مورد آنها تغییرات چشم گیری را نشان می دهند . سطح داروها در خون نیز تحت تاثری مصرف غذا قرار می گیرد ، زیرا جذب اکثر داروها از روده پس از صرف غذا کند می شود . کافئین چای و قهوه و برخی دیگر از نوشیدنی ها اثرات شدیدی بر برخی از مواد دارند ، به عنوان مثال مصرف کافئین به واسطه افزایش اپی نفرین سبب افزایش قند خون می شود . هم چنین غلظت کورتیزول پلاسما پس از 3 ساعت تا 50% افزایش می یابد . باید توجه داشت که تاثیر غذا بر غلظت مواد موجود در خون به دو عامل بستگی دارد : 1 – ترکیب غذای صرف شده 2 – زمان طی شده از صرف غذا تا هنگام نمونه گیری به منظور پرهیز از تفسیر نادرست نتایج آزمایشگاهی به صورت کلی توصیه می شود که نمونه گیری همیشه بعد از 12 ساعت ناشتایی و کاهش فعالیت بدنی انجام شود .

دستگاه اتو آناليزر 

امروزه استفاده از دستگاه های اتوماتیک و روش های مربوط به آن برای رسیدن به کیفیت مورد نظر در سطح بالا ضروری است. به بیان دیگر، اتوماسیون برای تبدیل یک آزمایشگاه کوچک به آزمایشگاه بزرگ و مدرن با کیفیت مطلوب، امری اجتناب ناپذیر است. این امر از سال ۱۹۵۰ با افزایش تقاضای تست های متنوع آزمایشگاهی شروع شد. سپس با پیشرفت تکنیک ها و ابزارهای مختلف، آزمایشگاه ها توانستند حجم کاری بیشتر و متنوع تری را در زمان کوتاه تر و بدون نیاز به افزایش پرسنل به انجام برسانند. امروزه ‏FDA، اتوماسیون را استفاده از سیستم های مکانیکی کنترل شونده به وسیله کامپیوتر تعریف می کند. ‏

اتوآنالایزرهای بیوشیمی با هدف بالا بردن سرعت پاسخ دهی، بهبود کیفیت نتایج، کاهش مصرف ‏reagents‏ و نیز کاهش تعداد پرسنل در آزمایشگاه ها کاربرد فراوان دارد. در این قسمت مروری کلی بر تقسیم بندی اتوآنالایزرها و روش های مختلف اندازه گیری در آنها خواهیم داشت.

آنالایزرهای بیوشیمیایی دستگاه هایی هستند که غلظت متابولیت ها، الکترولیت ها، پروتئین‌ها و داروها را در سرم، پلاسما، ادرار و مایع مغزی- نخاعی ‏‎(CSF)‎‏ و سایر مایعات بدن با دقت و صحت بالا اندازه گیری می کنند. 

مزایای به کارگیری این سیستم ها در آزمایشگاه عبارتند از: 

۱) افزایش سرعت و حجم کاری

۲) کاهش خطاهای انسانی

۳) افزایش دقت و صحت نتایج

۴) صرفه جویی در مصرف نمونه و معرف ها

۵) دقت در تکرار آزمایش (تکرار پذیر بودن آزمایش) 

۶) کاهش هزینه های جانبی و کاهش پرسنل در آزمایشگاه

قسمت های اصلی سخت افزار یک دستگاه اتوآنالایزر شامل موارد زیر است:

۱) ‏UPS‏ (سیستم تامین کننده ولتاژ و جریان مورد نیاز سایر قسمت ها)،

۲) مدارات الکترونیکی و کامپیوتری شامل بوردهای کنترل، ‏CPU,Main Board‏ 

۳) پمپ های الکترومکانیکی،

۴) انواع سرنگ و پیستون،

۵) شلنگ ها و تیوب ها،

۶) انواع موتورهای آنالوگ و دیجیتال

۷) انواع شیرهای الکترومغناطیسی،

۸) انواع سوزن ها،

۹) انواع ربات ها،

قسمت فتومتریک شامل:

۱) لامپ 

۲) فیلترهای نوری

۳) محل نگهداری نمونه آماده قرائت

۴) دتکتتورو 

۵) مدار تبدیل است.

لوازم جانبی سخت افزاری در یک دستگاه اتوآنالایزر معمولا عبارتند از:

۱) صفحه کلید،‏

‏۲) نمایشگر،

۳) چاپگر،

۴) دستگاه بارکد خوان.

با توجه به تفاسیر فوق در ادامه بحث به بررسی چند نمونه از سیستم های اتوآنالایزر، قسمت های مختلف آن ها و نحوه کار با آن ها خواهیم پرداخت. 

● برخی مشخصات یک اتوآنالایزر مناسب

‏۱) قدرت برنامه ریزی برای تست های متنوع تر و بیشتر. 

۲) عدم نیاز به مرتب کردن تست های هر نمونه جهت آزمایش

۳) سرعت بالای انجام تست ها 

۴) مصرف حداقل کالیبراتور برای کالیبراسیون دستگاه

۵) نداشتن فاضلاب مزاحم ناشی از شستشوی سیستم

۶) مصرف کمتر معرف و مواد مصرفی دیگر 

۷) مصرف کمتر نمونه سرم

۸) قابل استفاده با انواع معرف های خارجی یا تولید داخل 

قابل کار در هر دو حالت ‏Random-access, batch‏ در ادامه به توضیح کامل یک سیستم نمونه می پردازیم. 

این دستگاه شامل چند قسمت اصلی است: 

۱) سینی معرف یا ‏Regent Tray‏ که دارای تعداد ظرف با گنجایش حدود ‏cc‏۲۵ برای معرف ها است. 

۲) سینی نمونه یا ‏Sample Tray‏ که سرم بیماران در داخل ظرف های کوچکی به نام ‏cup‏ ریخته است. 

۳) پمپ معرف که دارای یک سرنگ شیشه ای برای برداشت معرف ها از سینی مربوطه می باشد. 

۴) مکنده معرف، که توسط بازوی مکنده که متحرک است به داخل ظروف رفته و حجم معینی از معرف را برداشت می کند. 

۵) پمپ نمونه که توسط سرنگ شیشه ای حجم مورد نظر از نمونه را از داخل کاپ‌ها پمپ کرده و برداشت می کند. 

۶) مکنده نمونه که توسط بازوی مکنده و متحرک داخل کاپ های حاوی نمونه رفته و حجم لازم از سرم را برداشت می کند. 

۷) سینی واکنش که شامل صد کووت واکنش است. در این کووت ها معرف و نمونه آن ها توسط حرکت دورانی مخلوط شده و پس از زمان معین رنگ ایجاد می‌شود.

۸) رنگ سنج، که در این قسمت به کووت ها نوری با طول موج مشخص تابانده می شود و سپس توسط دتکتور حساس به نور میزان جذب نوری محلول کووت اندازه‌گیری می شود. 

۹) پمپ هوا، با فشار هوا باعث برداشت محلول ها می شود. 

۱۰) پنکه ها، تبادل کننده حرارت داخل دستگاه با محیط بیرون هستند. 

۱۱) قسمت رایانه ای دستگاه که شامل بردها، نرم افزار است و وظیفه کنترل دستگاه، دریافت و انتقال اطلاعات و جواب دهی را بر عهده دارد. دارای چاپگرهای مخصوص هم است. ‏

دستورالعمل استاندارد كلسيم (CALCIUM)

عنوان :

دستورالعمل اندازه گیری کلسیم خون

هدف :

 آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش کلسیم

موارد کاربرد:

ازمون کلسیم برای ارزیابی عملکرد پاراتیرویید و متابولیسم کلسیم استفاده میشود.سطح کلسیم سرمی برای بررسی وضع مبتلایان به نارسایی کلیوی پیوند کلیه هیپرپاراتیروییدی بدخیمی های گوناگون بکار میرود.همچنین برای ارزیابی سطح کلسیم در طی انتقال حجم زیاد خون یا پس از ان نیز انجام میشود.

وجود کلسیم برای انقباض عضلانی فعالیت قلب انتقال جریان عصبی و انعقاد خوون اهمیت حیاتی دارد.منابع ذخیره کلسیم بدن استخوانها و دندانها است.کاهش سطح خون کلسیم باعث تحریک ترشح و ازاد سازی هورمون پاراتیرویید میگردد نیمی از کلسیم خون به البومین متصل است از این رو  اگرسطح البومین پایین بیاید سطح کلسیم نیز پایین خواهد امد.اگر سطح کلسیم سرم در طی سه بار اندازه گیری جداگانه بالا باشد بیمار دچار هیپرکلسمی است.نشانه های هیپرکلسمی عبارت از بی اشتهایی تهوع استفراغ خواب الودگی و اغما میباشد.هیپرپاراتیروییدی شایعترین علت هیپرکلسمی است.پاراتورمون با افزایش جذب کلسیم از GI کاهش دفع ادرای ان و افزایش بازجذب استخوانی موجب افزایش سطح کلسیم میگردد.زیاده روی در مصرف ویتامین D موجب افزایش کلسیم سرم از طریق جذب کلیوی و گوارشی گردد.

كلسيم نقش بسيار مهمي در فعاليت هاي سلولي ايفا مي كند . به صورت درون سلولي در انقباض ماهيچه ها و متابوليسم گليكوژن و به صورت برون سلولي در مزاليزاسيون استخوان ، انعقاد خون و انتقال پالس هاي عصبي نقش دارد . كلسيم به سه شكل در پلاسما وجود دارد .

  1. كلسيم آزاد 2ـ كلسيم متصل به پروتئين 3ـ كلسيم متصل به آنيون هاي فنل فسفات ، سيترات و بي كربنات

كاهش غلظت كلسيم تام مي تواند در ارتباط با بروز بيماري هاي استخواني مخصوصاً پوكي استخوان ، بيماري هاي كليوي بخصوص در افراد دياليزي هيپوپاراتيروئيد و اختلالات جذب رودهاي باشد . افزايش ميزان كلسيم تام در هيپوپاراتيروئيد ، تومورهاي بدخيم و ساركودوزيس ديده مي شود همچنين اندازه گري كلسيم جهت بررسي تركيبات كلسيمي و به منظور جلوگيري از بروز پوكي استخوان انجام مي گيرد

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

صلاحيت و شايستگي كاربر :

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

نوع نمونه :

سرم ، پلاسما همراه با هپارين

پايداري كلسيم درر سرم يا پلاسما

در دماي 20 تا 25 درجه سانتيگراد 7روز

در دماي 4 تا 8 درجه سانتيگراد 3 هفته

در دماي منهاي 20 درجه سانتيگراد 8ماه

مقدار : 100 ميكروليتر

معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تاثير عوامل ايكتر ، هموليز ، ليمپيك

هموگلوبين تا غلظت 500 ميلي گرم در دسي ليتر  و تري گليسيريد تا غلظت 2000 ميلي گرم در دسي ليتر و بيلي روبين تا غلظت 40 ميلي گرم در دسي ليتر  باعث تداخل در آزمايش  نمي شوند . هموليز نيز باعث افزايش كاذب كلسيم مي گردد به طوريكه هموليز 1% گلبول هاي سرخ باعث افزايش كلسيم به ميزان 9/2% مي شود . همچنين شيري بودن سرم باعث افزايش كاذب كلسيم به روش Creol phthalein مي شود .

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر  ):

اسيد آسكوربيك تا غلظت 30ميلي گرم در دسي ليتر ، منيزيم تا غلظت 15 ميلي گرم در دسي ليتر ، هموگلوبين تا غلظت 500 ميلي گرم در دسي ليتر و تري گليسيريد تا غلظت 2000 ميلي گرم در دسي ليتر و بيلي روبين تاغلظت 40  ميلي گرم باعث تداخل در آزمايش نمي شود .كلسيم توتال با تغيير غلظت پروتئين سرم تغيير مي كند ، به طوريكه تغيير پروتئين به ميزان 1g/dl باعث تغيير كلسيم به ميزان 0/8 mg/dl مي شود .

محيط نگهداري : 

محلول ها بايد در دماي 2 تا 8 درجه سانتيگراد نگهداري شوند و تا تاریخ مندرج بر روي ويال ها قابل مصرف ميباشند.از باز نمودن درب ويال ها جداً خودداري شود زيرا PHمحلول ها در اثر جذب Co2 از هواكاهش مي يابد . از فريز نمودن و قرار دادن محلول ها در مجاورت نور خودداري شود

مراحل اجرایی کار:

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مربوطه  مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

نكات ايمني  :

استفاده از دستکش حین کار

کلیه موارد معمول در آزمایشگاه در هنگام کار با معرف­ها و محلول­ها رعایت گردد.

رعایت تمام دستورالعمل­های ایمنی و بهداشت دفع مواد زائد و پسماندها.

چگونگي كنترل كيفيت آزمايش ( قبل از انجام كار و حين كار )

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتواناليزر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم

محدوده  مرجع (REFRENCE INTERVAL)

در سرم يا پلاسما 8/6 – 10/3 m/dl 

محدوده قابل گزارش :

در سرم يا پلاسما 8/6 – 10/3 m/dl 

محدوده هشدار يا مقادير بحراني در صورت لزوم CRITICAL VALUE

محدوده اي كه خارج از رنج تست بالا باشد

حساسيت :

حداقل مقدار CA  قابل اندازه گيري 3 واحد بين المللي در ليتر مي باشد 

چگونگي تفسير نتايج در صورت لزوم

پدید آمدن اتفاقات متفرقه از جمله شکستن لوله در سانتریفوژ و کم بودن حجم نمونه.

غیر نرمال بودن نتیجه آزمایش در صورت عدم بیماری و سابقه

اطلاع یافتن از عدم رعایت دستورالعمل نمونه گیری

تغييرات فيزيولوژيكي :

ميزان كلسيم داراي سيكل كادين است و حداقل آن در ساعت 4-2 صبح و حداكثر در ساعت 20 بعداز ظهر است ميزان كلسيم توتال با سن نيز تغيير  مي كند . به طوري كه حداكثر آن در دوران بارداري نوزادي است تغيير وضعيت از حالت نشسته به حالت ايستاده به مدت 15 دقيقه باعث افزايش كلسيم 7ـ4% است و بي حركتي فرد نيز باعث افزايش كلسيم سرم مي شود

افزايش :

يائسگي باعث افزايش كلسيم مي شود و نيز برخي داروها چون : Andvogens , calcium, salt , danazol

كاهش :

حاملگي باعث كاهش كلسيم مي شود و نيز برخي داروها چون :

ACETAZOLAMIDE , ASPAVAGINASE

دستورالعمل استاندارد LDL
عنوان: 
LDL در سرم

هدف :

آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش LDL

کاربرد:

LDL  مهمترین لیپوپروتئین حامل کلسترول در خون است.نقش اصلی این لیپوپروتئین انتقال کلسترول به بافت های محیطی (غیر کبدی) و نیز تنظیم سرعت واکنشهای نوسازی کلسترول در این گونه بافت ها است.

کلسترول جذب شده از مواد غذایی یکی از اجزا سازنده دیواره سلولی پیش ساختی برای هورمون های استروئیدی و اسیدهای صفراوی ساخته شده در بدن است. کلسترول وسط لیپوپروتئین ها(ترکیبی از لیپید و اپوپروتئین ها) در پلاسما حمل میشود.لیپوپروتئین ها به چهار شکل LDL(لیپویروتئین با چگالی  پایین) که در انتقال کلسترول به سلول ها نقش دارد,HDL (لیپویروتئین با چگالی  بالا) که مسئول بازگرداندن کلسترول از سلولهااست,VLDL (لیپویروتئین با چگالی  بسیار پایین) و شیلومیکرونها دیده میشوند که غلظت انها ارتباط واضحی با گرفتگی رگهای کرونر قلبی دارد.

افزایش LDL- کلسترول باعث تشکیل پلاکت در غشای داخلی شریانها میشود که نهایتا منجر به گرفتگی رگهای کرونر قلبی میگردد. افزایش LDL- کلسترول حتی با وجود مقادیر نرمال کلسترول بینگر وجود ریسک بالای گرفتگی رگها است. در حالیکه HDL-کلسترول اثر محافظت  کننده در برابر تشکیل پلاک ها دارد و ارتباطی معکوس با بروز گرفتگی در رگهای کرونر قلبی دارد.درنتیجه کاهش HDL- کلسترول یک ریسک فاکتور مستقل در گرفتگی رگها است. اندازه گیری کلسارول به تنهایی جهت شناسایی بیماران ریسک گرفتگی رگهای قلبی کافی تیست و ارزیابی میزان LDL- کلسترول و HDL- کلسترول در کنار ان ضروری است. تحقیقات اخیر نشان داده است که استفاده از ژیم غذایی صحیح تغییر روش زندگی و استفاده از داروهای مناسب باعث کاهش کلسترول وLDL- کلسترول میشود و بطور موثر احتمال گرفتگی رگهای قلبی را کاهش میدهد.

LDL نقش انتقال كلسترول به داخل نسوج دارد.در مطالعات انجام شده رابطه نزديكي ميان LDL بالا در سرم افراد و بيماري كرونر قلبي و ساير انواع آرتروسلكروز مشاهده شده است . حتي در مواردي كه مقدار كلسترول نرمال باشد  نيز بالا بودن LDL نشانه بالا بودن خطر ابتلا به بيماري ها فوق مي باشد

شرایط نگهداری محلولها:

محلولها باید در دمای 8-2 درجه نگهداری شود .

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفيت و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفيت قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفيت آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسبت به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

موارد کاربرد:

LDL نقش انتقال كلسترول به داخل نسوج دارد.در مطالعات انجام شده رابطه نزديكي ميان LDL بالا در سرم افراد و بيماري كرونر قلبي و ساير انواع آرتروسلكروز مشاهده شده است . حتي در مواردي كه مقدار كلسترول نرمال باشد  نيز بالا بودن LDL نشانه بالا بودن خطر ابتلا به بيماري ها فوق مي باشد .

صلاحیت و شایستگی کاربر: 

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

تجهیزات، مواد، لوازم و آماده­سازی­های مورد نیاز قبل از انجام کار:

وسایل معمول آزمایشگاه موجود باشد.

دستگاه از قبل کالیبره و آماده کار باشد.

PH آب مقطر متصل به دستگاه اندازه گیری شده باشد.

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتواناليزر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم .

مراحل اجرایی کار:

بیمار را راهنمایی کنید تا پس از مصرف غذایی کم چربی به مدت 14-12 ساعت ناشتا مجاز به نوشیدن اب است.

به بیمار خاطر نشان سازید که رژیم غذایی 2 هفته قبل از ازمایش بر نتایج اثر میگذارد,بنابراین توصیه میشود که بیمار حداقل یک هفته قبل از ازمایش رژیم غذایی عادی مصرف نماید.

قبل از اجرای ک بیمار نباید 24 ساعت قبل از ازمایش الکل مصرف کرده باشد.

بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

محدودیت ها و عوامل مداخله گر در آزمایش:

بیمار به مدت 14-12 ساعت ناشتا باشدوتنها مجاز به نوشیدن اب است.

– اسید اسکوربیک تا غلظت 15میلی گرم در دسی لیتر  , تری گلیسرید تا غلظت 2000 میلی گرم در دسی لیتر,هموگلوبین تا غلظت 200میلی گرم در دسی لیتر و بیلی روبین تا غلظت 40 میلی گرم در دسی لیتر باعث تداخل در ازمایش نمیشود.

معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تفسیر ( علل تکرار، چگونگی و نحوه گزارش آن):

پدید آمدن اتفاقات متفرقه از جمله شکستن لوله در سانتریفوژ و کم بودن حجم نمونه.

غیر نرمال بودن نتیجه آزمایش در صورت عدم بیماری و سابقه

اطلاع یافتن از عدم رعایت دستورالعمل نمونه گیری

دستورالعمل استاندارد Na سرم 

عنوان:

دستورالعمل استاندارد آزمایش Na سرم  به روش شعله سنجی

 هدف:

 آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش سدیم

کاربرد:

این ازمون برای بررسی و پایش وضع تعادل مایعات و الکترولیتهای بدن و درمان اختلالات ان استفاده میشود.سدیم کاتیون اصلی فضای خارج سلولی است و سطح سرمی ان در حدود  140mEq/L میباشد.غلظت سدیم درون سلولی 5mEq/L است.مقدار سدیم موجود در خون تابع میان سدیم مصرفی در رژیم غذایی  و دفع کلیوی ان میباشد.اب و سدیم از نظر فیزیولوژیکی ارتباط بسیار نزدیکی با یکدیگر دارند.با افزایش اب ازاد بدن سدیم سرم رقیق میگردد و ممکن است از غلظت ان کاسته شود.کلیه ها این وضع را با ذخیره کردن و دفع اب جبران میکنند.چنانچه سطح سدیم کمتر از 115mEq/L گردد گیجی و خستگی شدید ظاهر میشود که در صورت ادامه افت سطح ان ممکن است سبب کندی ذهن و اغما شود.

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

صلاحیت و شایستگی کاربر:

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

نمونه: سرم غیر همولیز

 حجم 400λ

 تجهیزات، مواد، لوازم و آماده­ سازی­های مورد نیاز قبل از انجام کار:

وسایل معمول آزمایشگاه موجود باشد.

دستگاه از قبل کالیبره و آماده کار باشد.

کنترل کیفی قبل از انجام کار و حین کار:

به منظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به انجام  دادن سرم كنترل با دستگاه فلیم فتومتر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران بوسیله  دستگاه انجام داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم .

مراحل اجرایی کار:

به بیمار تذکر داده شود که رعایت محدودیت غذایی یا مایعاتی وجود ندارد.

در صورتی که بیمار تحت تزریق IV میباشد نمونه خون را از دست دیگر بگیرید.

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

محدودیت ها و عوامل مداخله گر در آزمایش:

– همولیز بودن نمونه سرم بیمار

– موارد اخیر جراحی تروما یا شوک بعلت کاهش جریان خون کلیوی سبب افزایش سطح گردد.رنین و انژیو تنسین محرک ترشح الدسترون هستند و موجب افزایش بازجذب کلیوی سدیم میشود.

–  داروهای افزاینده: استروئیدهای انابولیک؛ انتی بیوتیک ها ؛کلونیدین؛ کورتیکواستروئیدها ؛داروهای سرفه ملین ها؛ متیل دوپا کاربنی؛ سیلین؛ استروژنها و ضدبارداری های خورکی

– داروهای کاهنده: کاربامازپین؛ دیورتیکها؛ مایعات IV فاقد سدیم؛ سولفونیل اوره ها؛ تریامترن ؛هپارین داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی؛ ضد افسردگی های سه حلقه ای وازوپرسین؛

–           

معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تفسیر (علل تکرار، چگونگی و نحوه گزارش آن):

پدید آمدن اتفاقات متفرقه از جمله شکستن لوله در سانتریفوژ و کم بودن حجم نمونه.

غیر نرمال بودن نتیجه آزمایش در صورت عدم بیماری و سابقه

اطلاع یافتن از عدم رعایت دستورالعمل نمونه گیری

نرمال رنج:

بزرگسالان: 3/3-4/9 mmol/l

دستورالعمل استاندارد مس (CU)

عنوان :

سنجش آزمایشگاهی مس در نمونه خون انسانی

هدف :

آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش مس

روش :

 کالریمتریک

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ ی کار در بخش بیوشیمی

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

اساس آزمایش:

دو نوع روش تعیین مس در مایعات بیولوژیک ،رنگ سنجی و اسپکتوفوتومتری جذب اتمی می باشد  .روش های رنگ سنجی در معرض تداخل بوده و نیز فاقد حساسیت و ویژگی می باشد AAS روش انتخابی سنجش مس در سرم،پلاسما ،و یا ادرار می باشد .AAS سرعت و سهولت لازم را برای کاربرد بالینی فراهم می کند .روش های آماده سازی نمونه برای اندازه گیری مس در سرم ،پلاسما و یا خون تام توسطFlame atomic absorbtion عبارتند از:

1)رقیق سازی ساده و آسپیراسیون در شعله،

2)جداسازی مس از پروتئین ها (آلبومین و سرولوپلاسمین)در مجاورت اسید و به دنبال آن رسوب پروتئین و آسپیراسیون محلول رویی

3)آزاد سازی مس پلاسما و گلبول قرمز ،از طریق هضم اسیدی و سپس Chelation و استخراج داخل حلال آلی برای AAS شعله ای ،که حساسیت بالاتری داشته و نیاز به حجم نمونه کمتری دارد

در PH 4.7 مس  از کمپلکس سرولوپلاسمین آزاد می شود  که در آن اسید آسکوربیک به فرمی از مس احیا می شود که با 3,5-DiBr-PAESA یک کمپلکس رنگی تولید کند وشدت رنگ زایی به میزان CU در سرم بستگی دارد

نقش کاربردی:

اندازه گیری مس سرم ارزیابی از وضعیت طولانی مدت مس در اختیار ما می گذارد ،اما سطح مس سرم شاخص نسبتا نامناسبی برای کمبود مس خفیف و کوتاه مدت می باشد ،زیرا تا زمانی که سطح مس بافتی شدیدا کم نشود ،کاهش مس خون آشکار نمی شود .تایین مس ادرار ارزش بالینی محدودی دارد ،اگر چه در بیماران ویلسون برای پیشگیری اثرات درمانی Chelation بکار می رود

هشدار و موارد ایمنی:

برای هر سری از آزمایش یک منحنی استانداد جدید رسم کنید

عملیات رقیق سازی ،سمپل کردن و مخلوط کردن وانکوبه باید در دمای آزمایشگاهی صورت بپذیرد ،معرف های استفاده نشده باید فورا پس از استفاده در یخچال گذاشته شود و یا در مکانی خنک نگهداری شود

معرف ها با Lot های مختلف نباید با هم مخلوط شوند

نقش تشخیصی:

ميزان مس سرم در بيماري ويلسون كاهش مي يابد و در سيروز صفراوي ، التهاب و يا كولانژيت بحراني صفراوي  و استروژن درماني افزايش مي يابد  .

مس  در حالت طبیعی یک تریس المنت ضروری در بدن انسان  است و یک ترکیب از خیلی از متالو آنزیم ها می باشد  .همچنین مس در عملکرد سرولوپلاسمین اهمیت دارد .و برای سنتز ملانین و کلاژن مورد اهمیت است.کمبود مس به وسیله ناتوانی در رشد و آنمی های هایپوکرومیک –میکروسیتیک متمایز می شود.مس سمی به طور حاد می تواند گاستروانتریتیس و کمبوده ای حاد وابسته به کلیه را ایجاد نماید.

کمبود مس و اختلالات مسمومیتی آن که ممکن است ارثی یا اکتسابی باشد:

کمبود مس اگر چه در جمعیت عمومی نادر است ،در شیر خواران زود رس و بچه های دچار سوءتغذیه بطور شایعی مشاهده      می شود و معمولا با کم خونی،استئوپنی،دپیگمانتاسیون پوست و مو ،عقب ماندگی پسیکوموتور تظاهر می کند.در بالغین کمبود مزمن مس رژیم غذایی به عنوان یک عامل موثر در دو حالت پاتولوژیک عمده،استئوپورز و بیماری قلبی عروقی مشاهده می شود کمبود مس خون در وضعیت های همراه هیپوپروتئینمی ،مانند سوء تغذیه پروتئین(کواشیر کور)،سندروم سوء جذب پروتئین(اسپرو)و نفروز نیز مشاهده می شود

عوامل مداخله گر در آزمایش:

در آماده سازی نمونه باید به نکات زیر توجه کرد:

نمونه قبل از انجام آزمايش بايستي به درجه حرارت اتاق رسيده و كاملاً مخلوط شده باشد

مستندات ( سوابق مورد نياز جهت رديابي ، نگه داري و شناسايي عملكرد )

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

نکات ایمنی:                

استفاده از دستکش در حین انجام کار

ریختن سرسمپلرهای مورد استفاده در محلول حاوی دترجنت

دستورالعمل نگهداری نمونه­ و بایگانی آنها

پوشش مناسب

دستورالعمل کلی ایمنی و بهداشت کاری

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

فرم کالیبراسیون فتومتر

محدودیت ها:      

خطا در آماده سازی نمونه­های رقیق شده و محلول شستشو

رعایت نکردن شرایط دمایی و نوری در هر مرحله

استفاده از سرسمپلر آلوده

ایجاد وقفه در بین مراحل

محتویات استفاده شده­ی کیت از یک سری کیت نباشد.

PH آب مقطر در محدوده­ی مورد نظر نباشد (آب دیونیزه)

اختلالات دستگاه

محدوده انجام آزمايش :

اقدامات بعدي در برخورد با نتايج غير طبيعي ( تكرار آزمايش ، انجام يا توصيه انجام آزمايشهاي تائيدي يا تكميلي اطلاع سريع به پزشك)

نمونه لازم :

5ml از خون بيمار در لوله هاي مخصوص ( trace element ) تهيه و بعد از 30 دقيقه سانتريفيوژ سرم جدا و مستقيماً به لوله دیگری ازهمین نوع يا اسيدواش شده منتقل مي گردد و در كنار يخ ارسال مي گردد . طي جمع اوري از مصرف ويتامين c خودداري گردد

محدوده رفرانس :

                 

              

 Male 70-150 Ugr/dl  و Female:80-155

دستورالعمل استاندارد روی Zn

عنوان :

روش انجام تست روی

روش : فتومتریک

هدف:

 آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش روی در خون محیطی

موارد کاربردی:

کمبود روی در حاملگی و با استفاده از قرص های ضد بارداری در اشکال دریافت یا جذب برای مثال در انتریت ناحیه های و یا با افزایش دفع ادراری برای مثال حالت آلبومینمی و در وضعیت های کاتابولیک مثل ضربه،سوختگی و یا جراحی ،تجویز عوامل Chelating ،ودر کم خونی همولیتیک و بیماری سلول داسی ،سطح روی پلاسما کاهش می یابد .

اصول آزمایش:

اسپکترومتری جذب اتمی به خاطر حساسیت و هزینه آن روش انتخابی برای اندازه گیری آن در مایعات بیولوژیک می باشد نظر به اینکه روی یک عنصر موجود در همه جا می باشد عدم دقت در اثر اشکال در استفاده از روش های مناسب در پیشگیری از آلودگی نمونه های بیولوژیک یا اگزوژن می باشد در بالغین سالم غلظت روی پلاسما 120-70ugr/dl می باشد غلظت متوسط روی در خون تام از غلظت متوسط پلاسمایی آن با یک نسبت حدود 6 به 7 فراتر میرود سطح پلاسمایی روی تحت تاثیر میل ترکیبی آن به آلبومین،تجویز استروئید اگزوژن و همولیز قرار می گیرد.

اگر چه غلظت روی پلاسما به عنوان شاخصی برای کمبود روی بکار می رود ،برای ارزیابی وضعیت روی قابل اعتماد نیست ،زیرا به نظر نمی رسد به تغیرات روی در رژیم غذایی حساس باشد ،ارتباط روی غذا با متالوتیونین پلاسما به خوبی نشان داده شده است ،اندازه گیری روی و متالوتیونین هر دو ممکن است کاهش روی غذا را از سایر علل مانند استرس،عفونت،و یا دیگر شرایط متابولیک تفکیک کند

هشدار و موارد ایمنی:

برای هر سری از آزمایش یک منحنی استانداد جدید رسم کنید

عملیات رقیق سازی ،سمپل کردن و مخلوط کردن وانکوبه باید در دمای آزمایشگاهی صورت بپذیرد ،معرف های استفاده نشده باید فورا پس از استفاده در یخچال گذاشته شود و یا در مکانی خنک نگهداری شود

معرف ها با Lot های مختلف نباید با هم مخلوط شوند

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ ی کار در بخش بیوشیمی یا هرمون

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه فتومتر، SOP انکوباتور

نقش تشخیصی:

روی دومین عنصر کمیاب فراوان در بدن می باشد این عنصر یک کوفاکتور ضروری برای آنزیم ها می باشد که بسیاری از فعالیت های ضروری از جمله سنتز DNA ،رشد طبیعی،تکامل مغز،پاسخ رفتاری،تولید مثل ،پایداری غشاء،تشکیل استخوان و التیام زخم را تنظیم می کند .کمبود روی باعث تاخیر رشد ،بی اشتهایی،تاخیر بلوغ جنسی،آنمی فقر آهن وتغییرات چشایی می شود

سطوح پایین پلاسمایی روی به عنوان یک یافته غیر اختصلاصی در انفارکتوس میوکارد ،عفونت ها ،بدخیمی ها ،هپاتیت و بسیاری از بیماری های دیگر نیز رخ می دهد به دنبال تجویز سولفات روی به بیمارانی که کمبود روی یا عدم کفایت غذایی دارند التیام سوختگی ها یا زخم های وسیع بهتر صورت می گیرد .کمبود روی در کودکان همراه با بی اشتهایی ،اشکال در حس چشایی ،Pica(خاک خوری)لتارژی،اشکال در وزن گرفتی شیر خواران ،تاخیر در رشد کودکان بزرگتر و تاخیر در بلوغ جنسی می باشد

آکرودرماتیک انتروپاتیک یک نقص اتوزومال مغلوب است که در اوایل کودکی شروع می شود و با کمبود روی به احتمال زیاد ثانویه به جذب روی و علایم معدی ،روده های و پوستی شامل(درماتیت پسوریازیفرم،مسطح شدن ویلی های روده و زخم های مخاط ،یک تیموس هیپوپلاستیک )مشخص می شود

مسمومیت روی:

مسمومیت به دنبال استنشاق بخارات روی در اثر جوش کاری ،مصرف خوراکی و یا تجویز وریدی اتفاق می افتد علایم مصرف اتفاقی شامل تحریکات مهدی روده ای با تب ،استفراغ ،تهوع،اسهال و درد شکمی واحساس یک طعم فلزی می باشد .تماس های صنعتی از راه استنشاق بخارات روی منجر به تب بخارات فلزی می شود که به صورت تب،لرز،افزایش بزاق،سرفه،سردرد و لکوسیتوز ظاهر می شود .مسمومیت می تواند در دیالیز با روی موجود در فنر های دیالیز ،اتصالات ،و یا لوله های گالوانیزه نیز رخ دهد

عوامل مداخله گر در آزمایش:

در آماده سازی نمونه باید به نکات زیر توجه کرد:

نمونه قبل از انجام آزمايش بايستي به درجه حرارت اتاق رسيده و كاملاً مخلوط شده باشد

مستندات ( سوابق مورد نياز جهت رديابي ، نگه داري و شناسايي عملكرد )

نکات ایمنی:                 

استفاده از دستکش در حین انجام کار

ریختن سرسمپلرهای مورد استفاده در محلول حاوی دترجنت

دستورالعمل نگهداری نمونه­ و بایگانی آنها

پوشش مناسب

دستورالعمل کلی ایمنی و بهداشت کاری

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

فرم کالیبراسیون فتومتر

نمونه لازم :

1ml نمونه سرم

محدوده رفرانس :

                     

  Female:80-150 وMale 70-150

چگونگي تفسير نتايج در صورت لزوم ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

 اگر نمونه هايي نياز به تكرار داشته باشد ضمن گزارش كردن اين مساله كه تست دو الي سه مرتبه تكرار شده است پزشك را اطمينان مي دهيم كه بالا يا پايين بودن جواب مورد توجه آزمايشگاه نيز بوده است

تفسیر ( علل تکرار، چگونگی و نحوه گزارش آن):

عدم قاطعیت در گزارش QC در حین کار (صحیح نبودن نتایج کنترل منفی و مثبت و استانداردها)

عدم انطباق نتیجه­ی آزمایش با سابقه­ی بیمار

در صورت بروز هرگونه نیاز به تفسیر در نتیجه­ی کنترل کیفی با مسئول کنترل کیفی و یا مسئول فنی مشورت شود.

دستورالعمل استاندارد الکالن فسفاتاز

عنوان :

روش اجرایی تست ALP

هدف :

آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش آلکالن فسفاتاز

کاربرد:

این تست برای تشخیص و ارزیابی مبتلایان به بیماری کبدی یا استخوانی استفاده میشود.این انزیم در بسیاری از بافتها وجود دارد اما بیشترین غلظت ان در کبد,سلولهای مجاری صفراوی و استخوان میباشدو مخاط روده و جفت ونیز حاوی این انزیم هستند. به این جهت این انزیم را قلیایی مینامند که فعالیت ان در محیط قلیایی افزایش میابد.استخوان , معمولترین منبع خارج کبدی الکالن است .رشداستخوانی جدید با افزایش سطح الکالن همراه است .ALP درون سلولهای کوپفر کبدی وجود دارد ,این سلولها سیستم جمع کننده صفرا را فرش کردند.این انزیم درون صفرا ترشح میشود .سطح انزیم الکالن در بیماری های انسدادی صفراوی داخل و خارج کبدی و سیروز افزایش میابد و سایر اختلالات کبدی از قبیل تومورهای کبد ,داروهای هپاتوتوکسیک و هپاتیت موجب افزایش کمتری در سطح الکالن میگردد. گزارش ها دال بر انند که الکالن حساسترین ازمایش نشان دهنده متاستاز تومور به کبد میباشد.

الکالن فسفاتاز انزیم هیدرولیتیکی است که اپتیمم فعالیت ان در PH قلیایی است .در خون به اشکال متفاوتی وجود دارد.در کبد و استخوان به میزان زیاد یافت میشود اما در نسوج دیگر مانند کلیه؛جفت؛ جدار روده؛ غده تیموس؛ ریه و بیضه نیز یافت میشوند.بطور فیزیولوژیک مقدار الکالن فسفاتاز سرم؛ در بجه های در حال رشد و در دوران بارداری ؛ و بطور پاتولوژیک در ضایعات استخوانی و کبدی افزایش  میابد همچنین در انسداد مجرای صفراوی ؛کلستاز؛ یرقان های انسدادی؛کیست و ابسه کبدی؛ عفونت های هپاتیتی؛بیماری های استخوانیو مواردی که فعالیت های استئوبلاستها زیاد است مانند پاژت؛ راشیتیسم و استئومالاسیا و هیپرپاراتیروئیدیسم مقدار الکالن افزایش می یابد.

اساس ازمایش:

P-Nitrrophenylphosphate      +      H2O……………..Phosphate      +P-NNitrrophenol     

شرایط نگهداری محلولها:

محلولها باید در دمای 8-2 درجه نگهداری شود .

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

موارد کاربرد:

این تست برای تشخیص و ارزیابی مبتلایان به بیماری کبدی یا استخوانی استفاده میشود

صلاحیت و شایستگی کاربر: 

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

تجهیزات، مواد، لوازم و آماده­سازی­های مورد نیاز قبل از انجام کار:

وسایل معمول آزمایشگاه موجود باشد.

دستگاه از قبل کالیبره و آماده کار باشد.

PH آب مقطر متصل به دستگاه اندازه گیری شده باشد.

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتواناليزر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم .

 مراحل اجرایی کار:

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به SOP دستگاهی هیتاچی 912مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

محدودیت ها و عوامل مداخله گر در آزمایش:

–          غذا یی که بتازگی خورده شده باشد میتواند سطح ALP را افزایش دهد.

–          سن کودکان کم سال با رشد سریع  استخوانی  دارای ALP بالایی میباشد. که بارزترین زمان ان در طی  جهش رشد است زنان و مردان از نظر سن جهش رشد با یکدیگر تفاوت دارند.

–          داروهای افزاینده:البومینی که از بافت جفت تهیه شده؛آلوپورینول؛انتی بیوتیکها؛ازاتیوپرین؛ کلشی سین؛ فلوریدها؛ایندومتاسین؛ ایزونیازید(INH)؛ متوترکسات؛ متیل دوپا؛اسیدنیکوتینیک؛ فنوتیازین؛پروبنسید؛ تتراسایکلین و وراپامیل.

–          داروهای کاهنده: ارسنیکالها, سیانید ها,فلوریدها,نیتروفرانتویین,اگزالاتها و نمکهای روی.

– اسید اسکوربیک تا غلظت 30میلی گرم در دسی لیتر  , تری گلیسرید تا غلظت 2000 میلی گرم در دسی لیتر,هموگلوبین تا غلظت 150 میلی گرم در دسی لیتر و بیلی روبین تا غلظت 40 میلی گرم در دسی لیتر باعث تداخل در ازمایش نمیشود.

معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تفسیر ( علل تکرار، چگونگی و نحوه گزارش آن):

پدید آمدن اتفاقات متفرقه از جمله شکستن لوله در سانتریفوژ و کم بودن حجم نمونه.

غیر نرمال بودن نتیجه آزمایش در صورت عدم بیماری و سابقه

اطلاع یافتن از عدم رعایت دستورالعمل نمونه گیری

دستورالعمل استاندارد ALT

عنوان :
 اندازه گيري ميزان ALT (Alanine Aminotransfrase ) (SGPT) در سرم

 

هدف :
 آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش ALT

 

كاربرد :

وجود ALT غیر طبیعی در مبتلایان به یرقان بیشترنشانه ان است که کبد عامل یرقان میباشد تا انکه همولیز گلبولهای قرمز را عنوان منبع یرقان معرفی نماید. ALTعمدتا در کبد میباشد مقادیر کمتر ان در کلیه ها قلب عضله اسکلتی وجود دارد.اسیب یا بیماری که پارانشیم کبد را مبتلا سازد باعث ازاد شدن این انزیم از سلول کبدی به داخل به داخل جریان خون میشود و موجب افزایش سطح ALT سرمی میشود.بیشترین علت افزایشALT معمولا اختلالات عملکردی کبدی است. ازاینرو ALT نه تنها حساس است بلکه برای بیماری هپاتوسلولار نیز کاملا اختصاصی میباشد.در بیماری هپاتوسلولار به اثتثنای هپاتیت ویروسی نسبت AST /ALT نسبت کمتر از 1 است.در هپاتیت ویروسی این نسبت بیشتر از 1 میباشد که این امر به تشخیص هپاتیت ویروسی کمک میکند.این آزمایش در ابتدا برای تشخیص بیماری­های کبدی و گزارش موقعیت (مرحله) درمان هپاتیت به کار می­رود هم چنین در بیماری سیروز نکروتیک و تاثیرات تاخیری دارد درمانی استفاده می­شود SLT در عین حال برای تشخیص افتراقی یرقان همولتیک از یرقان ناشی از بیماری­های کبدی کاربرد دارد افزایش مقادیر ALT در 1- بیماری­­های هپاتوسلولار، سیروزفعال، تومورهای متاستاتیک کبدی، یرقان انسدادی یا انسداد صفراوی، عفونت­های ویروسی سمی، منونوکائوز عفونی، پانکراتیت، سکته قلبی، پلی میوزیس، سوختگی شدید، ترومادشوک دیده می­شود. 2- مقایسه ALTIAST: گرچه سطوح AST همیشه در سکته حاد قلبی بالا می­رود اما مقدار ALT همیشه متناسب با آن بالا نمی­رود. ALTمعمولاً بیش از AST در انسداد صفراوی خارج کبدی بالا می­رود ALT نسبت به AST در تشخیص بیماری­های الکلیک کبدی حساسیت کمتری دارد. آلانين آمنوترانسفور (ALT) كه قبلاً به نام گلوتاميك ترانس آميناز (GPT) ناميده مي شد اين آنزيم با انتقال واحدهاي آمين ، – Keto acid  را به آمينواسيدها كاتاليز مي كنند ..

صلاحيت و شايستگي كاربر :

از آن جايي كه اين تست توسط اپراتور بخش بيوشيمي انجام مي شود لذا موارد صلاحيت و شايستگي در بخش مربوطه بايد رعايت گردد .

معيارهاي REJECTION  ( موارد رد نمونه ):

زماني كه نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد و ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تاثير عوامل ايكتر ، هموليز ، ليمپيك :

تري گليسيريد تا غلظت 2000 ميلي گرم در دسي ليتر ، بيلي روبين تا غلظت 40 ميلي گرم در دسي ليتر و هموگلوبين تا غلظت 400 ميلي گرم در دسي ليتر باعث تداخل در آزمايش نمي شوند ولي اگر كه غلظت اين تركيبات بيش از مقادير باشد باعث تداخل در آزمايش مي شود .

تجهيزات ، مواد ، لوازم و آماده سازيهاي مورد نياز قبل از انجام كار :

آماده سازی معرف­های مورد نیاز

آماده سازی تجهیزات مورد نیاز طبق دستورالعمل­های کاربری آنها از قبیل :

فتومتر، اتوآنالیزر، بن ماری، سمپلر

آماده سازی جالوله­ای، سرسمپلر، کاپ، ویال، ریجنت­ها، سرم فیزیولوژی برای رقیق سازی نمونه­ های بالا و سایر مفروضات پروتئین موجود در آزمایشگاه

به حرارت محیط رساندن تمامی موارد کاربردی در انجام آزمایش از جمله معرف­ها، کالیبراتور، سرم کنترل و

کالیبراتور سرم کنترل جهت استاندارد نمودن و کنترل انجام آزمایش

نگهداری مواد مصرفي :

محيط نگه داري : محلول ها بايد در دماي2- تا 8 درجه سانتيگراد نگهداري شوند و تا تاريخ مندرج بر روي ويالها قابل مصرف مي باشند از فريزر نمودن و قرار دادن محلول ها در مجاورت نور خودداري شود .

 اقدامات وابسته :

1) اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل يا CROSS Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گر چون هموليز و ليمپيك

2) داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

3) آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترل هاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

4) آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

5) داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بودن تجهيزات از جمله اتوآناليزر ، سمپلرها

6)آشنايي آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

7) آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژهاو

8) آگاهي كامل نسبت به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

نوع نمونه :

سرم ، پلاسما همراه با EDTAهپارين (آنزيم همان روز بايد آزمايش شود زيرا فعالييت آن كاهش مي يابد .)

پايداري ALT در دماي منهاي 20 درجه سانتيگراد تا 3 ماه مي باشد

كاهش فعاليت ALT طي سه روز :

در دماي 2 تا 8 درجه سانتيگراد > 10%

در دماي 15 تا 25 درجه سانتيگراد > 17 %

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر )

تزریق قبلی IM ممکن است موجب افزایش سطح گردد.

اسيد آسكوربيك تا غلظت 30 ميلي گرم در دسي ليتر ، تري گليسيريد تاغلظت 2000 ميلي گرم در دسي ليتر ، بيلي روبين تاغلظت 40میلي گرم در دسي ليتر و هموگلوبين تا غلظت 400 ميلي گرم در دسي ليتر و نيز تاثير برخي داروها كه موجب افزايش فيزيولوژيك ALT مي شوند از جمله : Cephalosporins , Bromocriptine , Captoprill و …

نكات ايمني :

رعایت تمامی دستورالعمل­های ایمنی و بهداشت در آزمایشگاه

استفاده از پی­پت­های اتوماتیک و یا حداقل به کار گیری پوآر در هنگام آماده سازی معرف­ها و یا هرگونه کار دیگر در انجام آزمایش

استفاده از دستکش به هنگام کار

رعایت موارد مذکور در بروشور کیت که با جزئیات کامل در قسمت “هشدارها” و “بهداشت و ایمنی دفع مواد زائد” آمده است که پیوست می­باشد.

چگونگي كنترل كيفيت آزمايش ( قبل از انجام كار وحين كار )

به منظور اطمينان  از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتوآناليزر هستيم . سرم كنترلمان را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل ها خوانده شده آن را در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد ما صحت و دقت آن را بررسي مي كنيم .

مراحل اجرایی کار:

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

محدوده مرجع (REFRENCE INTERVAL):

زنان <31 U I

مردان < 41 U I

محدوده هشدار با مقادير بحراني در صورت لزوم CRITIVAL VALUE

زنان <31 U I

مردان < 41 U I

چگونگي تفسير نتايج در صورت لزوم ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه محاسبه آن ):

مقادیر بالاتر و پائین­تر محدوده نرمال تکرار شود.

مواردی که نتایج حاصل از آزمایش در مقایسه با سایر تست­ها در بخش بیوشیمی و یا در بخش­های دیگر نظیر آنالیز ادرار، هورمون شناسی و … تطابق بالینی ندارد تکرار شود.

به هر دلیلی که تکرار اتفاق می­افتد نتایج حاصله مربوط به قبل و بعد از تکرار و نتیجه گزارش نهایی علت تکرار در فرم ثبت نتایج تکرار تست­ها ثبت و مرقوم گردد.

حساسيت ( SENSITIVITY) :

حداقل مقدار ALT قابل اندازه گيري 4 واحد بين المللي در ليتر مي باشد .

محدوديت انجام آزمايش :

اقدامات بعدي در برخورد با نتايج غير طبيعي ( تكرار آزمايش ، انجام يا توصيه انجام آ زمايشهاي تائيدي يا تكميلي اطلاع سريع به پزشك )

در برخورد با نتايج غير طبيعي حتماً آنها را تكرار خواهيم كرد و در صورت اطمينان از تائيد آن به پزشك مربوطه يا سوپروايزر در بخش اطلاع داده مي شود .

تغييرات فيزيولوژيكي :
افزايش :

در مصرف داروهايي چون cephalosporins , captopril , bromocriptine , thiothinene , verapamil , riodrin , pindolol, lyncomycin , cyclosporine

دستورالعمل استاندارد آمیلازسرمAmylase

 عنوان :

سنجش آمیلاز سرم

هدف :

آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش آمیلاز

کاربرد:

این ازمون به منظور تشخیص و پیگیری سیر بالینی پانکراتیت استفاده می شود و اغلب هنگامی توصیه میشود که بیمار دچار درد حاد شکم باشد.ازمون امیلاز سرم روشی سریع اسان و بسیار اختصاصی برای پانکراتیت میباشد.امیلاز بطور طبیعی از سلولهای اسیناز لوزالمعده به مجرای پانکراس و سپس به دوازدهه ترشح میگردد و در روده به تجزیه کربوهیدراتها به قندهای ساده تر تشکیل دهنده ان کمک میکند.افزایش غیر طبیعی امیلاز سرم در مدت 12 ساعت از اغاز بیماری پدیدار میگردد.بعلت تصفیه سریع(2 ساعته) امیلاز از کلیه ها ؛مقدار ان در طی 72-48 ساعت پس از اغاز حمله به مقدار طبیعی بر میگردد.با وجود حساسیت ازمون امیلاز سرم برای اختلالات پانکراس ازمایشی کاملا اختصاصی نمی باشد.

الفا امیلاز انزیم های هیدرولیتیک هستند که نشاسته را به مالتوز اضافه میکنند و در بدن انسان از اندام های مختلف منشا میگردند.امیلاز پانکراتیت توسط پانکراس تولید میشود و در مجرای روده ازادمیشود.امیلاز بزاقی در غدد بزاقی ساخته میشود و به بزاق باز میگردد.امیلاز توسط کلیه از گردش خون حذف میشود و از طریق ادرار دفع میشود.بنابراین افزایش امیلاز سرم منجر به افزایش امیلاز در ادرار میشود.

اندازه گیری الفا امیلاز سرم  و ادراربیشتر برای تشخیص بیماری های لوزالمعده و پیشرفت عوارض انها انچام میشود.برای تشخیص پانکراتیت حاد نیز اندازه گیری میشود.

شرایط نگهداری محلولها:

محلولها باید در دمای 8-2 درجه نگهداری شود .

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

صلاحیت و شایستگی کاربر: 

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

تجهیزات، مواد، لوازم و آماده­سازی­های مورد نیاز قبل از انجام کار:

وسایل معمول آزمایشگاه موجود باشد.

دستگاه از قبل کالیبره و آماده کار باشد.

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتواناليزر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم .

 مراحل اجرایی کار:

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

محدودیت ها و عوامل مداخله گر در آزمایش:

-نمونه همولیز باعث تداخل در نتیجه ازمایش میشود.

-بزاق و پوست دارای انزیم الفا امیلاز میباشند.بنانراین از پیپت نموده با دهان یا تماس محلولها به پوست خودداری شود.

-محلولهای دکستروز وریدی موجب کاهش سطح امیلاز و نتایج منفی کاذب میگردند.

– لیپمی سرم بطور کاذب موجب کاهش مقدار امیلاز با روشهای ازمایشکاهی معمول میگردد.

-داروهای افزاینده:اسپرین؛ازیتوپرین؛دگزامتازون؛اتیل الکل؛گلوکوکورتیکوئید؛مواد حاجب ید دار؛متیل دوپا؛ضد درد های مخدر؛پردنیزون؛اسید امینوسالسیلیک

-داروهای کاهنده: سیتراتها؛گلوکز؛اگزالاتها

-اسید اسکوربیک تا غلظت 30 میلی گرم در دسی لیتر؛بیلی روبین تا غلظت 40 میلی گرم در دسی لیتر؛تری گلیسرید تا 1000 میلی گرم در دسی لیتر باعث تداخل در ازمایش نمیشود.

هموگلوبین حتی با غلظت های پایین نیز باعث تداخل میشود.

معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تفسیر ( علل تکرار، چگونگی و نحوه گزارش آن):

پدید آمدن اتفاقات متفرقه از جمله شکستن لوله در سانتریفوژ و کم بودن حجم نمونه.

غیر نرمال بودن نتیجه آزمایش در صورت عدم بیماری و سابقه

اطلاع یافتن از عدم رعایت دستورالعمل نمونه گیری

 دامنه مرجع:

 :      <1000         U/I           در سرم

دستورالعمل استاندارد AST در سرم
عنوان :
اندازه گیری میزان AST (SGOT) (Aspartate Omintronsferase) در سرم

هدف :

آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش AST

 کاربرد :

این تست به منظور ارزیابی بیماران مشکوک به بیماری قلبی انسدادی کورونر یا بیماری هپاتوسلولار استفاده میشود.این انزیم در غلظت های بالا در بافتهای با فعالیت سوخت و سازی زیاد همانند عضله قلبی , سلولهای کبدی و سلولهای عضله اسکلتی وجود دارد .کلیه , لوزالمعده و گلبولهای قرمز نیز حاوی مقادیر کمتری از ان میباشد.اگر سلولهای این بافتها دچار بیماری یا اسیب گردند سلولها تجزیه شده و AST ازاد میگردد و توسط خون برداشت شده و سطح ان بالا میرود. مقدار افزایش AST رابطه مستقیم با تعداد سلولهای بیمار یا اسیب دیده دارد.بعلاوه این افزایش به مدت زمان سپری شده پس از اسیب دیدگی که خون از بیمار گرفته میشود نیز بستگی دارد.AST در مدت زمان چند روز از خون بیمار پاک میشود. AST سطح سرمی را غالبا با سطح الانینامینوترانسفرازALT مقایسه میکنند. AST  فعالیت متابولیکی بالایی در بافت­ها داشته و مقدار آن در قلب، کبد، عضلات اسکلتی، کلیه، مغز، پانکراس، طحال و ریه­ها بیشتر می­باشد. آزاد سازی آنزیم به جریان خون، به دنبال آسیب یا مرگ سلولی اتفاق می­افتد هر بیماری که باعث افزایش در فعالیت­های متابولیکی بافت­های یاد شده گردد، باعث افزایش ASTخواهد گردید مقدار AST خون مستقیماً به تعداد سلول­های آسیب دیده و مدت زمان بین ایجاد آسیب و زمان آزمایش  یافته و تا 5 روز بالا باقی می­ماند. این آزمایش در بررسی بیماری­های قلبی و کبدی به کارمی­رود در القا رکتوس میوکارد، سطح AST به 4 الی 10 برابر حد نرمال می­رسد. سطح AST در عرض 24 ساعت به پیک رسیده و در عرض 3 الی 4 روز به حد نرمال می­رسد افزایش دوم AST بسته به شدت MI با تکرار آن دیده می­شود منحنی AST در MI موازی CPK می­باشد افزایش AST در بیماری­های کبدی (10 الی 100 برابرطبیعی) شامل هپاتیت حاد و مزمن، سیروز فعال، منوکلئوز عفونی، نکروز کبدی، کارسینومای اولیه متاستاتیک، هپاتیتالکلی و سندرم Reye,sاتفاق می­افتد سایر بیماری­هاییکه افزایش ASTدر آن دیده می­شود عبارتند ازپانکراتیت حاد، تروماباپارگی عضلات اسکلتی، در ماتومیوز، تریشینوز، کاتتریزاسیون قلبی و آنژیوگرفی، ضربه مغزی و نکروز، سکته مغزی، سندرم Duchem,s، آمبولی ریوی، گانگرن و …..

اقدامات وابسته: 

دانستن تاثیرات یا Cross Reaction بر روی تست

آشنایی با اصول کنترل کیفی و حدود مجاز طرح کیفیت در این آزمایشگاه و آگاهی از تفسیر نتایج حاصله از کنترل کیفی قوانین موجود در آزمایشگاه از جمله منحنی­­های لوی جنینگ و قوانین وست گارد

آشنایی با اپراتوری نرم افزاری کنترل کیفی آزمایشگاه جهت ثبت نتایج و تحلیل آماری نتیجه حاصله

آشنایی با اپراتوری تجهیزات لازم برای انجام تست از قبیل سمپلرها، بن ماری، فتومتر، اتوآنالیزر

آشنایی با روش­های محلول سازی و دانستن مکان و حساسیت ادوات پایه در آزمایشگاه

آگاهی کامل نسبت به اصول ایمنی و کارکرد در آزمایشگاه ونیز دستورالعمل­های دفع پسماند.

آگاهی از دقت (Precision) ادوات و تجهیزات مورد نیاز، چرا که تجهیزاتی که دقت لازمه را نداشته باشند قابل کالیبره و کنترل صحت نمی­باشند.

صلاحیت و شایستگی کاربر:

از آن جایی که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی در بخش مربوط باید رعایت گردد.

 نمونه:

سرم تا 24 ساعت در RT، 28 روز در 4°c و حداقل یک سال در -20°c پایدار است افزودن پیرودوکسال فسفات باعث پایداری آن در RT به مدت 7 روز می­شود.

 تجهیزات، مواد، لوازم و آماده ­سازی­های مورد نیاز قبل از انجام کار:

آماده سازی معرف­های مورد نظر طبق دستور کار روش انجام آزمایش به شیوه­ی دستی و دستگاهی که با جزئیات کامل در بروشور کیت در قسمت “آماده سازی محلول­ها” آمده است که پیوست می­باشد.

آماده سازی تجهیزات مورد نیاز طبق دستورالعمل­های کاربری آنها از قبیل: فتومتر، اتوآنالیزر، بن ماری، سمپلر

آماده سازی جالوله­ای، سرسمپلر، کاپ، ویال، ریجنت­ها و سرم فیزیولوژی برای رقیق سازی نمونه­ها بالا و سایر ملزومات روتین موجود در آزمایشگاه

کالیبراتور و سرم کنترل جهت استاندارد نمودن و کنترل انجام آزمایش

به حرارت محیط رساندن تمامی موارد کاربردی در انجام آزمایش از جمله معرف­ها، کالیبراتور، سرم کنترل و ..

 نکات ایمنی:

استفاده از دستکش در حین کار

رعایت تمامی دستورالعمل­های ایمنی و بهداشت در آزمایشگاه

استفاده از پی­پت­های اتوماتیک و یا حداقل به کارگیری پوآر در هنگام آماده سازی معرف­ها و یا هرگونه کار دیگر در انجام آزمایش

رعایت موارد مذکور در بروشور کیت که با جزئیات کامل در قسمت “هشدارها” و “بهداشت و ایمنی دفع مواد زائد” آمده است که پیوست می­باشد.

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

در این خصوص به طرح کیفیت بیوشیمی موجود در آزمایشگاه که جهت کنترل کیفی بخش بیوشیمی از تمامی لحاظ تدوین و اجرایی می­باشد مراجعه نمائید.

مراحل اجرایی کار:

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

محدودیت ها و عوامل مداخله گر در آزمایش:

مصرف داروهای ویژه­ی هپاتوکسیک یا ایجاد کننده کلستاز، برخی داروها نظیر آمینوگلوتیتماید، بروموکریپتین، سیلکوسپورین، کلوتریمازول، داپسون، انفلوزان، اتامبوتول، فلوروکینولون، مهارگرهای HMGCOA ردوکتاز و ….. باعث کاهش مقدار آنزیم (Invivo) می­شود.

وجود همولیز در نمونه باعث افزایش و وجود هپارین و نمک­های آهن در شرایط واکنش شیمیایی و حضور اسکوربیک اسید، سیانید، فرمالوئید، گلوتارات، ایزونیازید، لوسین، پنی سیلین، فتالات و ….. باعث کاهش فعالیت آنزیم در شرایط (Invitro) خواهد شد.

عدم تصدیق معرف­ها، کالیبراتور، سرم کنترل­ها و سایر موارد کاربردی توسط اپراتور از جمله تغییر رنگ، نداشتن تاریخ مصرف و..

خرابی تجهیزات و نیز نداشتن تاریخ کالیبراسیون معتبر

حجم ناکافی نمونه و خطاهای نمونه گیری از جمله همولیز و نیز بیان ناصحیح شرایط آزمایش و نمونه گیری به بیمار

تمامی مواردی که در قسمت “عوامل مداخله­ گر” در بروشور کیت با جزئیات کامل ذکر گردیده است که پیوست می­باشد.

عدم رعایت شرایط صحیح نگه داری نمونه­ها و معرف­ها که با جزئیات کامل در قسمت “شرایط نگه داری و پایداری محلول­ها” و نیز “نمونه­ ها” در بروشور کیت آمده است، که پیوست می­باشد.

نرمال رنج:

Normal :0-46

نوزاد:35-140

کودک:15-55

 

 

دستورالعمل استاندارد بيلي روبين (BILIROBIN ) در سرم

 عنوان :

دستورالعمل سنجش بیلیروبین در سرم

هدف:

آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش بیلیروبین

كاربرد :

سطح کل بیلی روبین سرم عبارت از مجموع بیلی روبین کنژوگه(مستقیم) و غیرکنژوگه(غیرمستقیم) میباشد.

این ازمون برای ارزیابی فعالیت کبد بکار میرود و نیز بخشی از برریس بزرگسالان مبتلا به انمی های همولیتیک و نوزادان دچار زردی زردی میباشد.صفرایی که در کبد تولید میشود متشکل  از ترکیبات گوناگونی است که شامل نمکهای صفراوی فسفولیپیدها کلسترول بیکربنات اب و بیلی روبین میباشد.تغییر رنگ بافت بدن بعلت سطح بالا و غیر طبیعی بیلی روبین در خون را زردی و یرقان گویند.هنگامی که بیلی روبین کل سرم از سطح 2.5mg/dl تجاوز نماید بافت دچار زردی میشود.یرقان بعلت نقصی در سوخت و ساز یا دفع نرمال بیلی روبین بوجود میاید.زردی فیزیولوژیک نوزادن هنگامی پدید می اید که کبد نوزاد نارس بوده  و فاقد انزیمهای کونژوگه کننده بمقدار کافی میباشد.اگر سطح بیلی روبین در نوزادان بیشتر از 15 mg/dl گردد نیاز به درمان بمنظور جلوگیری از عقب افتادگی ذهنی می باشد. این درمان ممکن است شامل تعویض خون نیز میشود.مقادیر بالای بیلی روبین در نوزادان را اغلب با نوردرمانی معالجه مینمایید.يكي از محصولات تجزيه هموگلوبين ، بيلي روبين است بيلي روبين غير كونروگه آزاد شديداً غير قطعي و نامحلول در آب است بنابراين براي انتقال از طحال به پانكراس از طريق خون ، با آلبومين تشكيل يك كمپلكس مي رسد بيلي روبين در كبد به اسيد كلوكرونيك اسيد تبديل مي شود و به صورت محلول در آب از طريق مجاري صفراوي دفع ميگردد.

افزايش بيلي روبين در نتيجه افزايش توليد آن در اثر هموليز ( يرقان پيش كبدي -) آسيبب پاراتشيم كبدي ( يرقان  ميان كبدي ) و انسداد مجاري صفراوي ( يرقان پس كبدي ) مشاهده مي شود . همچنين افزايش بيلي روبين به صورت مزمن و ارثي ، سندروم گيلبرت ناميده مي شود كه نسبتاً رايج است در 60 تا 70 درصد نوزادان به دليل تخريب گلبول هاي قرمز و تاخير عملكرد آنزيم ها در تجزيه بيلي روبين حاصل از آن سطح بيلي روبين را افزايش مي يابد روش هاي معمول اندازه گيري بيلي روبين به مقدار بيلي روبين توتال و بيلي روبين مستقيم را نشان مي دهد كه بيلي روبين مستقيم در واقع اندازه گيري ميزان بيلي روبين كونژوگه و محلول در آب است . ميزان بيلي روبين غير كونژوگه را مي توان از تفاوت ميزان بيلي روبين توتال و مستقيم تعيين نمود  

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

صلاحيت و شايستگي كاربر :

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

نوع نمونه :

سرم ، پلاسما همراه با EDTA يا هپارين

پايداري بيلي روبين مستقيم در سرم يا پلاسما:

در دماي 15 تا 25درجه سانتيگراد 2 روز

در دماي 2 تا 8 درجه سانتيگراد 7 روز

در دماي منهاي 20درجه سانتيگراد 3 ماه (در صورتيكه بلافاصله فريز گردد )

مقدار : 100 ميكروليتر
معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد

تاثير عوامل ايكتر ، هموليز ، ليمپيك

هموگلوبين تا غلظت 49 ميلي گرم در دسي ليتر  و تري گليسيريد تا غلظت 1000 ميلي گرم در دسي ليتر باعث تداخل در آزمايش  نمي شوند

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر  ):

همولیز خون و لیپمی بروز خطا در نتایج میگردد.

داروهای افزاینده:استروئیدهای انابولیک ,انتی بیوتیکها,داروهای ضدمالاریا,اسیداسکوربیک,ازاتیوپرین, کدیین ,دکستران, دیورتیکها, اپی نفرین,مورفین,ضدباری های

خوراکی,تئوفیلین,ویتامین A.

اسيد آسكوربيك تا غلظت30 ميلي گرم در دسي ليتر ، بيلي روبين تا غلظت 20 ميلي گرم در دسي ليتر ، هموگلوبين تا غلظت 49 ميلي گرم در دسي ليتر و تري گليسيريد تا غلظت 1000 ميلي گرم در دسي ليتر باعث تداخل در آزمايش نمي شوند .هموليز باعث افزايش كاذب بيلي روبين مي باشد  ليمپيك بوده باعث افزايش بيلي روبين ميشود

محيط نگهداري : 

محلول ها بايد در دماي 2 تا 8 درجه سانتيگراد نگهداري شوند و تا تارخ مندرج بر روي ويال ها قابل مصرف ميباشند محلول شماره 2 نسبت به نور بسيار حساس است

مراحل اجرایی کار:

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

نكات ايمني  :

استفاده از دستکش حین کار

کلیه موارد معمول در آزمایشگاه در هنگام کار با معرف­ها و محلول­ها رعایت گردد.

رعایت تمام دستورالعمل­های ایمنی و بهداشت دفع مواد زائد و پسماندها. 

چگونگي كنترل كيفيت آزمايش ( قبل از انجام كار و حين كار )

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتواناليزر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم

تغييرات فيزيولوژيكي :
افزايش :
  • ناشتا بودن به مدت طولاني ( حدود 48 ساعت ) باعث افزايش معادل 240% در ميزان بيلي روبين توتال مي شود كه اين افزايش بسي مربوط به بيلي روبين غير كنتروكه است در فصل تابستان كه فد بيش ت در تماس با آفتاب است ميزان بيلي روبين 20-10% كمتر از فصل زمستان افزايش مي يابد و برخي از داروها باعث افزايش مي شود

كاهش :

  • Acetaminophen , Alloparinal . Amikacin
  • و نيز برخي از داروها باعث كاهش فيزيولوژيك بيلي روبين مي شود
  • Barbiturates , Heparine

دستورالعمل استاندارد CPK در سرم

عنوان :
اندازه گيري ميزان CPK در سرم
 هدف :
آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش CPK
كاربرد :

آسیب سلولهای عضلانی یا عصبی موجب افزایش سطح CPK 6 ساعت پس از آسیب میشود.اگر آسیب ادامه نیابد در مدت 18 ساعت پس از آسیب مقدار آن به اوج میرسدو در طی3-2 روز به محدوده طبیعی باز میگردد. CPKآنزیم قلبی اصلی در بیماران قلبی است.میزان تصفیه خونی و سوخت ساز آن بخوبی مشخص شده است.آنزيم CK شامل ايزوفرم هاي CK-M ( ماهيچه ) و CK-B ( مغز) است كه آنزيم هاي CK-MM , CK-BB و CK-MB در كنار اندازه گيري CPK يك تست كاملاً اختصاصي براي تشخيص آسيب هاي ماهيچه قلبي و در نتيجه تشخيص و بررسي حمله قلبي است

 

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

صلاحيت و شايستگي كاربر :

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

نوع نمونه :

سرم ، پلاسما همراه با EDTA با هپارين

در دماي 2 تاا 8 درجه سانتيگراد بعد از 24  ساعت  10

در دماي 15 تا 25 درجه سانتيگراد بعد از ساعت 10

مقدار : 100 ميكروليتر
معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تاثير عوامل ايكتر ، هموليز ، ليمپيك

تري گليسيريد تا غلظت 2000 ميلي گرم در دسي ليتر و بيلي روبين تا غلظت 40 ميلي گرم در دسي ليتر  باعث تداخل در آزمايش  نمي شوند

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر  ):

تزریق IM موجب افزایش سطح CPK میگردد.

ورزش شدید و اعمال جراحی که بتازگی انجام گرفته موجب افزایش سطح میشود.

اوایل بارداری سطح ان کاهش میابد.

مقدار توده عضلانی بدن ارتباط مستقیم دارد با سطح طبیعی CPK در بیمار دارد.

اسيد آسكوربيك تا غلظت 30يلي گرم در دسي ليتر ، هموگلوبين تا غلظت 50 ميلي گرم در دسي ليتر و تري گليسيريد تا غلظت 2000 ميلي گرم در دسي ليتر و بيلي روبين تاغلظت 20  ميلي گرم باعث تداخل در آزمايش نميشوند .

محيط نگهداري : 

محلول ها بايد در دماي 2 تا 8 درجه سانتيگراد نگهداري شوند و تا تارخ مندرج بر روي ويال ها قابل مصرف ميباشند از فريز نمودن و قرار دادن محلول ها در مجاورت نور خودداري شود .

مراحل اجرایی کار:

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

نكات ايمني  :

استفاده از دستکش حین کار

کلیه موارد معمول در آزمایشگاه در هنگام کار با معرف­ها و محلول­ها رعایت گردد.

رعایت تمام دستورالعمل­های ایمنی و بهداشت دفع مواد زائد و پسماندها.

چگونگي كنترل كيفيت آزمايش ( قبل از انجام كار و حين كار )

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتوآناليزر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم

چگونگي تفسير نتايج در صورت لزوم

پدید آمدن اتفاقات متفرقه از جمله شکستن لوله در سانتریفوژ و کم بودن حجم نمونه.

غیر نرمال بودن نتیجه آزمایش در صورت عدم بیماری و سابقه

اطلاع یافتن از عدم رعایت دستورالعمل نمونه گیری

دستورالعمل استاندار گلوکز خونGlucose

عنوان :

 سنجش گلوکز در خون

هدف :

آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش گلوکز

کاربرد:

کاربرد اصلی اندازه گیری گلوکز شناسایی و درمان بیماران مبتلا به دیابت است.سطح گلوکز توسط مکانیزم پس نوردی ظریفی تحت تنظیم انسولین و گلوکاگون است.سطح گلوکز در حالت ناشتا پایین است.در پاسخ به کاهش گلوکز گلوکاگون از سلولهای الفا جزیره ای لانگرهانس لوزالمعده ترشح میشود.گلوکاگون گلیکوژن کبدی را شکسته و به گلوکز تبدیل میکند و سطح گلوکز را افزایش میدهد..چنانچه حالت ناشتایی همچنان ادامه پیدا کند پروتئین و اسیدهای چرب نیز تحت تحریک گلوکاگون شکسته میشود و سطح گلوکز بیشتر افزایش میابد.

سطح گلوکز پس از خوردن غذا افزایش میابد در پی این افزایش انسولین ترشح میشودو طی فرایندهایی سطح گلوکز خون کاهش پیدا میکند.ازمایش گلوکز سرم برای تشخیص بسیاری از بیماری های متابولیک مفید است.این ارزیابی را باید بر اساس زمان انجام ازمایش در طی روز انجام داد.بطورکلی افزایش واقعی گلوکز خون نشانه دیابت قندی است.در صورتیکه به علت افزایش سطح قند خون ناشتا مشکوک به دیابت باشیم باید ازمون هموگلوبین گلیکوزیله یا ازمون تحمل گلوکز را انجام دهد.در بیماران جدید دیابتی گلوکز خون را باید مکررا اندازه گیری نمود تا دوز دقیق انسولین تجویزی مشخص شود.

اساس ازمایش:

این ازمایش اب اکسیژنه ازاد شده از گلوکز در مجاورت انزیم گلوکز اکسیداز با فنول و 4- امینو انتی پیرین در مجاورت انزیم پراکسیداز تشکیل کینونیمین میدهد میزان کینونیمین تشکیل شده که با مقدار گلوکز رابطه مستقیم دارد.

شرایط نگهداری محلولها:

محلولها باید در دمای 8-2 درجه نگهداری شود .

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

موارد کاربرد:

تعیین قند FBS بیمار در حالت ناشتا( 10-8 ساعت )

صلاحیت و شایستگی کاربر: 

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

تجهیزات، مواد، لوازم و آماده­سازی­های مورد نیاز قبل از انجام کار:

وسایل معمول آزمایشگاه موجود باشد.

دستگاه از قبل کالیبره و آماده کار باشد.

PH آب مقطر متصل به دستگاه اندازه گیری شده باشد.

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتواناليزر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم .

 مراحل اجرایی کار:

-بمنظور اندازه گیری قندخون ناشتا بیمار باید حداقل 8 ساعت ناشتا باشد.نوشیدن اب مجاز است.

-از گرسنگی شدید بیمار باید اجتناب شود زیرا ممکن است بطور کاذب سطح گلوکز خون را افزایش دهد بنابرین بیمار نباید بیش از 16 ساعت ناشتا باشد

-از مصرف انسولین یا داروهای هیپوگلیسمیک خوراکی تا پس از خون گیری خودداری شود..

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

              ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاهی مراجعه شود.

              قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود

محدودیت ها و عوامل مداخله گر در آزمایش:

  • بیلی روبین تا غلظت 40 میلی گرم در دسی لیتر تری گلیسرید تا غلظت 2000 میلی گرم در دسی لیترهموگلوبین تا غلظت 200 میلی گرم در دسی لیتر و اسید اسکوربیک تا غلظت 15 میلی گرم در دسی لیتر  باعث تداخل در ازمایش نمیشود.
  • بسیاری از عوامل تنش زا(مانند تروما بیهوشی عمومی عفونت سئختگی ها انفارکتوس میوکارد)میتواند موجب افزایش سطح گلوکز در خون شود
  • کافئین موجب افزایش سطح میشود.
  • بسیاری از زنان باردار به درجات گوناگون دچار عدم تحمل گلوکز میشوند.چنانچه این عدم تحمل شدید باشد ان را دیابت حاملگی گویند.
  • داروهای افزاینده ان عبارتند از :داروهای ضدافسردگی داروهای بلوکه کننده بتا ادرنرژیک کورتیکواستروئید ها تزریق IV دکستروز دکستروتیروکسین دیازوکسید دیورتیکها اپی نفرین استروژنها گلوکاگون ایزونیازید لیتیم فنوتیازین فنی تویین سالیسیلاتها و تری امترن.
  • داروهای کاهنده سطح عبارتند از:استامینوفن الکل استروئیدهای انابولیک کلوفیبرات دیزوپیرامید جم فیبروزیل انسولین مهارکننده های امین اکسیداز پنتامیدین پروپرانولول تولازامید تولبوتامید.

معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تفسیر ( علل تکرار، چگونگی و نحوه گزارش آن):

پدید آمدن اتفاقات متفرقه از جمله شکستن لوله در سانتریفوژ و کم بودن حجم نمونه.

غیر نرمال بودن نتیجه آزمایش در صورت عدم بیماری و سابقه

اطلاع یافتن از عدم رعایت دستورالعمل نمونه گیری

 دامنه مرجع:

نوزادان:

63-158 mg/dl

36-99   mg/dl

36-89   mg/dl

34-77   mg/dl

46-81   mg/dl

48-79  mg/dl

کودکان(ناشتا)

74-127  mg/dl                                                 

70-106  mg/dl

بزرگسالان:(ناشتا)

70-115  mg/dl

تغييرات فيزيولوژيكي :

افزايش :

حاملگي باعث افزايش گلوكز 3-2 در زنان باردار مي شود همچنين پس از ورزش شديد و شوك نيز ميزان گلوكز افزايش مي يابد و نيز برخي از داروها مي توانند باعث افزايش فيزيولوژيك گلوكر خون شوند

A.C.T.H , Asparanase , corticosteroids

Haloperidol , Hgtralazine , Indomethaciv

كاهش :

و نيز برخي از داروها مي توانند باعث كاهش فيزيولوژيك گلوكز خون مي شوند

Ana bolicsteroids (indiabetics)

Fenfluramine (indiabetics) , Guanethidine

دستورالعمل استاندارد Gamma-GT

عنوان:
سنجش (GGT )  (Gamma-GT   در سرم 

هدف :

آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش گاما گلوبین ترانسفراز

کاربرد:

این ازمون شاخص حساسی برای بیماری های کبدی-صفراوی است. همچنین شاخصی برای مصرف مداوم الکل است.انزیم GGT در انتقال اسیدهای امینه و پپتیدها از غشای سلول و احتمالا در سوخت و ساز گلوتاتیون شرکت میکند.بالاترین غلظت این انزیم در کبد و مجاری صفراوی است .کلیه,طحال,قلب,روده,مغز و غده پروستات نیز حاوی مقادیر کمتری از ان میباشند.سطح GGT ممکن است در مردان بیشتر از زنان باشد که علت ان مقدار اضافی موجود در غده پروستات است. مقادیر بسیار اندک ان در سلولهای اندوتلیال مویرگها وجود دارد . این ازمون به منظور تشخیص اختلال عملکرد سلول کبدی بکار میرود و برای شناسایی خفیف ترین کلستازها نیز بسیار حساس است. GGTحساسترین انزیم کبدی برای تشخیص انسداد صفراوی, کلانژیت یا کوله سیستیت میباشد. افزایش این انزیم  معمولا با فسفاتاز قلیایی هماهنگ است.اما GGT حساستر است. GGT بر خلاف فسفاتاز قلیایی در بیماری های استخوانی افزایش نمیابد.سطح طبیعی GGT به همراه افزایش سطح فسفاتاز قلیلیی نشانه وجود بیماری اسکلتی است. افزایش سطح GGT و فسفاتاز قلیایی  نشانگر وجود بیماری کبدی –صفراوی است.بعلاوهGGT بر خلاف فسفاتاز قلیایی در دوران کودکی  و بارداری غالبا افزایش نمیابد.اهمیت بالینی دیگر GGT در تشخیص در تشخیص مصرف مداوم الکل است.بنابراین برای غربالگری  و ارزابی بیماران الکلی بسیار مفید است. GGT در حدود 75% بیماران الکلی مزمن افزایش میابد.

اساس ازمایش:

L-Gamma-glytamyl-3carboxy-4nitroanilid+Glycylglysin………Gamma-GT…..Gamma-glytamyl-  Glycylglysin  

شرایط نگهداری محلولها:

محلولها باید در دمای 8-2 درجه نگهداری شود

اقدامات وابسته :
  • ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك
  • ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد
  • ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله
  • ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها
  • ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها
  • ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه
  • ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …
  • ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

موارد کاربرد:

این ازمون شاخص حساسی برای بیماری های کبدی-صفراوی است

صلاحیت و شایستگی کاربر: 

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

تجهیزات، مواد، لوازم و آماده­سازی­های مورد نیاز قبل از انجام کار:

وسایل معمول آزمایشگاه موجود باشد.

دستگاه از قبل کالیبره و آماده کار باشد.

PH آب مقطر متصل به دستگاه اندازه گیری شده باشد.

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتواناليزر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم .

 مراحل اجرایی کار:

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

محدودیت ها و عوامل مداخله گر در آزمایش:

·        مقدار ان در اواخر بارداری ممکن است کاهش یابد.
·        داروهای افزاینده:الکل,فنی تویین,فنوباربیتال
·        داروهای کاهنده:کلوفیبرات,داروهای ضد بارداری
معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تفسیر ( علل تکرار، چگونگی و نحوه گزارش آن):

پدید آمدن اتفاقات متفرقه از جمله شکستن لوله در سانتریفوژ و کم بودن حجم نمونه.

غیر نرمال بودن نتیجه آزمایش در صورت عدم بیماری و سابقه

اطلاع یافتن از عدم رعایت دستورالعمل نمونه گیری

دستورالعمل استاندارد HDL

عنوان: 
سنجش HDL در سرم

هدف:

آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش HDL

کاربرد:

ليپوپروتئين ها به چهار دسته تقسيم مي شوند . ليپوپروتئين هاي با چگالي پايين (LDL) با چگالي بسیار کم و پايين (VLDL) با چگالي بالا (HDL) و شيلوميكرون ها .

HDL عمل برداشت كلسترول از نسوج را برعهده دارد. HDL بالا بر خلاف LDL عمل حفاظت و پيشگيري را از طريق برداشت كلسترول از نسوخ به عهده داشته و بالا بودنHDL باعث كاهش خطر ابتلا به بيماريهاي كرونر قلبي و عروقي مي شود ، در حاليكه پايين بودن سطح HDL حتي در صورت نرمال بودن كلسترول باعث افزايش خطر ابتلا به بيماريهاي فوق مي باشد.

لیپوپروتئین HDL وظیفه دارد ملکول های کلسترول را که در اثر از بین رفتن سلول ها و یا در اثر تغییرات و نوسازی غشا سلولی ازاد و وارد پلاسما شده اند جمع اوری کند.ليپوپروتئين  با چگالي بالا (HDL) توسط سلولهای کبدی و سلولهای روده سنتز شده و ترشح میگردد اما HDL نو ساخته شده توسط روده هنگامی که وارد جریان خون میگردد تنها حاوی اپوپروتئین A بوده و فاقد اپوپروتئین های C وE است.اپوپروتئین های C وeدر کبد ساخته میشود و زمانی که HDL  روده ای وارد جریان خون میگردد بر روی ان انتقال میابند.

شرایط نگهداری محلولها:

محلولها باید در دمای 8-2 درجه نگهداری شود .

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

صلاحیت و شایستگی کاربر: 

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

تجهیزات، مواد، لوازم و آماده­سازی­های مورد نیاز قبل از انجام کار:

وسایل معمول آزمایشگاه موجود باشد.

دستگاه از قبل کالیبره و آماده کار باشد.

PH آب مقطر متصل به دستگاه اندازه گیری شده باشد.

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتواناليزر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم .

مراحل اجرایی کار:

بیمار را راهنمایی کنید تا پس از مصرف غذایی کم چربی به مدت 14-12 ساعت ناشتا باشدوتنها مجاز به نوشیدن اب است.

به بیمار خاطر نشان سازید که رژیم غذایی 2 هفته قبل از ازمایش بر نتایج اثر میگذارد,بنابراین توصیه میشود که بیمار حداقل یک هفته قبل از ازمایش رژیم غذایی عادی مصرف نماید

بیمار نباید 24 ساعت قبل از ازمایش الکل مصرف کرده باشد.

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

محدودیت ها و عوامل مداخله گر در آزمایش:

بیمار به مدت 14-12 ساعت ناشتا باشدوتنها مجاز به نوشیدن اب است.

در مواردی که تری کلیسرید در نمونه بیمار بیش از 700 یا کلسترول 500 میلی گرو در دسی لیتر باشد باید نمونه به نسبت 1+3 با سرم فیزیولوژی رقیق و نتیجه ازمایش در عدد 4 ضرب شود.

در مواردی که مقدار HDL بیش از 150 میلی گرم در دسی لیتر باشد میتوان نمونه را با سرم فیزیولژی به نسبت 1+2 رقیق و نتیجه ازمایش را در 3 ضرب کنید.

– اسید اسکوربیک تا غلظت 50میلی گرم در دسی لیتر  , تری گلیسرید تا غلظت 700 میلی گرم در دسی لیتر,هموگلوبین تا غلظت 500میلی گرم در دسی لیتر و بیلی روبین تا غلظت 40 میلی گرم در دسی لیتر باعث تداخل در ازمایش نمیشود.

معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تفسیر ( علل تکرار، چگونگی و نحوه گزارش آن):

پدید آمدن اتفاقات متفرقه از جمله شکستن لوله در سانتریفوژ و کم بودن حجم نمونه.

غیر نرمال بودن نتیجه آزمایش در صورت عدم بیماری و سابقه

اطلاع یافتن از عدم رعایت دستورالعمل نمونه گیری

دستورالعمل استاندار آهن(FE)  در سرم

عنوان:

 تشخیص کمی آهن  در سرم

 هدف:

آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش آهن سرم

کاربرد:

از خصوصیات ویژه بسیاری از بیماری ها مانند کم خونی فقر اهن و هموکروماتوز وجود سطح غیرطبیعی اهن است.70% اهن بدن در هموگلوبین گلبولهای قرمز وجود دارد.30% باقیمانده به شکل فریتین و هموسیدرین ذخیره شده است.اهن از طریق رژیم غذایی تامین میشود.در حدود 10% اهن مصرفی در روده کوچک جذب شده و به پلاسما انتقال میابد.تعیین اهن سرم عبارت از اندازه گیری کمی اهن متصل به ترانسفرین میباشد.کم خونی فقر اهن بعلت کاهش اهن سرم بروز میکند.کمبود اهن منجر به کاهش تولید هموگلوبین و بدنبال ان تولید گلبول های قرمز کوچک و کم رنگ میشود.میانگین حجم گلبولی نیز کاهش میابد.اضافه بار اهن یا مسمومیت ناشی از ان را هموسیدوز گویند. آهن اضافی معمولا در مغز کبد و قلب رسوب میکند و موجب اختلال شدید در عملکرد این اندامها میشود.

ازاینرو قبل از تعیین سطح اهن باید از انتقال خون اجتناب کرد.سطح اهن سرم در طی روز تا حد قابل ملاحظه ای تغییر میکند. بنابراین نمونه خون را بویژه هنگامی که از نتایج بمنظور ارزیابی درمان جایگزینی اهن استفاده میشود باید صبح هنگام گرفت.بیمار باید در حدود 12 ساعت از صرف غذا خودداری نماید تا سطح اهن سرم بعلت مصرف غذای پر اهن بطور کاذب افزایش نیابد.

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

       صلاحیت و شایستگی کاربر:

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

تجهیزات، مواد، لوازم و آماده­سازی­های مورد نیاز قبل از انجام کار:

وسایل معمول آزمایشگاه موجود باشد.

دستگاه از قبل کالیبره و آماده کار باشد.

PH آب مقطر متصل به دستگاه اندازه گیری شده باشد.

     نمونه:

 سرم

   پایداری مقدار آهن در دمای 2 تا 8 درجه سانتی گراد در یخچال 7 روز و در دمای 15 تا 25 درجه سانتیگراد 4 روز ثابت می­باشد.

مراحل اجرایی کار:

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

چگونگي كنترل كيفيت آزمايش ( قبل از انجام كار و حين كار )

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتواناليزر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم

محدودیت­ها و عوامل تداخل کننده:

چنانچه انتقال خون به بیمار بتازگی انجام شده باشد ممکن است افزایش اهن سرم گردد.

مصرف اخیر مواد غذایی حاوی اهن فراوان میتواند موجب افزایش اهن سرم گردد.

بیماری های همولیز دهنده با افزایش کاذب اهن همراه می باشند.

  خرابی UPS و قطع برق و نوسانات برق متصل به دستگاه

   نبودن آب مقطر در دستگاه

   خراب شدن دستگاه

    عدم رعایت اجرایی دستورالعمل­های خون گیری و جداسازی سرم از خون

دستورالعمل استاندارد K سرم

عنوان:

سنجش K سرم  به روش شعله سنجی

 هدف:

آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش پتاسیم

کاربرد:

این ازمون بطور روتین برای اغلب بیماران مبتلا به بیماری های شدید و وخیم انجام میشود.بعلاوه الکترولیت ها  اهمیت زیادی برای فعالیت قلب دارد.بنابراین بخشی از ارزابیهای روتین وکامل بیمارانی است که دیورتیک یا داروهای قلبی مصرف میکنند.

پتاسیم مهمترین کاتیون داخل سلولی است. غلظت داخل سلولی ان در حدود150mEq/L است.غلظت طبیعی ان در سرم 4mEq/L است.غلظت سرمی پتاسیم بسیار اندک است از اینروهرگونه تغییرا جزیی در غلظت ان پیامدهای چشمگیری به همراه دارد.پتاسیم توسط کلیه ها دفع میشود و هیچگونه باز جذب کلیوی ندارد.در بخش متابولیکی تعادل اسید باز ان K+ بجای یونهای H+ بمنظور حفظ PH فیزیولوژیک جابجا میشود نیز مشارکت دادرد.غلظت پتاسیم سرم به عوامل متعددی بستگی دارد که عبارتند از:

–          الدوسترون.این هورمون سبب افزایش دفع کلیوی پتاسیم میشود.

–          باز جذب سدیم.بازجذب سدیم سبب دفع پتاسیم میشود.

–          تعادل اسید باز

نشانه های هیپرکالمی عبارت است از تحریک پذیری؛تهوع؛استفراغ؛کولیک روده ای و اسهال میباشند.سطح پتاسیم را باید در بیماران مبتلا به اورمی؛ بیماری ادیسون؛استفراغ و اسهال و نیز بیماران تحت استروئید درمانی و یا مصرف دیورتیکهای دافع پتاسیم به دقت سنجید وپی گیری نمود.

این الکترولیت تاثیر زیادی بر روی سرعت ضربان قلب و قدرت انقباض ان دارد . سطح پتاسیم را باید در بیمارانی که داروهای مشابه دیژیتالیس مصرف میکنند به دقت سنجید زیرا هیپوکالمی میتواند سبب اریتمی شود.سطح پتاسیم سرم تحت تاثیر تعادل اسید باز است.حالات قلیایی سطح پتاسیم را پایین و اسیدوز سطح ان را افزایش میدهد.همولیز خون در طی نمونه گیری و یا انجام مراحل ازمایشگاهی موجب افزایش ان میگردد.

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

 صلاحیت و شایستگی کاربر:

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

نمونه: سرم غیر همولیز

 حجم 400λ

 تجهیزات، مواد، لوازم و آماده­سازی­های مورد نیاز قبل از انجام کار:

وسایل معمول آزمایشگاه موجود باشد.

دستگاه از قبل کالیبره و آماده کار باشد.

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به انجام  دادن سرم كنترل با دستگاه فلیم فتومتر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران بوسیله  دستگاه انجام داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم .

مراحل اجرایی کار:

–          به بیمار تذکر داده شود که رعایت محدودیت غذایی یا مایعاتی وجود ندارد.

محدودیت ها و عوامل مداخله گر در آزمایش:

– همولیز بودن نمونه سرم بیمار

–          باز و بسته نمودن دستی که به ان تورنیکه بسته شده میتواند سبب افزایش پتاسیم شود.

–          داروهای افزاینده:

 اسیدامینوکاپروئیکغانتیبیوتیکها؛داروهاضدنئوپلاستیک؛کاپتوپریل؛اپی نفرین؛هپارین؛هیستامین؛لیتیم؛مانیتول؛دیورتیکهای ذخیره کننده پتاسیم؛مکمل های پتاسیم

–          داروهای کاهنده:

استازولامید؛انفوزیونهای گلوکز؛انسولین؛ملینها؛ کربنات لیتیم؛پنی سیلین؛فنوتیازین ها؛اسپرین؛دیورتیکها

معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تفسیر (علل تکرار، چگونگی و نحوه گزارش آن):

پدید آمدن اتفاقات متفرقه از جمله شکستن لوله در سانتریفوژ و کم بودن حجم نمونه.

غیر نرمال بودن نتیجه آزمایش در صورت عدم بیماری و سابقه

اطلاع یافتن از عدم رعایت دستورالعمل نمونه گیری

نرمال رنج:

بزرگسالان: 136-145 mmol/l

کودکان:138-145 mmol/l   

نوزادان:134-146mmol/l    

دستورالعمل استاندارد CREATININE  در سرم

 عنوان :

 سنجش کراتینین سرم

هدف :

آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش کراتینین سرم

 کاربرد:

کراتینین در پلاسمای یک فرد سالم ثابت است و نوسانات شدید ان به میزان مصرف شده تمرینات ورزشی و ادرار دفع شده بستگی دارد بنابراین افزایش در پلاسما همیشه نشانه کاهش تصفیه گلومرولی و اختلال در کلیه هاست.کراتینین محصول تجزیه کراتین فسفات است که در انقباض عضله اسکلتی شرکت مینماید.تولید روزانه کراتین و نتیجتا کراتینین به توده عضلانی بستگی دارد و نوسان بسیار اندک است.کراتینین تماما توسط کلیه ها دفع میشوند بنابرین نسبت مستقیم با عملکرد  دفعی کلیه ها دارد.اگر عملکرد دفعی کلیه ها طبیعی باشد باید  سطح کراتینین سرم باید ثابت و در حد طبیعی باقی بماند.افزایش اندکی در سطح کراتینین پس از مصرف غذا بویژه بدنبال مصرف مقادیر زیادی گوشت مشاهده میشود.افزایش سطح کراتینین نشانه مزمن بودن فرایند بیماری است.بطور کلی دو برابر شدن کراتینین نشانه 50% کاهش در سرعت گلومرولی میباشد. سطح کراتینین همراه با اوره تفسیر میشود.

 اساس ازمایش:

ازمایش کراتینین با الکالن پیرات تشکیل یک کمپلکس رنگی میدهد.شدت ایجاد شده متناسب با مقدار کراتینین در نمونه است.

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

صلاحيت و شايستگي كاربر :

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

نوع نمونه :

سرم ، پلاسما همراه با هپارين و ادرار

پايداري كراتنين در سرم يا پلاسما:

در دماي 4 تا 25 درجه سانتيگراد 7 روز

در دماي منهاي 20 درجه سانتيگراد 3 ماه

مقدار : 100 ميكروليتر

معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تاثير عوامل ايكتر ، هموليز ، ليمپيك

اسيد آسكوربيك تا غلظت 30 ميلي گرم در دسي ليتر ، تري گليسيريد تا غلظت 2000 ميلي ليتر در  دسي ليتر و بيلي  روبين تا غلظت 4 ميلي گرم در دسي ليتر و هموگلوبين تا غلظت 500 ميلي گرم در دسي ليتر باعث تداخل در آزمايش نمي شوند .

محيط نگهداري :

محلول ها بايد در دماي 15 تا 25 درجه سانتيگراد نگهداري شوند و تا تاريخ مندرج بر روي ويال ما قابل مصرف مي باشند از فريز نمودن و قرار دادن محلول ها در مجاورت نور خودداري شود

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر  ):

رژیم سرشار از گوشت موجب افزایش موقتی کراتینین سرم میگردد.

داروهای افزاینده : امینوگلیکوزیدها سایمتیدین داروهای شیمی درمانی حاوی فلزات سنگین و سایر داروهای سمی برای کلیه مانند سفالوسپورین ها.

اسيد آسكوربيك تا غلظت 30 ميلي گرم در دسي ليتر ، تري گليسيريد تا غلظت 2000 ميلي گرم در دسي ليتر ، بيلي روبين تا غلظت 4 ميلي گرم در دسي ليتر و هموگلوبين تا غلظت 500 ميلي گرم در دسي ليتر باعث تداخل در آزمايش نمي شوند .هموليز بسته به روش اندازه گيري  هموليز مي تواند باعث افزايش كاذب كراتين و يا كاهش كاذب آن به روش ژافه كينتيك شود .

ايكتريك بودن سرم  : ايكتريك بودن سرم باعث كاهش كاذب كراتنين در اندازه گيري آن بروش هاي ژافه كينتيك و روش كيتهاي دستگاه duponaco مي شود .

ليمپي : ليمپيك بودن سرم باعث افزايش كاذب کراتینین در اندازه گيري آن به روش كيتهاي دستگاه aca مي شود افزايش اسيد اوريك ، اسيد استواستیکت و استون ، گلوكز باعث افزايش كاذب كراتين به روش ژافه مي شود و نيز برخي از داروها :

برخي از داروها ا جمله نفروتوستيك باعث افزايش كراتنين مي شوند

Acetohexamide , Ascorbic Acid .

Cefamandle , cefazolin , cefoxihin

مراحل اجرایی کار:

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

نكات ايمني  :

استفاده از دستکش حین کار

کلیه موارد معمول در آزمایشگاه در هنگام کار با معرف­ها و محلول­ها رعایت گردد.

رعایت تمام دستورالعمل­های ایمنی و بهداشت دفع مواد زائد و پسماندها.

چگونگي كنترل كيفيت آزمايش ( قبل از انجام كار و حين كار )

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتواناليزر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم

نرمال رنج در سرم يا پلاسما

آقايان                                                     0/9-1/2   mg/dl

خانمها                                                    0/6-1/1   mg/dl

چگونگي تفسير نتايج در صورت لزوم

پدید آمدن اتفاقات متفرقه از جمله شکستن لوله در سانتریفوژ و کم بودن حجم نمونه.

غیر نرمال بودن نتیجه آزمایش در صورت عدم بیماری و سابقه

اطلاع یافتن از عدم رعایت دستورالعمل نمونه گیری

حساسيت :

حداقل مقدار اسيداوريك اندازه گيري 3/0 ميلي گرم در دسي ليتر مي باشد

تغييرات فيزيولوژيكي :

افزايش :

ورزش باعث افزايش كراتنين سرم مي شود

كاهش :

حاملگي باعث كاهش كراتنين خصوصاً در سه ماهه اول و دوم مي شود

دستورالعمل استاندارد LDL
عنوان: 
LDL در سرم

هدف :

آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش LDL

کاربرد:

LDL  مهمترین لیپوپروتئین حامل کلسترول در خون است.نقش اصلی این لیپوپروتئین انتقال کلسترول به بافتهای محیطی (غیر کبدی) و نیز تنظیم سرعت واکنشهای نوسازی کلسترول در این گونه بافت هااست.

کلسترول جذب شده از مواد غذایی یکی از اجزا سازنده دیواره سلولی پیش ساختی برای هورمون های استروئیدی و اسیدهای صفراوی ساخته شده در بدن است. کلسترول وسط لیپوپروتئین ها(ترکیبی از لیپید و اپوپروتئین ها) در پلاسما حمل میشود.لیپوپروتئین ها به چهار شکل LDL(لیپویروتئین با چگالی  پایین) که در انتقال کلسترول به سلول ها نقش دارد,HDL (لیپویروتئین با چگالی  بالا) که مسئول بازگرداندن کلسترول از سلولهااست,VLDL (لیپویروتئین با چگالی  بسیار پایین) و شیلومیکرونها دیده میشوند که غلظت انها ارتباط واضحی با گرفتگی رگهای کرونر قلبی دارد.

افزایش LDL- کلسترول باعث تشکیل پلاکت در غشای داخلی شریانها میشود که نهایتا منجر به گرفتگی رگهای کرونر قلبی میگردد. افزایش LDL- کلسترول حتی با وجود مقادیر نرمال کلسترول بینگر وجود ریسک بالای گرفتگی رگها است. در حالیکه HDL-کلسترول اثر محافظت  کننده در برابر تشکیل پلاک ها دارد و ارتباطی معکوس با بروز گرفتگی در رگهای کرونر قلبی دارد.درنتیجه کاهش HDL- کلسترول یک ریسک فاکتور مستقل در گرفتگی رگها است. اندازه گیری کلسارول به تنهایی جهت شناسایی بیماران ریسک گرفتگی رگهای قلبی کافی تیست و ارزیابی میزان LDL- کلسترول و HDL- کلسترول در کنار ان ضروری است. تحقیقات اخیر نشان داده است که استفاده از ژیم غذایی صحیح تغییر روش زندگی و استفاده از داروهای مناسب باعث کاهش کلسترول وLDL- کلسترول میشود و بطور موثر احتمال گرفتگی رگهای قلبی را کاهش میدهد.

LDL نقش انتقال كلسترول به داخل نسوج دارد.در مطالعات انجام شده رابطه نزديكي ميان LDL بالا در سرم افراد و بيماري كرونر قلبي و ساير انواع آرتروسلكروز مشاهده شده است . حتي در مواردي كه مقدار كلسترول نرمال باشد  نيز بالا بودن LDL نشانه بالا بودن خطر ابتلا به بيماري ها فوق مي باشد

شرایط نگهداری محلولها:

محلولها باید در دمای 8-2 درجه نگهداری شود .

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

موارد کاربرد:

LDL نقش انتقال كلسترول به داخل نسوج دارد.در مطالعات انجام شده رابطه نزديكي ميان LDL بالا در سرم افراد و بيماري كرونر قلبي و ساير انواع آرتروسلكروز مشاهده شده است . حتي در مواردي كه مقدار كلسترول نرمال باشد  نيز بالا بودن LDL نشانه بالا بودن خطر ابتلا به بيماري ها فوق مي باشد .

صلاحیت و شایستگی کاربر: 

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

تجهیزات، مواد، لوازم و آماده­سازی­های مورد نیاز قبل از انجام کار:

وسایل معمول آزمایشگاه موجود باشد.

دستگاه از قبل کالیبره و آماده کار باشد.

PH آب مقطر متصل به دستگاه اندازه گیری شده باشد.

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتواناليزر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم .

مراحل اجرایی کار:

بیمار را راهنمایی کنید تا پس از مصرف غذایی کم چربی به مدت 14-12 ساعت ناشتا باشدوتنها مجاز به نوشیدن اب است.

به بیمار خاطر نشان سازید که رژیم غذایی 2 هفته قبل از ازمایش بر نتایج اثر میگذارد,بنابراین توصیه میشود که بیمار حداقل یک هفته قبل از ازمایش رژیم غذایی عادی مصرف نماید

قبل از اجرای ک بیمار نباید 24 ساعت قبل از ازمایش الکل مصرف کرده باشد.

ار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

محدودیت ها و عوامل مداخله گر در آزمایش:

بیمار به مدت 14-12 ساعت ناشتا باشدوتنها مجاز به نوشیدن آب است.

– اسید اسکوربیک تا غلظت 15میلی گرم در دسی لیتر  , تری گلیسرید تا غلظت 2000 میلی گرم در دسی لیتر,هموگلوبین تا غلظت 200میلی گرم در دسی لیتر و بیلی روبین تا غلظت 40 میلی گرم در دسی لیتر باعث تداخل در ازمایش نمیشود.

معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تفسیر ( علل تکرار، چگونگی و نحوه گزارش آن):

پدید آمدن اتفاقات متفرقه از جمله شکستن لوله در سانتریفوژ و کم بودن حجم نمونه.

غیر نرمال بودن نتیجه آزمایش در صورت عدم بیماری و سابقه

اطلاع یافتن از عدم رعایت دستورالعمل نمونه گیری

دستورالعمل استاندارد LIPAS

عنوان :
اندازه گيري ميزان LIPAS در سرم
هدف :
آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش لیپاز  
كاربرد :

این ازمایش برای بررسی بیماری های لوزالمعده انجام میشود.پانکراتیت حاد شایعترین علت افزایش سطح لیپاز سرم میشود.لیپاز انزیمی است که از لوزالمعده به درون دوازده ترشح میشودو تری گلیسریدها را به اسید چرب تجزیه میکند.لیپاز نیز همانند امیلاز بدنبال اسیب یا بیماری سلولهای لوزالمعده وارد جریان خون میشود. لیپاز از کلیه ها نیز دفع میشود, بنابراین سطح ان در مبتلایان به نارسایی کلیوی نیز بالا میرود. انفارکتوس یا انسداد روده نیز میتواند با افزلیش سطح لیپاز همراه باشد بااین حال افزایش لیپاز در بیماری های غیر لوزالمعدی کمتر از 3 برابر حد بالایی مقدار طبیعی ان است اما در پانکراتیت اغلب به 10-5 برابرمقدار طبیعی ان میرسد. افزایش سطح لیپاز در پانکراتیت حاد با امیلاز سرم هماهنگ است, لیپاز غالبا کمی دیرتر از امیلاز بالا میرود و به مدت 7-5 روز نیز بالا باقی میماند, بنابراین دیرتر به اوج میرسد و بیشتر از امیلاز سرم بالا باقی میماند, از اینرو برای موارد تاخیری پانکراتیت حاد مفیدتراند. سطح لیپاز برای موارد مزمن بیماری لوزالمعدی چندان سودمند نمیباشد.ليپاز آنزيمي است كه چربي ها را به استرهاي گليسيرول  و اسيدهاي چرب تجزيه مي كند . پانكراس عمده ترين منبع اين آنزيم است ولي مقادير كمي از ليپاز در غدد بزاقي و موكوس روده و ريه نيز يافت مي شود . ليپاز در پي آسيب هاي حاد پانكراسيي وارد خون مي گردد . غلظت آن در مدت 4 تا 8 ساعت افزايش يافته و پس از 24  ساعت به نقطه اوج خود مي رسد . اهميت تست ليپاز در آن است كه علي رغم افزايش ديرتر آن تست به آميلاز به مدت طولاني تري (8 تا 14 روز ) در خون باقي مي ماند

صلاحيت و شايستگي كاربر :

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

مراحل اجرایی کار:

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

نوع نمونه :

سرم،

پايداري ليپاز سرم

در دماي 15 تا 25 درجه سانتيگراد 1 روز

در دماي 2 تا 8 درجه سانتيگراد 5 روز

در دماي منهاي 20 درجه سانتيگراد 1 سا ل

مقدار : 100 ميكروليتر
معيارهاي Rejection ( موارد رد نمونه )

زمانيكه نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد قابل قبول نمي باشد

تاثير عوامل ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

اسيد آسكوربيك تا غلظت 30 ميلي گرم در دسي ليتر ، تري گليسيريد تا غلظت 1000 ميلي گرم در دسي ليتر ، بيلي روبين تا غلظت 60 ميلي گرم در دسي ليتر و هموگلوبين تا غلظت 500 ميلي گرم در دسي ليتر باعث تداخل در آزمايش نمي شوند .

تجهيزات مواد و لوازم و آماده سازي هاي مورد نياز قبل از انجام كار

فراهم بودن تجهیزات معمول آزمایشگاه

آماده بودن و روشن بودن دستگاه تا دمای آن به 37 درجه برسد.

آماده بودن سرم یا پلاسما و یا ادرار

آماده بودن معرف­ها در دستگاه

آماده بودن سرم فیزیولوژی

محيط نگهداري :

محلول ها بايد در دماي 2 تا 8 درجه سانتيگراد نگه داري شوند از فريز نمودن و قرار دادن محلول ها در مجاورت نور خودداري شود .

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخه گر )

داروهای افزاینده: بتانکول کدیین ایندومتاسین مپریدین متاکولین مورفین

دارویی که موجی کاهش سطح میشود عبارت از یون کلسیم میباشد.

اسيدآسكوربيك تا غلظت 30 ميلي گرم در دسي ليتر گليسيريد تا غلظت 1000 ميلي گرم در دسي ليتر ، بيلي روبين تا غلظت 60 ميلي گرم در دسي ليتر و هموگلوبين تا غلظت 500 ميلي گرم در دسي ليتر باعث تداخل در آزمايش نمي شود . برخي از داروها نيز بر روي ميزان ليپاز تاثيرگذار هستند

چگونگي كنترل  كيفيت آزمايش ( قبل از انجام و حين كار ) :

به منظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات و ملزم به قراردادن سرم كنترل در اتوآناليزر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آن را در منحني لوي جنينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آن را بررسي ميكنيم

حساسيت :

 حداقل مقدار ليپاز قابل اندازه گيري 3 واحد بين المللي در ليتر مي باشد .

تغييرات فزيولوژيكي
افزايش :

 داروهايي كه باعث اسپاسم استفكتر اودي مي شود مثل MEPERIDIVE  , CODEINE داروهايي كه باعث التهاب لوزالمعده  مي شوند .

كاهش :

پروتامين مي تواند باعث كاهش فيزيولوژيك ليپاز سرم مي شود .

رفرنس رنج :

دستورالعمل استاندارد منيزيم خون

عنوان :

اندازه گیری میزان منیزیم در خون

هدف :

 آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش منیزیم

كاربرد :

بیشتر منیزیم داخل بدن سلولی است.رد حدود نیمی از ان در استخوانها وجود دارد.وجود ایم الکترولیت تقریبا برای تمامی فرایندهای سوخت و ساز بدن ضروری است.متابولیسم و ساخت کربوهیدراتها پروتئین ها و اسیدهای نوکلوئیک به منیریم وابسته است.ارزیابی سطح منیزیم در بیماران قلبی حائز اهمیت است.پایین بودن سطح منیزیم سبب افزایش تحریک پذیری قلب و تشدید اریتمی قلب میگردد.سطح عناصر داخل سلولی مانند پتاسیم منیزیم کلسیم وابستگی زیادی به یکدیگر دارد.مصرف بیش از اندازه الکل موجب الکل موجب افزایش دفع منیزیم از ادرار میشود.نشانه های کاهش منیزیم اغلب عصبی-عضلانی میباشد.از شایعترین علل افزایش سطح منیزیم منیزیم خوردن داروهای ضد اسید حاوی منیزیم میباشد.نمونه خون گرفته شده نباید همولیز باشدزیرا موجب افزایش کاذب منیزیم میشود.نشانه های افزایش منیزیم عبارت از خستگی شدید تهوع استفراغ و اختلال در تکلم است.

كمبود منيزيم يك نارسايي رايج است كه به علل مختلفي همچون سوء تغذيه ، نقص در جذب ، نارسايي كليوي ، غدد درون ريز رخ مي دهد تحريك پذير هاي عصبي و عضلاني مانند رعشه و علائم قلبي مانند بي نظمي ضربان قلب و تپش قلب از عوارض مربوط به كاهش غلظت منيزيم مي باشد . كاهش مقادير منيزيم معمولاً ارتباط مستقيمي با كاهش غلظت كلسيم و پتاسيم دارد به طوري كه كاهش غلظت كلسيم ممكن است در نتيجه كاهش غلظت منيزيم ايجاد شود

افزايش غلظت منيزيم در دهيدراسيون ، نارسايي كليوي و در پي استفاده از مقادير زياد آنتي اسيدها ديده مي شود . همچنين ضعف در عكس العمل و فشار خون پايين نيز ممكن است با افزايش غلظت منيزيم  در ارتباط باشد

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

مراحل اجرایی کار:

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

تجهیزات، مواد، لوازم و آماده­سازی­های مورد نیاز قبل از انجام کار:

وسایل معمول آزمایشگاه موجود باشد.

دستگاه از قبل کالیبره و آماده کار باشد.

PH آب مقطر متصل به دستگاه اندازه گیری شده باشد.

صلاحيت و شايستگي كاربر :

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

نوع نمونه :

سرم(همولیز نباشد)

مقدار : 100 ميكروليتر

معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تاثير عوامل ايكتر ، هموليز ، ليمپيك

بيلي روبين تا غلظت 40 ميلي گرم در دسي ليتر و هموگلوبين تا غلظت 200 ميلي گرم در دسي ليتر  و تري گليسيريد تا غلظت 2000 ميلي گرم در دسي ليتر باعث تداخل در آزمايش  نمي شوند

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر  ):

دقت نمایید تا نمونه خون به هنگام خونگیری همولیز نگردد.منیزیم یونی داخل سلولی است و همولیز گلبولهای قرمز موجب ازاد شدن مقدار زیادی منیزیم به درون خون میریزد و سطح ان را بطور کاذب افزایش می دهد.

داروهای افزاینده:از داروهای تیروئیدی ضداسیدها ملین ها داروهای حاوی کلسیم لیتیم دیورتیکهای لوپ.

داروهای کاهنده:دیورتیکها -برخی انتی بیوتیکها -انسولین

بيلي روبين تا غلظت 40 ميلي گرم در دسي ليتر ، تري گليسيريد تا غلظت 2000 ميلي گرم ، هموگلوبين تا غلظت 200 ميلي گرم در دسي ليتر و اسيدآسكوربيك تا غلظت 30 ميلي گرم در دسي ليتر و كلسيم تا غلظت 25 ميلي گرم  باعث تداخل در آزمايش نمي شود هموگلوبين حتي با غلظت هاي پايين نيز باعث تداخل در آزمايش مي شود برخي داروها نيز مي توانند باعث تداخل شوند

محيط نگهداري : 

محلول ها بايد در دماي 2 تا 8 درجه سانتيگراد نگهداري شوند و تا تارخ مندرج بر روي ويال ها قابل مصرف مي باشند از فريز نمودن و قرار دادن محلول ها در مجاوت نور خودداري شود

نكات ايمني  :

استفاده از دستکش حین کار

کلیه موارد معمول در آزمایشگاه در هنگام کار با معرف­ها و محلول­ها رعایت گردد.

رعایت تمام دستورالعمل­های ایمنی و بهداشت دفع مواد زائد و پسماندها.

چگونگي كنترل كيفيت آزمايش ( قبل از انجام كار و حين كار )

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتواناليزر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم

.

محدوده قابل گزارش :

اين كيت جهت اندازه گيري منيزيم در محدوده05 /0 تا 5 ميلي گرم در دسي ليتر طراحي شده و در مواردي كه مقدار منيزيم بيش از 5 ميلي گرم در دسي ليتر و كلسيم تا غلظت 25 ميلي گرم در دسي ليتر باعث تداخل در آزمايش نمي شوند .

محدوده هاي نرمال (mg/dl)

نوزادان :            0-6 days       1/2-2.6   

                  1/6-2/6             2years  -7days                  

كودكان :1/5-2/3                                                                                    

بزرگسالان :1/8-3/0

چگونگي تفسير نتايج در صورت لزوم

پدید آمدن اتفاقات متفرقه از جمله شکستن لوله در سانتریفوژ و کم بودن حجم نمونه.

غیر نرمال بودن نتیجه آزمایش در صورت عدم بیماری و سابقه

اطلاع یافتن از عدم رعایت دستورالعمل نمونه گیری

حساسيت :

حداقل مقدار كلسترول قابل اندازه گيري 5 ميلی گرم در دسي ليتر باشد

تغييرات فيزيولوژيكي :

افزايش :

حاملگي باعث افزايش گلوكر 3-2 در زنان باردار مي شود همچنين پس از ورزش شديد و شوك نيز ميزان گلوكز افزايش مي يابد و نيز برخي از داروها مي توانند باعث افزايش فيزيولوژيك گلوكر خون شوند

A.C.T.H , Asparanase , corticosteroids

Haloperidol , Hgtralazine , Indomethaciv

كاهش :

و نيز برخي از داروها مي توانند باعث كاهش فيزيولوژيك گلوكز خون مي شوند

Ana bolicsteroids (indiabetics)

Fenfluramine (indiabetics) , Guanethidine

دستورالعمل استاندارد PHOS PHOURS در سرم

عنوان:

 اندازه گيري PHOS PHOURS در سرم

هدف :

آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش فسفر

موارد كاربرد :

این تست به دفع کلیوی فسفر باید با مقدار ورودی ان از طریق رژیم غذایی برابر باشد تا سطح فسفر سرم در حد طبیعی حفظ شود.سطح فسفر توسط سوخت و ساز کلسیم ,PTH , دفع کلیوی و تا حد کمتری نیز جذب روده ای تعیین میشود. رابطه معکوس بین کلسیم و فسفر وجود دارد بطوریکه کاهش یکی موجب افزایش دیگری میشود . تنظیم فسفر توسط PTH به این صورت است که PTH موجب کاهش بازجذب کلیوی فسفر میشود,اما از سوی دیگر PTH و ویتامین D تا اندازه کمی موجب جذب روده ای فسفر میشود.تفسیر بررسی اختلالات پاراتیروئید و کلسیم کمک مینماید و معمولا به منظور اندازه گیری فسفر و اطمینان از سطح کافی ان در خون انجام میشود.فسفرغذا از روده باریک جذب میشود.جذب فسفر بسیار بالااست و تنها در موارد بسیار نادری هیپوفسفاتمی بعلت سوءجذب گوارشی مشاهده میشود. اما داروهای ضد اسید میتواند به فسفات متصل شود و جذب روده ای را کاهش دهند .

فسفر در بدن شما به شكل فسفات ديده مي شود . بيش ترين تجمع آن به اشكال غير آلي در استخوان ما است و همچنين در سلول ها  به صورت فسفوليپيد ، اسيدهاي نوكلئيك و اونوزين تري فسفات كه عامل انتقال انرژي است نيز ديده مي شود فسفر در پلاسما به فسفات كلسيم است بنابراين سطح  فسفر پلاسما شديداً به ميزان كلسيم موجود در پلاسما وابسته است . كاربرد اندازه گيري فسفر در سرم و ادرار در تشخيص كليوي ، استخواني و غدد پاراتيروئيدي است افزايش مقادير فسفر در آسيب هاي كليوي ، هيپوپاراتيروئيديسم ، هيپوپاراتيروئيديسم  كاذب و كمبود فسفات كلسيم در استخوان هاو سلول ها ديده مي شود . كاهش فسفر در سوء جذب ، هايپر پاراتيروئيديسم و كمبود ويتامين D مشاهده مي شود . براي تكميل اطلاعات در اكثر بيماري هاي فوق ، اندازه گيري غلظت كلسيم در كنار فسفر ضروري است .

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

صلاحيت و شايستگي كاربر :

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

نوع نمونه :

سرم

مقدار : 100 ميكروليتر

معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تاثير عوامل ايكتر ، هموليز ، ليمپيك

اسيد آسكوربيك تا غلظت 30 ميلي گرم در دسي ليترر ، تري گليسيريد تا غلظت 2000 ميلي ليتر در  دسي ليتر و بيلي  روبين تا غلظت 60 ميلي گرم در دسي ليتر و هموگلوبين تا غلظت 1000 ميلي گرم در دسي ليتر باعث تداخل در آزمايش نمي شوند .

تجهيزات ، مواد ، لوازم و آماده سازيهاي مورد نياز قبل از انجام كار  :

آماده بودن دستگاه و رسیدن دمای آن به °37

 آماده بودن سرم یا پلاسما

فراهم بودن تجهیزات معمول آزمایشگاه پزشکی

آماده بودن معرف در دستگاه

آماده بودن آب مقطر سالم متصل به دستگاه

آماده بودن سرم فیزلوژی

محيط نگهداري :

محلول ها بايد در دماي 2 تا 8 درجه سانتيگراد نگهداري شوند و تا تاريخ مندرج بر روي ويال ما قابل مصرف مي باشند

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر  ):

اسيد آسكوربيك تا غلظت 30 ميلي گرم در دسي ليتر ، تري گليسيريد تا غلظت 2000 ميلي گرم در دسي ليتر ، بيلي روبين تا غلظت 60 ميلي گرم در دسي ليتر و هموگلوبين تا غلظت 1000 ميلي گرم در دسي ليتر باعث تداخل در آزمايش نمي شوند .

همچنين اثر برخي داروها مانند  :

Anabolic steroid , And rogens

Beta Blokers , Ethanol , Ergocalci ferol

مصرف داروهاي زير مي تواند باعث افزايش كاذب ميزان فسفر غير آلي مي شود

Fat Emultion  , Methotrexte

مصرف داروهاي زير مي تواند باعث كاهش فيزيولوژيك فسفر غير آلي مي شود .

Acetazolamide , Aluminium containing

Antacids , Amino Acids , Anes thetic Agents                   

مراحل اجرایی کار:

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

نكات ايمني  :

استفاده از دستکش حین کار

کلیه موارد معمول در آزمایشگاه در هنگام کار با معرف­ها و محلول­ها رعایت گردد.

رعایت تمام دستورالعمل­های ایمنی و بهداشت دفع مواد زائد و پسماندها.

چگونگي كنترل كيفيت آزمايش ( قبل از انجام كار و حين كار )

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتواناليزر هسستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم

نحوه محاسبه در روش هاي كمي (در صورت لزوم )

به روش دستي و دستگاهي با جزئيات كامل در بروشور كيت آمده است به آن  مراجعه فرمائيد .

محدوده  مرجع (REFRENCE INTERVAL)

در سرم يا پلاسما

نوزاد 1 تا 30  روزه                                  3/9 – 7/7 mg/dl

نوزاد 1 تا دوازده ماهه                               3/5-6/6 mg/dl

نوزاد 1  تا 3 ساله                                    3/1-6 mg/dl

نوزاد 4   تا 6 ساله                                   3/3-5/6 mg/dl

نوزاد 7 تا 9 ساله                                     3-5/4 mg/dl

كودك 10 تا 12 ساله                                 3/2 – 5/7 mg/dl

كودك 13 تا 15 ساله                                 2/9-5/1 mg/dl

كودك 16 تا 18 ساله                                 2/7-4/9 mg/dl

بزرگسالان                                              2/6-4/5 mg/dl

محدوده هشدار يا مقادير بحراني در صورت لزوم CRITICAL VALUE

چگونگي تفسير نتايج در صورت لزوم

پدید آمدن اتفاقات متفرقه از جمله شکستن لوله در سانتریفوژ و کم بودن حجم نمونه.

غیر نرمال بودن نتیجه آزمایش در صورت عدم بیماری و سابقه

تغييرات فيزيولوژيكي :

حاملگي باعث كاهش ميزان فسفر مي شود كه اين امر در 3 ماهه سوم حداكثر به ميزان0/3mg/dl مي شود

دستورالعمل استاندارد TG( Triglycrides)

عنوان :

سنجش تریگلیسیرید در خون

هدف :

آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش تریگلیسیرید

کاربرد :

سنجش تری گلیسرید بمنظور ارزیابی خطر ابتلا به بیماری کورونری قلب انجام میشود.این ازمون بخشی از مجموعه ازمونهای چربی های خون است که شامل اندازه گیری لیپوپروتئین ها و کلسترول نیز میشود.همچنین این ازمون برای افراد مشکوک به اختلالات متابولیسم چربی نیز انجام میشود.

تری گلیسرید شکلی از چربی های موجود در جریان خون میباشد.انواع تریگلیسرید ها در واقع ذخیره انژی بدن محسوب میشوند.هنگامی که سطح این ترکیبات در خون افزایش یابد در بافتهای چربی رسوب میکنند.تری گلیسرید بیشترین مقدار چربی رادر بدن  تشکیل میدهد.مجموعه ازمونهای گروه چربی ها بمنظور بررسی خطر ابتلا به بیماری عروقی و کرونری میشوند.

تري گليسيريدها تركيبات استري از گليسرول و اسيدهاي چرب بوده و از جمله ليپيدهايي هستند كه  در تشخيص و پيگيري اختلالات مربوط به ليپوپروتئين ها بيشترين اهميت را د ارند . تري گليسيريدها در پلاسما به صورت بسته شده به ليپوپروتئيين به شكل VLDL و شيلوميكرون ها حمل شده و اندازه گيري آنها در پيش بيني خطر ابتلا به بيماري هاي آرترواسكروز و كنترل سطح چربي ها در درمان با داروهاي پايين آورنده سطح چربي حائز اهميت است .

مطالعات اخير نشان مي دهد كه افزايش سطح تري گليسيريد همراه با افزايش LDL در پلاسما رابطه مستقيم با افزايش خطر ابتلا به بيماري هاي كرونر قلبي دارد . همچنين بالا بودن سطح تري گليسيريد مي تواند نشانگر بيماريهاي مختلف كبدي ، كليوي و پانكراس نيز باشد .

اساس:

ابتدا گلیسرول توسط انزیم لیپوپروتئین لیپاز از اسیدهای چرب جداشده و سپسبا طی مراحلی پراکسیداز خیدروژن ازاد شده از گلیسرول با 4-امینو انتی پیرین و فنول در مجاورت انزیم پزاکسیداز تشکیل کینونیمین میدهد.میزان کینونیمین تشکیل شده با مقدار تری گلیسرید رابطه مستقیم دارد.

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

صلاحيت و شايستگي كاربر :

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

نوع نمونه :

سرم ، پلاسما همراه با EDTA يا هپارين

پايداري تري گليسيريد در نمونه

 در دماي 20 تا 25 درجه سانتيگراد 20 روز

 در دماي 4 تا 8 درجه سانتيگراد 7  روز

در منهاي 20 درجه يكسال است

مقدار : 100 ميكروليتر

معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تاثير عوامل ايكتر ، هموليز ، ليمپيك

بيلي  روبين تا غلظت 40 ميلي گرم در دسي ليتر و هموگلوبين تا غلظت 250 ميلي گرم در دسي ليتر باعث تداخل در آزمايش نمي شوند .

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر  ):

عدم رعایت زمان مصرف غذا بیمار باید  به مدت 14-12 ساعت ناشتا باشدوتنها مجاز به نوشیدن اب است.

مصرف غذاهای چرب موجب افزایش سطح TG میشود.

مصرف الکل باعث افزایش تولید VLDL و در نتیجه بالا رفتن سطح TG میشود.

بارداری باعث افزایش سطح ان میشود.

داروهای افزاینده:کلستیرامین استروژن ضدبارداری های خوراکی

داروهای کاهنده: اسیداسکوربیک اسپاراژیناز کلوفیبرات  کولستیپول

اسيد آسكوربيك تا غلظت 6 ميلي گرم در دسي ليتر ، بيلي روبين تا غلظت 40 ميلي گرم در دسي ليتر ، هموگلوبين تا غلظت 250 ميلي گرم در دسي ليتر باعث تداخل در آزمايش نمي شوند افزايش بيلي روبين باعث كاهش كاذب TG  به روش اتوماتيك مي شود  .

معرف ها :

Good buffer                  PH = 7.2                                  50mmol/L

4-Chlorophenal                                                            4mmol/L

ATP                                                                             2mmol/L

Glgcerolkinase  (GK)                                        >0.4KU/I

Peroxidase                   (POD)                                      >2KU/I

Lipoprotein  lipase                                                        >4KU/I

4-Aminoanti pyrine                                                       0.5 mmol/I

Glycerol 3- phosphate – onidase           (GPO)              >1.5KU/I

محيط نگهداري : 

محلول ها بايد در دماي 2 تا 8 درجه سانتيگراد نگهداري شوند و تا تارخ مندرج بر روي ويال ها قابل مصرف ميباشند از فريز كردن و قرار دادن محلول ها در مجاورت نور خودداري شود .

مراحل اجرایی کار:

بیمار را راهنمایی کنید تا پس از مصرف غذایی کم چربی به مدت 14-12 ساعت ناشتا باشدوتنها مجاز به نوشیدن اب است.

بیمار نباید 24 ساعت قبل از ازمایش الکل مصرف کرده باشد.

به بیمار خاطر نشان سازید که رژیم غذایی 2 هفته قبل از ازمایش بر نتایج اثر میگذارد,بنابراین توصیه میشود که بیمار حداقل یک هفته قبل از ازمایش رژیم غذایی عادی مصرف نماید.

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

نكات ايمني  :

استفاده از دستکش حین کار

کلیه موارد معمول در آزمایشگاه در هنگام کار با معرف­ها و محلول­ها رعایت گردد.

رعایت تمام دستورالعمل­های ایمنی و بهداشت دفع مواد زائد و پسماندها.

چگونگي كنترل كيفيت آزمايش ( قبل از انجام كار و حين كار )

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتواناليزر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم

محدوده  مرجع (REFRENCE INTERVAL)

طبيعي : كمتر از 200mg/dl                                   كمتر از 2/3 mmol/L

پيش اگهي  200-400 mg/dl                                  2/3-4/5 mmol/L

محدوده هشدار يا مقادير بحراني در صورت لزوم CRITICAL VALUE

بيش از 400mg/L                        بيشتر از 4/5 mm/L

چگونگي تفسير نتايج در صورت لزوم

پدید آمدن اتفاقات متفرقه از جمله شکستن لوله در سانتریفوژ و کم بودن حجم نمونه.

غیر نرمال بودن نتیجه آزمایش در صورت عدم بیماری و سابقه

اطلاع یافتن از عدم رعایت دستورالعمل نمونه گیری

تغييرات فيزيولوژيكي :

افزايش :

حاملگي باعث افزايش TG مي شود به طوري كه در اواخر حاملگي ميزان TG تقريباً 2 برابر يك زن غير حامله ميباشد

كاهش :

ورزش مي تواند باعث كاهش TG مي شود كه اين كاهش براي چند روز باقي مي ماند

دستورالعمل استاندارد سنجش ظرفیت کل اتصال به آهن (TIBC)اشباع ترانسفرین

عنوان:
سنجش ظرفیت کل اتصال به اهن (TIBC)اشباع ترانسفرین (سیدروفیلین)در سرم

هدف :

آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش TIBC 

کاربرد:

این ازمون ها به منظور اریابی سوخت وساز اهن در مبتلایان به کمبود اهن ,اضافه بار اهن یا مورد مشکوک به مسمومیت با اهن انجام میشود.

TIBC ازمونی برای اندازه گیری کلیه پروتئین های موجود جهت اتصال به اهن متحرک است.بیشترین مقدار پروتئین های متصل شونده به اهن را ترانسفرین تشکیل میدهد.بنابراین. TIBC ملاک سنجش دقیق و غیر مستقیم ترانسفرین میباشد.  TIBC شامل فریتین نمیشود زیرا فریتین فقط در ذخیره اهن شرکت میکند.در طی اضافه بار اهن سطح ترانسفرین در همان حد باقی میماند و یا اندکی کاهش میابد درحالی که تعداد پروتئین های غیر معمول ناقل اهن افزایش میابد.در این شرایط سنجش TIBC بازتاب چندان دقیق و مناسبی برای سطح واقعی ترانسفرین نخواهد بود. TIBC در 70% مبتلایان به فقر اهن افزایش میابد.

ترانسفرین یک پروتئین واکنشی فاز حاد منفی است.ابن بدان معنی است که در واکنشهای گوناگون التهابی حاد سطح ترانسفرین کاهش میابد. بعلاوه ترانسفرین در بیماری های مزمون همانند بدخیمی,استروژن درمانی با افزایش ترانسفرین همراه است.TIBC را غالبا با افزودن مقداری اهن اضافی به سرم بیمار اندازه گیری میکنند.با این عمل همه ترانسفرین اشباع میشود.سپس اهن مازاد را جدا میکنند.پس از ان اهن باقیمانده را اندازی گیری میکنند که در واقع اندازه گیری  مستقیم TIBC و سنجش غیر مستقیم ترانسفرین است.مصرف اهن موجود ایجاد تغییرات روزانه اندکی در TIBCمیشود. TIBCعمدتا انعکاسی از عملکرد کبد(ترانسفرین در کبد ساخته میشود) و وضع تغذیه ای بیمار بیمار است تا انکه نشاندهنده متابولیسم اهن باشد.از TIBC معمولا برای پایش سیر درمانی که تحت رژیم های تغذیه ای پرمصرف میباشند استفاده میشود.درصد ترانسفرین و سایر پروتئین های متحرک و اشباع شده با اهن را از تقسیم سطح اهن سرم به TIBC محاسبه میکنند   :                TIBC /   100%    X   سطح اهن سرم   = اشباع ترانسفرین%

محاسبه اشباع ترانسفرین به تعیین علت سطح غیرطبیعی اهن و TIBC کمک میکند.اشباع ترانسفرین در بیماران دچار کم خونی فقر اهن از 15% تنزل میابد.این مقدار در مبتلایان به کم خونی های همولیتیک,سیدروبلاستیک,مگالوبلاستیک و نیز در بیماران دچار اضافه بار اهن یا مسمومیت با ان افزایش میابد.افزایش مصرف یا جذب اهن موجب بالا رفتن سطح اهن میشود.در اینگونه موارد TIBC تغییر نمیکمد در نتیجه درصد اشباع ترانسفرین بسیار بالا میرود.

اهن در سرم به گلوبولینی به نام ترانسفرین متصل میشود.معمولا ترانسفرین از اهن اشباع نیست بطوریکه در افراد سالم مقدار اهن باند شده به ترانسفرین ثلث  حداکثر توانایی ترانسفرین در انتقال اهن است.

اساس ازمایش:

تعیین TIBC در حقیقت اندازه گیری غیرمستقیم غلظت ترانسفرین خون است.برای این منظور به سرم مورد ازمایش یون اهن افزوده میشود تا تمام جایگاههای موجود در ترانسفرین از اهن اشباع شود.سپس اضافی اهن با کربنات منیزیم از محیط عمل خارج میگردد و کل اهن پیوند شده به ترانسفرین اندازه گیری میشود.

شرایط نگهداری محلولها:

محلولها باید در دمای 8-2 درجه نگهداری شود

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

موارد کاربرد:

این ازمون ها به منظور اریابی سوخت وساز اهن در مبتلایان به کمبود اهن ,اضافه بار اهن یا مورد مشکوک به مسمومیت با اهن انجام میشود.

صلاحیت و شایستگی کاربر: 

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

تجهیزات، مواد، لوازم و آماده ­سازی­های مورد نیاز قبل از انجام کار:

وسایل معمول آزمایشگاه موجود باشد.

دستگاه از قبل کالیبره و آماده کار باشد.

PH آب مقطر متصل به دستگاه اندازه گیری شده باشد.

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتواناليزر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم  

 مراحل اجرایی کار:

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

محدودیت ها و عوامل مداخله گر در آزمایش:

چنانچه انتقال خون به بیمار بتازگی انجام شده باشد ممکن است افزایش اهن سرم گردد.

مصرف اخیر مواد غذایی حاوی اهن فراوان میتواند موجب افزایش اهن سرم گردد.

بیماری های همولیز دهنده با افزایش کاذب اهن همراه می باشند.

افزایش سطح : استروژن درمانی,اواخر بارداری,پلی سایتمی ورا,کم خونی فقر اهن

کاهش سطح: سوء تغذیه,هیپوپروتیینمی,بیماری های التهابی,سیروز,کم خونی همولیتیک,کم خونی داسی

معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تفسیر ( علل تکرار، چگونگی و نحوه گزارش آن):

پدید آمدن اتفاقات متفرقه از جمله شکستن لوله در سانتریفوژ و کم بودن حجم نمونه.

غیر نرمال بودن نتیجه آزمایش در صورت عدم بیماری و سابقه

اطلاع یافتن از عدم رعایت دستورالعمل نمونه گیری

دستورالعمل استاندارد UREA در سرم

 عنوان :

سنجش اوره در خون

هدف :

آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش اوره

کاربرد :

اوره محصول نهایی نیتروژن در کاتابولیسم پروتئین است. افزایش اوره در خون مربوط به هیپر اورمیا است  . اوره روش سنجش کلی و غیرمستقیم عملکرد کلیه و سرعت تصفیه گلومرولی است.همچنین ملاکی برای عملکرد کبد است.اوره محصول نهایی تجزیه و هضم پروتئین هااست که در کبد تولید میشود.پروتئین ها در طی مراحل هضم به اسیدهای امینه شکسته میشوند این اسیدهای امینه در کبد تجزیه میشوند و امونیاک ازاد تولید می کنند.سپس مولکولهای امونیاک ترکیب شده و تولید اوره مینماید که ماده اخیر وارد جریان خون میشوند و جهت دفع به کلیه ها منتقل میشوند.تقریبا تمام بیماری های کلیوی سبب دفع ناکامی اوره میشوند که این امر موجب افزایش غلظت خونی ان  در حد بالاتر از دامنه طبیعی میگردد.اوره نمیتواند شاخص مناسبی برای کارایی عملکرد کلیه باشد.ازمایش اوره را همراه با کراتینین تفسیر میکنند به این ازمون ها ازمایشهای بررسی عملکرد کلیه گویند.کراتینین در مقایسه با اوره شاخص مناسب تری  برای بیماری های کلیه است. ازتمي پيش كليوي در نتيجه افزايش كاتابوليسم پروتئين درمان باكورتيزول و كاهش فيلتراسيون كليوي ايجاد و باعث افزايش ميزان اوره مي گردد در حاليكه ميزان اوره و كراتنين هر دو افزايش مي يابد . البته كراتنين به ميزان كمتري افزايش دارد در بيماري هاي كليوي ، غلظت اوره بر اثر كاهش فيلتراسيون گلومرولي و يا جذب بيش از 200 گرم پروتئين در روز افزاش مي يابد .

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

صلاحيت و شايستگي كاربر :

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

نوع نمونه :

سرم ، پلاسما ( بدون آمونیوم هپارين )

پايداري اوره در سرم يا پلاسما :

دردماي 4 تا 25  درجه سانتيگراد7  روز

در دماي منهاي 20 درجه سانتيگراد 1  سال

مقدار : 100 ميكروليتر

معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تاثير عوامل ايكتر ، هموليز ، ليمپيك

تري گليسيريد تا غلظت 2000 ميلي گرم در دسي ليتر و بيلي روبين تا غلظت 40 ميلي گرم در دسي ليتر و هموگلوبين تا غلظت 500 ميلي ليتر  در دسي ليتر باعث تداخل در آزمايش  نمي شوند

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر  ):

اسيد آسكوربيك تا غلظت 30ميلي گرم در دسي ليتر ، هموگلوبين تا غلظت 500 ميلي گرم در دسي ليتر و تري گليسيريد تا غلظت 2000 ميلي گرم در دسي ليتر و بيلي روبين تاغلظت 40  ميلي گرم باعث تداخل در آزمايش نميشوند .

از آنجا كه يون هاي آمونيوم باعث تداخل در انجام اين آزمايش مي شوند از به كار بردن آمونيوم هپارين جداً خودداري مي شود ليمپيك بودن سرم باعث كاهش كاذب BUN به روش اوره آز مي شود .

تغیرات در مصرف پروتئین ها میتوند بر سطح اوره موثر باشد.رژیم کم پروتئین موجب کاهش سطح اوره میگردد.

حجم توده عضلانی بدن تا حدودی بر سطح اوره تاثیر دارد زنان و کودکان در مقایسه با مردان اوره پایین تری دارند.

در مراحل اخر بارداری ممکن است سطح اوره بعلت متابولیسم بالای پروتئین ها افزایش یابد.

کم ابی و پر ابی بر سطح ان تاثیر دارد .

داروهایی که میتواند سبب افزایش سطح اوره شوند عبارتند از :الوپورینول امینوگلیکوزید سفالوسپورین هیدرات کلرال سیس پلاتین غوروزماید گوانتیدین ایندومتاسین متوترکسات  متیل دوپا  داروهای نفروتوکسیکمانند اسپرین باسیتراسین کاربامازپین کولیستین جنتامایسین متیسیلین نئومایسین پنیسیلامین .پروپرانولول ریفامپین اسپیرونولاکتون تتراسایکلین دیورتیکهای تیازیدی تریامترن

داروهایی که موجب کاهش میشوند:کلرامفنیکل استرپتومایسین

محيط نگهداري : 

محلول ها بايد در دماي 2 تا 8 درجه سانتيگراد نگهداري شوند و تا تارخ مندرج بر روي ويال ها قابل مصرف ميباشند از فريز نمودن و قرار دادن محلول ها در مجاورت نور خودداري شود .

مراحل اجرایی کار:

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه هیتاچی 912 مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

نكات ايمني  :

استفاده از دستکش حین کار

کلیه موارد معمول در آزمایشگاه در هنگام کار با معرف­ها و محلول­ها رعایت گردد.

رعایت تمام دستورالعمل­های ایمنی و بهداشت دفع مواد زائد و پسماندها.

چگونگي كنترل كيفيت آزمايش ( قبل از انجام كار و حين كار )

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتواناليزر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم

محدوده  مرجع (REFRENCE INTERVAL)

دامنه مرجع عمومي در سرم يا پلاسما                                   17-43mg/dl

كودكان

1 تا 3 سال                                                                      11-36mg/dl

4 تا 13  سال                                                                   15-36 mg/dl

14 تا 19  سالل                                                                18-45mg/dl

زنان :

20  تا 50 سال                                                                 15-40mg/dl

50سال به بالا                                                                  27-43mg/dl

مردان :

20 تا 50 سال                                                                  19-44mg/dl

50 سال به بالا                                                                 18-55  mg/dl

حساسيت :

حداقل مقدار اوره قابل اندازه گيري 2 ميلي گرم در دسي ليتر مي باشد 

چگونگي تفسير نتايج در صورت لزوم

پدید آمدن اتفاقات متفرقه از جمله شکستن لوله در سانتریفوژ و کم بودن حجم نمونه.

غیر نرمال بودن نتیجه آزمایش در صورت عدم بیماری و سابقه

اطلاع یافتن از عدم رعایت دستورالعمل نمونه گیری

تغييرات فيزيولوژيكي :

افزايش :

با افزايش سن ميزان BUN به طور فيزيولوژيكي افزايش مي يابد برخي داروها نيز باعث افزايش BUN مي شود از جمله sulfonglvrea

كاهش :

در حاملگي و  در دوران كودكي ميزان BUN كمتر از افراد نرمال است .

دستورالعمل استاندارد اسید اوریک URIC ACID(TOOS) در سرم
عنوان :
اندازه گیری اسید اوریک در خون
هدف :
آشنایی با نکات تئوری و عملی سنجش اسید اوریک 

 

کاربرد:
اسید اوریک ترکیب نیتروژن دار و محصول نهایی تجزیه پورین میباشد.75% اسید اوریک توسط کلیه و 25%ان از طریق روده ها دفع میشود.هنگامی که اسید اوریک بالا میرود بیمار ممکن است دچار نقرص شود.اسید اوریک ممکن است در بافت نرم نیز رسوب کند که به ان توفی گویند.چنانچه غلظت اسید اوریک ادرار به حد فوق اشباع برسد کریستالی شده و تشکیل سنگ کلیه میدهد که میتواند سبب انسداد میزنای شود.اسیداوریک عمدتا در کبد ساخته میشودسرعت ساخت کبدی و دفع کلیوی ان تعیین کننده غلظت خونی اسیداوریک میباشد.مقداراسیداوریک برحسب سن و جنس تغییرمینماید.تولید بیش از اندازه اسید اوریک ممکن است بعلت کمبود نوعی انزیم تجزیه کننده پدید اید که موجب تحریک تجزیه پورین گردد یا در مبتلایان به سرطان که سرعت نوسازی و تجزیه پورین و DNA بسیار زیاد است بوجود اید.
بیماری های کلیوی نقص در تجزیه کلیوی استفاده از الکل گرسنگی استفاده از بعضی داروها میتوانند باعث افزایش اسیداوزیک شوند.

 

اقدامات وابسته :

ـ اطلاع داشتن در مورد تاثيرات متقابل Cross Reaction بر روي تست از جمله تداخلات دارويي و يا عوامل مداخله گري چون ايكتريك ، هموليز و ليمپيك

ـ داشتن آشنايي كامل با اصول كنترل كيفي و محدوده مجاز تعيين شده براي اين تست و آگاهي از تفسير نتايج حاصله از كنترل كيفي قوانين موجود در آزمايشگاه از جمله قوانين وستگارد

ـ آشنايي با سيستم نرم افزاري كنترل كيفي آزمايشگاه جهت ثبت نتايج حاصل از سرم كنترلهاي خوانده شده و تحليل آماري نتايج حاصله

ـ آشنايي با روش ساخت محلول ها و شرايط نگهداري آنها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به كاليبره بوده تجهيزات از جمله اتوآناليزر  ، سمپلرها

ـ داشتن آگاهي كامل نسبت به سالم بودن ادوات و تاريخ انقضاء آن از جمله سرم كنترل ها ، كاليبراتور و نيز محلول هاي مربوطه

ـ آشنايي با اپراتوري تجهيزات لازم براي انجام تست از قبيل : اتوآناليزر ، سمپلرها ، سانتريفيوژها و …

ـ آگاهي كامل نسب به اصول ايمني و كار در آزمايشگاه و نيز بهداشت و ايمني دفع مواد زائد

صلاحيت و شايستگي كاربر :

از آنجا که این تست توسط اپراتور بخش بیوشیمی انجام می­شود لذا تمامی موارد صلاحیت و شایستگی

در بخش مربوطه از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش باید رعایت گردد.

نوع نمونه :

سرم ، پلاسما همراه با EDTA و  ادرار

پايداري اسيداوريك در سرم يا پلاسما

در دماي 20 تا 25 درجه سانتيگراد 3 روز

در دماي 4 تا 8 درجه سانتيگراد 7 روز

در دماي منهاي 20 درجه سانتيگراد 6 ماه

پايداري اسيد اوريك در ادرار

در دماي 20 تا 25  درجه سانتيگراد 4 روز

ادرار بايد نسبت 1 + 10 با آب مقطر رقيق شود و عدد بدست آمده را در 11 ضرب شود

مقدار : 100 ميكروليتر
معيارهاي REJECTION ( موارد رد نمونه )

زمانيكه  نمونه هموليز شديد ، ايكتريك شديد ، ليمپيك شديد باشد نمونه قابل قبول نمي باشد .

تاثير عوامل ايكتر ، هموليز ، ليمپيك

هموگلوبين تا غلظت 50 ميلي گرم در دسي ليتر  و تري گليسيريد تا غلظت 2000 ميلي گرم در دسي ليتر و بيلي روبين تا غلظت 20 ميلي گرم در دسي ليتر  باعث تداخل در آزمايش  نمي شوند

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر  ):

استرس موجب افزایش سطح اسیداوریک میشود.

داروهای حاجب اشعه X موجب افزایش دفع اسیداوریک و کاهش سطح ان میگردند.

داروهای افزایش دهنده سطح ان عبارتند از :الکل اسیداسکوربیک اسپریندوز پایین کافئین سیس پلاتین دیازوکسید اپی نفرین اتامبوتول لوودپا اسیدنیکوتینیک فنوتیازین تئوفیلین.

داروهای کاهنده:اسپرین دوز بالا الوپورینول ازاتیوپرین کلوفیرات کورتیکواستروئید استروژن دیورتیکها گایفنزین مانیتول وارفارین.

اسيد آسكوربيك تا غلظت 30يلي گرم در دسي ليتر ، هموگلوبين تا غلظت 50 ميلي گرم در دسي ليتر و تري گليسيريد تا غلظت 2000 ميلي گرم در دسي ليتر و بيلي روبين تاغلظت 20  ميلي گرم باعث تداخل در آزمايش نميشوند .

محيط نگهداري : 

محلول ها بايد در دماي 2 تا 8 درجه سانتيگراد نگهداري شوند و تا تارخ مندرج بر روي ويال ها قابل مصرف ميباشند از فريز نمودن و قرار دادن محلول ها در مجاورت نور خودداري شود .

مراحل اجرایی کار:

قبل از اجرای کار بروشور کیت مطالعه و بررسی شود.

در صورت تغییر کیت پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر بررسی، ثبت و گزارش شود.

ادامه مراحل اجرایی کار با دستگاه به دستورالعمل اجرایی دستگاه مراجعه شود.

جهت انجام آزمایش به روش دستگاهی پارامترهای دستگاهی تست مورد نظر را که شرکت تولید کننده ارائه نموده است چک و بررسی نمایید.

نكات ايمني  :

استفاده از دستکش حین کار

کلیه موارد معمول در آزمایشگاه در هنگام کار با معرف­ها و محلول­ها رعایت گردد.

رعایت تمام دستورالعمل­های ایمنی و بهداشت دفع مواد زائد و پسماندها.

چگونگي كنترل كيفيت آزمايش ( قبل از انجام كار و حين كار )

بمنظور اطمينان از صحت و دقت آزمايشات ما ملزم به قرار دادن سرم كنترل در اتواناليزر هستيم . سرم كنترل را در شروع كار و قبل از گزارش جواب بيماران در دستگاه قرار داده و بعد از بدست آوردن جواب سرم كنترل هاي خوانده شده آنرا در منحني لوي جينگ قرار داده و بر اساس قوانين وستگارد صحت و دقت آنرا بررسي مي كنيم

محدوده  مرجع (REFRENCE INTERVAL)

كودكان تا 5 روز     پسر                                     دختر

  19-7/9 mg/dl                                        1/9-7/9 mg/dl

                                                2/2-5/7 mg/dl                                       1/7-5/1 mg/dl

                                                3/0-6/4 mg/dl                                       3/0-6/4 mg/dl

                                                32-7/4 mg/dl                                        3/2-6/1 mg/dl

                                                4/5-8/1 mg/dl                                       3/2-6/4 mg/dl

 

حساسيت :

حداقل مقدار اسيد اوريك قابل اندازه گيري 3/0 ميلي گرم در دسي ليتر مي باشد

چگونگي تفسير نتايج در صورت لزوم

پدید آمدن اتفاقات متفرقه از جمله شکستن لوله در سانتریفوژ و کم بودن حجم نمونه.

غیر نرمال بودن نتیجه آزمایش در صورت عدم بیماری و سابقه

اطلاع یافتن از عدم رعایت دستورالعمل نمونه گیری.

تغييرات فيزيولوژيكي :
افزايش :

ورزش شديد و مصرف غذاهاي حاوي مقادير زياد پورين باعث افزايش اسيداوريك مي شود .

و نيز برخي از داروها باعث افزايش فيزيولوژيك مي شود .

Azathio prine , Ethacernic Acid (خوراكي)

Furosemide (خوراكي) methotrexate 

كاهش :

و نيز برخي از داروها باعث كاهش فيزيولوژيكي است

Allopurinal , clofibrate , corticsteroids

Etharynic Acid (IV) Furose mide (IV)

نگهداري و كنترل كيفيت تجزيهگر خودكار

  • ‌گر خودكار لازم است كليه موارد ياد شده دستورالعمل همواره جهت نگهداري و سرويس دستگاه رعايت گردد.
    • ‌زمانبندي شده تهيه و سوابق مكتوب اجراي آن نگهداري گردد.
    • ‌هاي زير توصيه مي‌شود:

سنجش عملكرد پروبها:

 تستي انتخاب مي‌شود كه براي انجام آن كمترين حجم نمونه و بيشترين حجم معرف برداشت مي‌شود. مانند پروتئين در سيستم‌هاي RA، سپس يك نمونه كنترل 30 بار مورد اندازه‌گيري پروتئين قرار مي‌گيرد. پراكندگي نتايج حاصله برحسب CV% نبايد بيش از مقدار خطاي مجاز اندازه‌گيري پروتئين و يا ميزان خطاي مجاز ادعا شده سازنده كيت باشد.

دماي انكوباتور:

 براي بررسي پايداري دماي انكوباتور دستگاه تستي انتخاب مي‌شود كه به تغييرات دما حساس است مانند اندازه‌گيري آنزيم ALT. سپس يك نمونه كنترل 30 بار مورد سنجش ALT قرار مي‌گيرد. پراكندگي نتايج حاصله برحسب CV% نبايد بيش مقدار خطاي مجاز اندازه‌گيري ALT و يا ميزان خطاي مجاز ادعا شده توسط سازنده كيت باشد.

انتقال ناخواسته Carry Over:

در دستگاه تجزيه‌گر ممكن است نمونه يا معرف به‌طور ناخواسته انتقال يابند.

براي بررسي انتقال ناخواسته معرف، پيشنهاد مي‌گردد از دو تستي كه NADH را اندازه‌گيري مي‌نمايند، استفاده شود، به‌طور مثال آزمايش‌هاي LDH و ALT كه يكي افزايش NADH و ديگري كاهش آن‌را اندازه‌گيري مي‌كند.

بدين ترتيب كه برروي يك نمونه كنترل در يك سري كار و به‌ترتيب زير، 30 بار آزمايش LDH و 10 بار ALT انجام مي‌شود.

ميزان پراكندگي نتايج اندازه‌گيري LDH برحسب CV اندازه‌گيري مي‌شود.

سپس در يك سري كاري 30 بار LDH به تنهايي(بدون همراهي با ALT) اندازه‌گيري و پراكندگي نتايج حاصله برحسب CV محاسبه مي‌شود.

CV% در حالت اول (آزمايش LDH و ALT) بايد معادل يا كمتر از حالت دوم (اندازه‌گيري LDH به تنهايي) باشد.

انتقال ناخواسته نمونه با انجام آزمايش برروي نمونه‌هاي با غلظت بالا و پايين كميت‌هاي انتخابي، به‌طور متوالي بررسي مي‌شود. به‌طور مثال گلوكز با غلظت‌هاي 50 و 500 ميلي‌گرم درصد و يا ALT رد غلظت‌هاي بالا و پايين انتخاب شده به طور متناوب هر يك از نمونه‌هاي با غلظت پايين (L) وبالا (H) سه بار مورد آزمايش قرار مي‌گيرند.

H-H-H-L-L-L-H-H-H-L-L-L-…

پراكندگي نتايج غلظت‌هاي پايين مورد محاسبه قرار مي‌گيرد.

سپس در يك سري كاري مجزا، نمونه با غلظت پايين به تنهايي و به دفعات اندازه‌گيري و پراكندگي نتايج حاصله برحسب CV% محاسبه مي‌شود.

پراكندگي برحسب CV% در حالت اول نبايد بيش از پراكندگي حاصله از تكرار همين نمونه به تنهايي و در سري كاري مجزا باشد. در غير اين صورت تداخل در برداشت نمونه وجود داشته است.

  • Internal Quality Control براي كليه كميت‌هاي اندازه‌گيري شده با دستگاه جهت بررسي قابليت تكرار و عضويت در برنامه‌ارزيابي خارجي كيفيت EQAS جهت بررسي صحت عملكرد دستگاه تجزيه‌گر خودكارالزامي است.
    • ‌گرهاي خودكار مي‌توان به دستورالعمل‌هاي ECCLS و CLSI رجوع نمود.

کنترل کیفیت آماری

در کنترل کیفیت آماری نمونه کنترلی (بعنوان نماینده یک گروه از نمونه های بیماران ) مورد آزمایش قرار گرفته و نتایج آن با مقدار مورد انتظار که اغلب بصورت یک محدوده تعریف شده مقایسه می گردد.اگر نتیجه آزمایش نمونه کنترلی ، در محدوده مورد انتظار قرار بگیرد، پاسخهای آزمایش بیماران نیز قابل قبول شناخته می شوند و برعکس اگر خارج از محدوده مورد انتظار قرائت شود، احتمال وجود خطا در سیستم ازمایش مطرح شده و طبیعتا پاسخهای بیماران نیز قابل قبول شناخته می شوند.

انتخاب مواد کنترلی

در انتخاب مواد کنترلی موارد زیر باید مورد توجه قرار گیرند:

  1. پایداری : کنترل می بایست برای مدت طولانی پایدار و در عین حال فاقد مواد نگهدارنده مداخله‌گر باشد. در این حالت مصرف کننده این امکان را دارد که مواد کنترلی مورد نیاز خود را برای مدت مشخص ، یک جا تهیه نماید.

     (بهتراست کنترلها برای مصرف یکسال خریدرای شوند)                   

  • مشابهت با نمونه انسانی مورد آزمایش : بهتر  است کنترل با توجه به نمونه انسانی مورد آزمایش انتخاب گردد. بعنوان مثال کنترلهای با پایه سرم ، ادرار ، خون ، CSF و ….

کنترلها با پایه انسانی ارجح می باشند ولی به علت احتمال آلودگی با عوامل بیماری زا بعضا کنترلها با پایه سرم گاوی نیز مورد استفاده قرار میگیرند.

  • یکنواختی : ویالهای مختلف باید هموژن و یکنواخت بوده و غلظت آنالیتهای موجود در آنها یکسان باشد.
  • عدم وجود اثرات زمینه ای ( Matix effect) : برای انتخاب سرم کنترل باید همخوانی آن با معرفهای مورد استفاده در نظر گرفته شده و از عدم وجود اثرات زمینه ای اطمینان حاصل گردد.
  • بسته بندی مناسب : ویال بدون نشتی بوده و به حجم رساندن و نگهداری کنترل به سهولت انجام شود.
  • قیمت ارزان و تعداد زیاد مصرف کنندگان
  • عاری از عوامل بیماری زا: مثل باکتری ، قارچ، ویروس و پریون

هر دو نوع کنترلهای لیوفیلیزه یا کنترلهای مایع قابل استفاده می باشند اما در زمان انتخاب باید مزایا  ومعایب هر یک در نظر گرفته شود. بعنوان مثال خطا در به حجم رساندن کنترلهای لیوفیلیزه ممکن است منجر به بروز مشکلاتی شود در حالیکه کنترلهای مایع ، آماده مصرف هستند .در عین حال مواد موجود در کنترلهای مایع ممکن است در برخی روشها تداخل نموده و باعث خطا شوند.

برای کنترل داخلی کیفیت ، بهتر است حتی المکان دو غلظت مختلف از کنترل استفاده شود.انتخاب غلظتهای نزدیک به محدوده تصمیم گیری بالینی (Decision level) ارجح می باشد. مانند غلظت 126 و 200 میلی گرم در دسی لیتر برای گلوکز .برخی پیشنهاد می نمایند غلظت کنترلها طوری انتخاب شوند که محدوده گزارشدهی کیت اندازه گیری روش آزمایشگاهی ( Reportavle range) را پوشش دهند.بعنوان مثال اگر بنا بر ادعای سازنده ، محدوده گزارشدهی کیت اندازه گیری گلوکز ، 30 تا 400 میلی گرم در دسی لیتر است، می توان کنترلهایی با غلظت تقریبی 40 و 380 میلی گرم در دسی لیتر را انتخاب نمود.

مواد کنترلی به دوشکل دارای مقادیر مشخص (assayed) و فاقد مقادیر مشخص (unassayed) موجود و هر دونوع آنها برای بررسی دقت  (precision) قابل استفاده می باشند.

نکته 1: مواد کنترلی نمی توانند بعنوان جایگزین کالیبراتور استفاده شوند کالیبراتور ماده ای است که برای کالیبراسیون روش آزمایشگاهی بکار می رود ودارای مقدار مشخص است در حالی که مواد کنترلی برای کنترل کیفیت روش آزمایشگاهی بکار می رود واغلب دارای محدوده غلظتی می باشد.

نکته 2 : در خرید کالیبراتور و مواد کنترلی به همخوانی معرف با کالیبراتور و کنترل تجاری توجه داشته باشید .این موضوع را می توانید از شرکت پشتییان کیت و معرف استعلام نمائید.

نکته 3: به حجم رساندن مواد کنترلی لیوفیلیزه می بایست با وسایل حجمی مناسب وطبق دستور سازنده صورت پذیرد.

خطا مجاز

اولین قدم در اجرای فرآیند کنترل داخلی کیفیت در بخش آنالیتیک ، تعیین خطای مجاز می باشد. علیرغم تمامی تلاشها، وجود خطا در آزمایشگاهها حتی در بهترین شرایط اجتناب ناپذیر می باشد.بطوریکه حتی اگر در یک آزمایشگاه ، یک کارشناس ، آزمایش ثابتی را بادستگاه و معرف مشخص بر روی نمونه واحد، به دفعات انجام دهد، اخذ نتایج مشابه و یکسان درتمامی موارد بعید به نظر می رسد. پس مسئول ازمایشگاه می بایست با در نظر گرفتن مجموع شرایط آزمایشگاه (نوع دستگاه یا معرف مورد استفاده ،تجربه کارکنان و…) ونیز با توجه به سطح کیفیت مورد نیاز خود،میزان عدم دقت (برحسب % CV یا SD) و عدم صحت (برحسب Bias یا % Bias ) و یا مجموعا خطای کلی مجاز خود را مشخص نماید.

بعنوان مثال اگر عدم دقت مجاز برای کلسترول و بر حسب % CV معادل 2% در نظر گرفته شود، میزان پراکندگی نتایج برای غلظت mg/dl 200 به شکل محاسبه می گردد.

             SD=4                 =  2 %                     CV % =    

از محاسبات بالا نتیجه می گیریم ، به احتمال 95% اگر کلسترول یک نمونه با غلظت واقعی  mg/dl 200چند بار اندازه گیری شود نتایج درمحدوده  mg/dl 8  200 یعنی2SD  mean قرار خواهد گرفت.

خطای مجاز باید واقع بینانه و براساس شرایط آزمایشگاه ، بصورتی انتخاب شود که بتواند میزانی از خطا، که تصمیم گیری بالینی را متاثر می سازد، شناسایی نماید.درعین حال آنقدر کوچک نباشد که باعث ردکاذب مکرر نتایج گردد.

بعنوان مثال اگرآزمایشگاهی میزان % CV مجازخود رابرای اندازه گیری گلوکز 8% تعریف نماید و نمونه ای باغلظت واقعی mg/dl 126 داشته باشد ، در 95% موارد احتمال داردنتایجی درمحدوده mg/dl 146-106 ارائه دهد که این طیف غلیظی وسیع ، مشخصا باعث اشتباه در تصمیم گیری پزشک خواهد شد. اگر این آزمایشگاه میزان CV% مجاز خود را به 1% تغییر دهد رد  غلظت mg/dl126 نتایجی بین m/dl 129-123 خواهد داشت که اگر چه برای پزشک مطلوب است ، ولی باعث می شود سری های کاری مکررا و بطور کاذب مردود (False rejection) شناخته شوند.این امر خود منجر به افزایش دفعات تکرار ازمایش ، صرف هزینه و خستگی کارکنان می  گردد.          روشها و فرضیه‌های مختلفی که برای تعیین مقادیر خطای مجاز استفاده گردیده ذیلا بطور مختصرمعرفی شده است.

  1. استفاده از محدوده مرجع (Reference Interval) :

 این فرضیه در سال 1963 توسط Tonks مطرح گرید.در این روش با استفاده از فرمول زیر میزان خطای کلی و CV محاسبه می گردد.

       Allowable error = 2CV=         X 100     

از آنجاییکه محدوده مرجع تحت تاثیر عوامل مختلفی مثل گروه مورد بررسی ، مشخصات روش آزمایشگاهی و غیره قرار دارد، این روش امروزه کمتر استفاده می شود.

  • نظریه پزشکان :  در اواسط دهه 1960 ، Barnett با نظر سنجی از پزشکان ، خطای مجاز را تعیین نمود.
  • شرایط موجود:

در این روش از نتایج آزمون مهارت (Proficiency testing) و مقادیر عدم دقت و عدم صحت bias متدهای موجود برای تعیین خطای مجاز استفاده می شود.

در قوانین CLIA ( Clinical Laboratory Improvments Amendments ) با این روش مقادیر خطای مجاز برای حدود 80 کمیت تعیین شده است.

  • نظریه افراد و گروههای کارشناس :

در مورد برخی پارامترها، گروههای کارشناس مقادیر CV و Bias مجاز را تعیین نمودند. مثال آن مشخص نمودن خطای مجاز LDL ، Chol ، HDL ، TG توسط National cholesterol  (NCEP) education program می باشد. مقادیر حاصل از این روش برای تعداد محدودی از آزمایشها قابل دستیابی می باشد.

  • تغییرات بیولوژیک :

در این روش تغییرات یک پارامتر درمدت زمان مشخص ، در بدن یک فرد و افراد مختلف اندازه گیری و براساس ضریب انصراف درون فردی within subject و بین افراد مختلف between subject ، مقادیر Cv و Bias محاسبه می گردد.

مقادیر خطای مجاز برای هر یک از کمیتها متفاوت بوده و آزمایشگاه باید قبل از اجرای کنترل کیفیت، با استفاده از یکی از مراجع فوق مقادیر عدم دقت و عدم صحت مورد نیاز خود را تعریف نماید. بعنوان مثال جدول 1-2 مقادیر عدم دقت مجاز بر حسب % CV رابرای لیپیدها، از دیدگاههای مختلف نشان می‌دهد.

جدول 1-2

Test                     NCEP                     Biologic                        

Variation                  

Chol                       3%                           3%                      

HDL                       4%                           3.6%                   

LDL                       4%                           4.2%                   

TG                         5%                           10.5%                 

همانطور که در جدول مشاهده می شود حتی برای یک کمیت ، خطاهای مجاز متفاوتی مطرح می شود. لذا مجددا تاکید می نماید آزمایشگاه می بایست براساس نیازها و امکانات خود از هریک از آنها استفاده نماید.

اهداف کیفیت براساس معیارهای CLIA و تغییرات بیولوژیک در پیوست شماره 1 آمده و برای کسب اطلاعات بیشتر می توان به آدرس های زیر مراجعه نمود.

http://www.westgard.com/biodatabase.htm
http://www.westgard.com/clia.htm
http://www.westgrad.com/europe.htm

کلیات نمودار کنترلی

رایجترین روش برای مقایسه نتایج آزمایش نمونه های کنترل با مقدار مورد انتظار، استفاده از نمودار کنترلی است.درنمودار کنترلی ،غلظت حاصله از آزمایش سرم کنترل ، روی نمودار با محدوده مشخص، علامتگذاری و بصورت گرافیکی و ساده نمایش داده می شود.اگر نتایج درون محدوده مشخص شده قرا گیرد، شرایط تحت کنترل و عملکرد سیستم مناسب تشخیص داده می شود. مشاهده نتایج خارج از محدوده نشانگر بروز مشکل بوده و لزوم بررسی عملکرد سیستم رامطرح می سازد.

برای بدست آوردن محدوده نمودار نمونه کنترلی به دفعات با استفاده ازروش مورد استفاده آزمایشگاه، آزمایش لازم و سپس میانگین و انحراف معیار نتایج حاصله، محاسبه می گردد.

همانطورکه در شکل زیر مشاهده می شود، بطورمعمول در صورتی که نمونه ایکمررا آزمایش شود انتظار می رود نتاییج حاصله از توزیعی نرمال (توزیع گوسین) برخوردار باشند. در یک توزیع نرمال 95% خوانده ها در محدوده  2SD  و 7/99% خوانده ها در محدوده 3 SD  قرار می گیرند.پس احتمال اینکه خوانده ای بطور اتفاقی خارج از محدوده  2SD قرار گیرد حدود 5% (بعبارتی 1 نتیجه بین 20 خوانده) و در مورد محدوده  3 3 SD  تنها 3/0% (3 نتیجه بین 1000خوانده) می باشد.

 برای اینکه نمودار کنترلی مقدار و محدوده مناسبی داشته باشد می بایست تاثیر نتایج پرت (Outlier) رابه حداقل رساند. زیرا وجود حتی یک خوانده پرت می تواند میانگین راجابجا نموده و محدوده چارت را بسیار وسیع نماید.

برای جلوگیری از این مشکل می توان نتایج پرت را که بطور معمول نتایج خارج از محدوده  3SD  mean

در نظر گرفته می شوند حذف نمود (این محدوده بستگی به تعداد خوانده ها داشته و با افزایش تعداد خوانده ها افزایش می یابد بطوریکه برای تعداد 30خوانده  محدوده 3.14SD   mean و برای 400 خوانده محدوده3.83 SD  mean بعنوان محدوده قابل قبول شناخته شده ونتایج خارج ازاین محدوده بعنوان نتایج پرت در نظر گرفته می شود.)

از آنجائیکه احتمال بدست آوردن تصادفی یک نتیجه خارج از محدوده  3SD  mean فقط 003/0 (3 نتیجه بین 1000 نتیجه ) می باشد، وجود حتی یک نتیجه پرت (outliers) احتمال وجود مشکل را مطرح کرده و پیگری را الزامی می سازد.

اجرای گام به گام کنترل داخلی کیفیت

  1. با توجه به شرایط آزمایشگاه عدم دقت مجاز بر حسب % CV را مشخص نمائید.
  2. نمونه های کنترلی مناسب را حتی الامکان دردو غلظت انتخاب کنید.
  3. نمونه های کنترلی را به یکی از راههای زیر  20 بار آزمایش نمائید تا 20 خوانده بدست آید:

3-1-  بهتر است این تعداد خوانده از تکرار آزمایش در 20روز کاری (3هفته ) حاصل گردد.

3-2-  روش دیگر ، انجام آزمایش بصورت دو تایی در 10 روز کاری است.

3-3-  در صورت عدم امکان اجرای روشهای فوق می توان در 5 روز کاری ، نمونه کنترلی را 4 بار هر روز آزمایش نمود.

    طولانی شدن این مرحله و آزمایش نمونه کنترلی در روزهای کاری مختلف باعث می شود باتاثیر متغییرهای که بطور معمول در آزمایشگاه وجود دارند، نتایج واقعی تری بدست آید.هرچه این مرحله کوتاهر شود تاثیر متغیرها کمتر شده ونتایجی نزدیک به هم حاصل می گردند.بدیهی است در این شرایط محدوده چارت بسیار کوچک و غیر واقعی شده و طبیعتا در مراحل بعدی موارد رد کاذب نتایج (False rejection) افزایش می یابد.

  • میانگین ، انحراف معیار و ضریب انحراف  را براساس فرمولهای زیر محاسبه نمائید.انحراف معیار با استفاده از ماشین حساب یا برنامه های نرم افزاری یا به روش دستی قابل محاسبه است.

                               SD =  mean=  

:CV  ضریب انحراف (Coefficient of variation)

 CV % =

SD: انحراف معیار

Mean: میانگین

n: تعداد خوانده ها

X i: هر تک خوانده

  • قابلیت تکرارپذیری (SD یا CV % ) بدست آمده را با عدم دقت مجازی که قبلا تعیین نموده اید، مقایسه نمایید.اگرنتایج درمحدوده خطای مجاز قرار داشت کار را طبق بند 6 ادامه دهید در غیر این صورت عوامل ایجاد خطا را جستجو و پس از رفع مشکل ، مجددا مراحل 1-4 را اجرا نمایید.در صورتیکه علیرغم بررسی متغییرها ، مشکل رفع نشده باشد با تولید کننده فرآورده یا دستگاه تماس بگیرید.
  • برای هر غلظت از نمونه کنترلی ، با استفاده ازمیانگین و انحراف معیار ،چارت کنترلی رامانند شکل زیر ترسیم نمایید.
  • در هر سری کاری حتی المکان دو کنترل در دو غلظت مختلف را مورد آزمایش قرار داده و نتیجه را روی منحنی مربوطه علامتگذاری نمایید.

براساس تعریف ( NCCLS ) CLSI سری کاری به مدت زمان یا تعداد نمونه ای اطلاق می گردد که طی آن صحت و دقت سیستم اندازه گیری ثابت باشد.

پس تعداد دفعات آزمایش سرم کنترل به مواردی مانند پایداری روش و سیستم مورد استفاده بستگی دارد. اگر سیستمی برای مدت زمان مشخص یا تعداد آزمایش معین پایدار است .در این فاصله یکبار ازمایش نمونه کنترلی کافی است .

نکته : محدوده ای که در بروشورهای کنترلهای تجاری درج شده نباید برای ترسیم چارت کنترل کیفیت استفاده شود.این محدوده عمدتا براساس آزمایش سرم کنترلها درازمایشگاههای مختلف تعیین می‌شود و متغیرهای متعددی مانند اختلاف دستگاهها، شماره ساختهای مختلف کیت و کالیبراتور بر روی آن تاثیر می‌گذارند. در نتیجه محدوده مندرج دربروشور بسیار بزرگتر از محدوده حاصل از عملکردیک آزمایشگاه می‌باشد. البته در شروع کار، تا زمانی که تعداد نتایج به حد مطلوب نرسیده، محدوده سرم کنترل قابل استفاده است.

لازم بذکراست حتی در ابتدای کار، تنها در صورتی می توان از محدوده مندرج در بروشور کنترل استفاده نمود که کنترل با روش آزمایشگاهی مورد استفاده همخوانی داشته و این موضوع مورد تایید سازنده معرف یا دستگاه قرار داشته باشد.

نکته : باید توجه نمود که افزایش تعداد کنترلها درهر سری کاری اگر چه می تواند باعث تشخیص بهتر خطا شود ولی بعلت افزایش میزان رد کاذب باعث افزایش هزینه می گردد.لذا پیشنهاد می گردد در هر سری کاری یک یا دو کنترل آزمایش شود.

مثال :

آزمایشگاهی برای اندازه گیری کلسترول کیت جدیدی خریداری نموده و برای ترسیم چارت کنترل کیفیت CV% مجاز را براساس نظر NCEP  3% انتخاب و دو سرم کنترل با غلظتهای نزدیک به غلظت تصمیم گیری Decision level)) را طی 5 روز کاری 20 بار آزمایش نموده است که نتایج آن بشرح زیر می‌باشد.

جدول 2-2

میانگین، انحراف رابرای سهولت کار ، گرد و CV% را بشرح زیر تعیین نموده است:

mean (mg/dl)                 SD (mg/dl)               CV%                                           

                   2.8 %                               7                                        252                     کنترل 2

از آنجائیکه CV% حاصله در محدوده خطای مجاز تعیین شده 3%)) قرار دارد، می تواند چارت را ترسیم و نتایج کنترلها را روی آن مشخص نماید

تفسير نتايج

براي تفسير نتايج چارت كنترل كيفيت معيارها يا قوانين توسط سازمان‌ها يا كارشناسان وضع شده است كه براساس آنها نتايج «تحت كنترل» يا «خارج كنترل» در نظر كرفته مي‌شود. Levey- Jenning و ستگارد و WHO    3 نمونه‌اي هستند كه در اين مجموعه مورد بحث قرار مي‌گيرند.

انتخاب هر يك از قوانين توسط آزمايشگاه مجاز مي‌باشد.

1- چارت كنترلي Levey- Jenning

چارت‌هاي كنترلي براي اولين بار در سال 1950 توسط Levey و  Jenning به آزمايشگاه‌ها معرفي شدند. آنها نشان دادند چگونه روش‌هاي كنترلي كه توسط Shewhart براي استفاده در صنعت مطرح گرديده بود، مي‌تواند با محاسبه ميانگين و محدوده براي روش‌هاي آزمايشگاهي استفاده شود.

براي ترسيم و استفاده از چارت كنترلي Levey-Jenning مراحل زير را دنبال نماييد:

  1. نمونه‌هاي كنترلي را 20 بار آزمايش و ميانگين و انحراف معيار را محاسبه نماييد. (مطابق مراحل 1 تا 5 در بخش اجراي گام به گام كنترل داخلي كيفيت).
  2. به طور دستي يا با استفاده از نرم‌افزار يك چارت كنترلي ترسيم كنيد به‌طوري كه محور y مقدار نمونه كنترل بوده و محدوده mean ±4SD را در بر گيرد.
  3. اگر تعداد كنترل‌هايي كه در سري كاري استفاده مي‌شود 2 يا بيشتر باشد mean ±3SD را به‌عنوان محدوده قابل قبول انتخاب كنيد. اما اگر در هر سري كاري يك كنترل آزمايش مي‌شود محدوده mean±2SD را ملاك قرار دهيد.
  4. ميانگين و محدوده مورد قبول خود را به‌صورت خطوط افقي ترسيم نموده و خطوط عمودي را مشخصه زمان انجام آزمايش قرار دهيد. در هر سري كاري كنترل‌ها را آزمايش و نتيجه را روي چارت علامتگذاري كنيد.
  5. ماداميكه نتايج در محدوده مورد انتظار mean ±3SD يا mean ±2SD (با توجه به محدوده منتخب) قرار داشته باشد، نتايج تحت كنترل و با خروج از اين محدوده خارج از كنترل شناخته مي‌شود.

مثال چارت كنترلي Levey- Jenning در مورد كلسترول با ميانگين 200 و انحراف معيار mg/dL4

نكته: به‌علت سهولت بسياري از آزمايشگاه‌ها از چارت كنترلي Levey-Jenning استفاده مي‌نمايند ولي بايد در نظر داشت استفاده از هر يك از اين محدوده‌هاي mean ±3SD يا mean ±2SD داراي‌معايبي مي‌باشد اگر محدوده mean ±3SD انتخاب شود احتمال شناسايي خطا كاهش مي‌يابد در حالي كه رد كاذب (False rejection) كمتر از 5% است. اگر محدوده mean ±2SD در نظر گرفته شود، احتمال تشخيص خطا افزايش مي‌يابد اما ميزان رد كاذب (False rejection) افزايش مي‌يابد.

با افزايش تعداد كنترل‌هايي كه در هر سري كاري آزمايش مي‌شوند (n)، ميزان رد كاذب افزايش مي‌يابد. در صورت استفاده از يك كنترل (n=1) رد كاذب 5% مي‌باشد ولي اين ميزان براي 2 كنترل (n=2) به 9% و براي 4 كنترل (n=4) به 18% مي‌رسد.

به‌عنوان مثال اگر آزمايشگاهي در هر سري كاري دو غلظت نمونه كنترلي را به‌صورت دوبل آزمايش نمايد، در واقع در هر سري كاري 4 كنترل را آزمايش كرده و رد كاذب نتايج اين آزمايشگاه به 18% مي‌رسد.

2- تفسير چارت كنترلي با قوانين چند گانه وستگارد

به منظور افزايش احتمال تشخيص خطا و كاهش موارد رد كاذب نتايج، قوانين چندگانه توسط وستگارد و همكاران ارايه گرديد. اين قوانين طوري طراحي شده‌اند كه ضمن حساس بودن به خطاهاي تصادفي و سيستماتيك ميزان رد كاذب نتايج را به كمتر از 01/0 مي‌رسانند.

براي استفاده از اين قوانين، نمونه‌هاي كنترلي را 20 بار آزمايش و ميانگين و انحراف معيار را محاسبه نماييد. (مطابق مراحل 1 تا 5 در بخش اجراي گام به گام كنترل داخلي كيفيت) سپس در هر سري كاري نمونه‌هاي كنترلي را آزمايش نماييد.

ماداميكه كنترل‌ها در محدوده mean ±2SD قرار دادند، نتايج بيماران را گزارش نماييد ولي به محض اينكه يكي از كنترل‌ها محدوده mean ±2SD خارج شد، كار را متوقف و نتايج كنترل‌ها را از نظر وجود اين قوانين زير بررسي نماييد.

12s.  يك كنترل خارج از محدوده ±2SD  به معني هشدار بوده و لزوم بررسي ساير قوانين را مطرح مي‌سازد.

13s.  يك كنترل خارج از محدوده ±3SD  باعث رد نتايج شده و مي‌تواند نشان‌دهنده خطاي راندوم يا شروع خطاي سيستماتيك باشد.

22s.  دو خوانده متوالي همسو و خارج از محدوده ±2SD باعث رد نتايج شده و به خطاي سيستماتيك حساس مي‌باشد.

R4s.  يك خوانده خارج از محدوده +2SD و ديگري خارج از محدوده -2SD باعث رد نتايج گرديده و نشانگر خطاي راندوم مي‌باشد.

41s.  4 خوانده متوالي و همسو، خارج از محدوده +1SD يا -1SD باعث رد نتايج مي‌شود و به خطاي سيستماتيك حساس مي‌باشد.

10x. 10 خوانده متوالي در يك طرف ميانگين (بالا يا پايين ميانگين و بدون توجه به اندازه انحراف) باعث رد نتايج مي‌شود و به خطاي سيستماتيك حساس مي‌باشد.

لازم به ذكر است كه قوانين چندگانه وستگارد بين سري‌هاي كاري مختلف و نيز بين دو غلظت نمونه كنترلي نيز قابل استفاده مي‌باشند، به‌عنوان مثال در مورد قانون 22s ممكن است يك خوانده ديروز و يك خوانده امروز، همسو و خارج از محدوده 2SD قرار گرفته باشد يا در يك سري كاري، يك خوانده در كنترل 1خوانده ديگر در كنترل 2 (نتايج هر دو كنترل) خارج از محدوده 2SD قرائت گردند.

مورد استثنا قانون R4s است كه در آن بايد دو خوانده به‌دست آمده از يك سري كاري با يكديگر 4SD فاصله داشته باشند. اگر در دو سري كاري متفاوت، نتايج با هم 4SD فاصله داشته باشند، اين قانون كاربرد ندارد.

نكته: در سال 2006 با توجه به پيشرفت‌هاي تجهیزات و نيز كامپيوتري شدن بسياري از برنامه‌ها، دو تغييردر قوانين وستكارد ايجاد شد. اول اينكه قانون 12a به‌عنوان هشدار حذف گرديد و پيشنهاد شد قوانين 10x و 41s حتي در شرايطي كه نتيجه در محدوده  ±2SDدارد، اعمال شود. اين امر اگر چه منجر به تشخيص سريع‌تر خطا مي‌شود ولي انجام صحيح آن در مواردي كه به‌صورت دستي ترسيم شده بسيار مشكل است. همچنين با توجه به شرايط فعلي برخي آزمايشگاه‌ها، ممكن است استفاده و تفسير به‌درستي انجام نشده و هزينه اجراي كنترل كيفيت را بالا ببرد. لذا مؤلف توصيه مي‌نمايد چنانچه چارت به‌صورت دستي ترسيم مي‌شود. مطابق با نظريات قبلي وستگارد، قوانين زماني بررسي شوند كه حداقل يك نتيجه خارج از محدوده  mean ±2SD قرائت شده باشد.

تغيير دوم اينكه در صورت استفاده از 3 يا 6 كنترل در هر سري كاري (مضرب 3) قوانين تفسير تا حدي متفاوت ميباشند.

براي كسب اطلاعات بيشتر در مورد تغييرات فوق ميتوان به سايت وستگارد مراجعه نمود.

مثال 1. در شكل‌هاي زير قوانين وستگارد به آزمايش يك كنترل در هر سري كاري نمايش داده شده است.

مثال 2. در شكل‌هاي زير قوانين وستگارد با آزمايش دو كنترل در هر سري كاري، نمايش داده شده است.

در سري سوم كاري هر دو كنترل خارج از محدوده +2SD هستند پس براساس قانون 22s اين سري كاري رد مي‌شود.

به احتمال زياد يك خطاي سيستماتيك در اين محدوده غلظتي وجود دارد.

در سري چهارم كاري كنترل با غلظت بالا، خارج از محدوده -2SD قرار گرفته و احتمال خطا وجود دارد. از آنجايي كه سري كاري قبلي (سري سوم) رد شده است فقط سري چهارم از نظر وجود قوانين  13s و 22s و R4s بررسي مي‌گردد. با توجه به عدم وجود 3 قانون نامبرده، اين سري كاري قبول مي‌شود ولي بايد به هشدار توجه نمود.

در سري هفتم كاري نتيجه كنترل با غلظت بالا خارج از محدوده ±3SD قرار گرفته كه باعث رد اين سري كاري مي‌گردد.

‌به احتمال زياد يك خطاي راندوم وجود دارد.

در سري نهم كاري كنترل با غلظت بالا، خارج از محدوده -2SD قرار گرفته و احتمال خطا وجود دارد. چارت از نظر وجود قوانين 13s و 22s و  R4s بررسي مي‌گردد. با توجه به عدم وجود نامبرده، اين سري كاري قبول مي‌شود ولي بايد به هشدار توجه نمود.

در سري دهم كاري در چارت كنترل با غلظت بالا، دو خوانده متوالي در دو سري كاري متوالي، خارج از محدوده -2SD قرار گرفته كه با توجه به قانون 22s باعث رد سري دهم مي‌گردد.

به احتمال زياد يك خطاي سيستماتيك وجود دارد.

 در سري يازدهم كاري كنترل با غلظت بالا، خارج از محدوده +2SD قرار گرفته و احتمال خطا وجود دارد. چارت از نظر وجود قوانين 13s و 22s و  R4sبررسي مي‌گردد. با توجه به عدم وجود 3 قانون نامبرده، اين سري كاري قبول مي‌شود ولي بايد به هشدار توجه نمود.

در سري دوازدهم كاري در چارت هر دو كنترل، دو خوانده متوالي در هر سري كاري متوالي، خارج از محدوده +1SD قرار گرفته با اعمال قانون درهر دو غلظت مشاهده مي‌گردد كه 4 خوانده متوالي خارج از محدوده 2SD نيستند، سري كاري تأييد مي‌گردد اما بايد احتمال وقوع يك خطاي سيستماتيك را در نظر داشت.

در سري چهاردهم كاري كنترل بالا خارج از محدوده +2SD و كنترل ديگر خارج از محدوده -2SD قرار گرفته پس با قانون R4s سري كاري رد مي‌شود.

به احتمال زياد يك خطاي راندوم وجود دارد.

در سري بيستم كاري بررسي نتايج در سري‌هاي قبلي نشان مي‌دهد كه 5 نتيجه در غلظت بالاو 5 نتيجه در غلظت پايين در يك طرف ميانگين قرار گرفته كه با قانون 10x باعث رد سري بستم مي‌گردد.

به احتمال زياد يك خطاي سيستماتيك وجود دارد.

قوانين WHO

در كتب مختلفي كه با موضوع تضمين كيفيت در آزمايشگاه توسط سازمان جهاني بهداشت چاپ گرديده است، به روش‌هاي گوناگون تفسير چارت‌هاي كنترلي بر مي‌خوريد كه دو نمونه آنكه در دسترس مؤلفين اين مجموعه قرار گرفته با ذكر منبع ذيلا آمده است:

Basic Quality assurance for intermediate and peripheral Laboratories (2002)

  • وقتي پراكندگي نتايج نزديك به ميانگين و در اطراف آن باشد، عملكرد سيستم قابل قبول است.
  • وجود يك خوانده خارج از محدوده mean ±2SD نشان مي‌دهد كه سيستم از كنترل خارج شده و براي يافتن خطا بايد اقدام فوري صورت گيرد.
  • هفت خوانده پياپي با سير صعودي يا نزولي (حتي اگر از ميانگين عبور كنند) نشانگر يك اتفاق تدريجي در سيستم بوده كه بايد شناسايي و اصلاح شود.
  • مشاهده يك سري از خوانده‌ها به‌طور پياپي و ثابت در يك طرف ميانگين نشانگر وجود bias مي‌باشد كه بايد شناسايي و اصلاح گردد.
  • پراكندگي زياد نتايج در اطراف ميانگين نشانگر دقت نامناسب اندازه‌گيري است كه نياز به اصلاح دارد.

Quality assurance in Hematology WHO/LAB/1998

  • يك خوانده خارج از محدوده mean±2SD           هشدار
  • يك خوانده خارج از محدوده mean±3SD            غيرقابل قبول (خطاي سيستماتيك يا راندوم)
  • دو خوانده پياپي خارج از محدوده mean±2SD       غيرقابل قبول (خطاي سيستماتيك)
  • ·   4 خوانده متوالي خارج از محدوده +1SD يا -1SD   غيرقابل قبول (خطاي سيستماتيك)
  • ·   6 خوانده متوالي يك طرف ميانگين                        هشدار (خطاي سيستماتيك)

توجه: آزمايشگاه مي‌تواند براساس شرايط و سطح كيفيت موارد نياز خود هر يك از روش‌هاي تفسير Levy Jenning       ، Westgrad يا WHO را انتخاب نمايد.

نكته: به‌طور معمول چارت‌هاي كنترلي هر ماه بازبيني و تمام مقادير معتبر براي محاسبه ميانگين و انحراف معيار ماه بعد لحاظ مي‌شود.

منظور از مقادير معتبر، مقاديري از كنترل است كه براساس روش تفسير به‌كار گرفته شده قابل قبول بوده و براساس آن نتايج بيماران گزارش شده است.

انواع خطا

همان‌طور كه قبلاً گفته شد در شرايط معمول، با تكرار آزمايش، انتظار مي‌رود نتايج در دو طرف ميانگين پخش شده و پراكندگي مناسب داشته باشند (منحني سمت چپ a).

اگر نتايج به‌طور ثابت بيشتر يا كمتر از ميانگين، قرائت شوند (منحني وسط b) خطاي سيستماتيك رخ داده است كه در نتيجه آن ميانگين نتايج نيز تغيير مي‌يابد.

اگر علي‌رغم ثابت ماندن ميانگين، پراكندگي نتايج افزايش يابد، خطاي راندوم يا تصادفي اتفاق افتاده است. اين خطا با افزايش يافتن انحراف معيار مشخص شده و منحني به‌جاي شكل زنگوله‌اي، نماي پهني پيدا‌مي‌كند (منحني سمت راست C).

خطاهاي ذكر شده در طول زمان، روي نمودار زيرين نيز نمايش داده شده است.

اقدامات اصلاحي

صرف نظر از قوانين تفسير، قرائت كنترل خارج از محدوده مورد انتظار، بدين معناست كه نتايج بيماران از كيفيت مناسب برخوردار نبوده و نبايد گزارش شوند. در اين حالت بايد مشكل را جستجو و آن‌را برطرف نمود.

بسياري از مراجع علمي معتقدند در يك برنامه كنترل كيفيت كه به طور مناسبي طراحي شده، بايد به محض مشاهده خطا، عامل ايجاد آن را جستجو و پس از رفع، اقدام به آزمايش مجدد كنترل نمود. عليرغم اين موضوع اغلب، به حجم رساندن مجدد يك كنترل تجاري و آزمايش آن، اولين اقدامي است كه پس از مشاهده يك نتيجه نامناسب، توسط آزمايشگاه صورت مي‌گيرد. چرا كه احتمال بروز مشكلاتي در خود كنترل تجاري مانند افت غلظت، آلودگي، تبخير يا مسائلي از اين دست وجود دارد. در مراحل بعدي با توجه به نوع خطا (راندوم يا سيستماتيك) ساير موارد ايجاد خطا در نظر گرفته و جستجو مي‌شود.

مثال‌هايي از عوامل ايجاد خطا به تفكيك نوع خطا، ذيلاً آمده است:

خطاي راندوم

  • دماي ناپايدار
  • نوسانات جريان الكتريكي دستگاه قرائت كننده
  • وجود حباب هوا در زمان انتقال نمونه يا معرف
  • عدم رعايت حجم برداشتي از نمونه يا معرف
  • عدم رعايت زمان انكوباسيون
  • ناپايداري معرف
  • عدم رعايت شرايط نگهداري نمونه
  • آلودگي ظروف شيشه‌اي مورد استفاده، نوك سمپلر و…
  • آلودگي نمونه كنترلي، معرف و…
  • اشكال در سيستم قرائت كننده
  • ·   ….

خطاي سيتماتيك

  • اشكال دركاليبراسيون مانند در نظر گرفتن ارزش نادرست براي كاليبراتور، تهيه نامناسب، آلودگي، افت، تغليظ، تغيير شماره ساخت و…
  • عوض كردن معرف بدون تغييردر كاليبراسيون
  • تخريب تدريجي معرف
  • عدم رعايت دستورالعمل سازنده براي تهيه معرف
  • تغيير در دماي انكوباسيون
  • خطاي ثابت در وسايل انتقال‌دهنده نمونه يا معرف مانند سمپلر
  • ·   …

بايد در نظر داشت كه برخي مشكلات به‌وسيله آزمايشگاه قابل حل نبوده و لازم به شركت پشتيبان دستگاه يا معرف اطلاع داده شوند.

چارت كنترلي تجمعي Cumulative Sum (Cusum) Control chart

Cusum روشي است كه جمع جبري اختلافات نتايج آزمايش نمونه كنترلي را با ميانگيني كه در ابتدا تعيين شده بود، بررسي مي‌نمايد و به خطاهاي سيستماتيك حساس مي‌باشد. در شرايط معمول، نتايج كنترل‌ها در اطراف ميانگين (بالاتر و پايين‌تر) قرائت مي‌شوند اما اگر نتايج سير نزولي يا صعودي پيدا كنند، جمع جبري اختلافات نتايج با ميانگين، افزايش يافته و احتمال بروز خطاي سيستماتيك مطرح مي‌شود.

براي اجرا و تفسير چارت Cusum دو راه وجود دارد:

  • V-mask
  • محدوده تصميم‌گيري (decision limit)

از آنجاييكه روش محدوده تصميم‌گيري (decision limit)، ساده‌تر بوده و قابليت اجراي كامپيوتري نيز دارد، در اين دستورالعمل راجع به اين روش توضيح داده مي‌شود.

  • كنترل را 20 بار آزمايش و ميانگين و انحراف معيار آن را محاسبه نماييد. (مطابق مراحل 1تا 5 در بخش اجراي گام به گام كنترل داخلي كيفيت).
  • چارت كنترلي ترسيم نماييد كه در آن محور y نشانگر Cusum و خط مركزي آن Cusum صفر (به منحني صفحه 42 توجه كنيد) باشد.
  • براي تفسير Cusum به روش محدود تصميم‌گيري (decision limit) بايد دو محدوده را مشخص نماييد.
  • K1 و Ku كه به‌طور معمول mean±1SD در نظر گرفته مي‌شود.
  • hl و hu كه محدوده كنترل است و اغلب ±2.7SD براي آن در نظر گرفته مي‌شود.
  • در هر سري كاري يك نمونه كنترل آزمايش و نتيجه آن را با محدوده mean±1SD مقايسه كنيد ماداميكه نتيجه در اين محدوده قرار داشت Cusum را اجرا نكنيد. در اين مرحله علامت‌گذاري چارت انجام نمي‌شود.
  • به محض اينكه كنترل از محدوده mean±1SD خارج شد، اختلاف نتيجه مشاهده شده را با (mean-1SD) K1 يا  (mean+1SD) Ku محاسبه نماييد (اين اختلاف در مثال زير به‌صورت di نمايش داده شده است). Cusum در هر سري از جمع جبري اختلاف جديد (di) با جمع جبري قبلي (Csi) به‌دست مي‌آيد. عدد به‌دست آمده، روي منحني علامت‌گذاري مي‌شود.
  • Cusum براساس شيب منحني پيگيري مي‌شود تا زمانيكه
  • جهت منحني عوض شود يعني علامت جمع جبري از مثبت به منفي يا برعكس از منفي به مثبت تغيير يابد، كه در اينجا شرايط تحت كنترل قرار گرفته است.
  • مقدار جمع جبري از hl (±2.7SD) و hu فراتر رود كه در اين حالت شرايط از كنترل خارج شده است. لذا Cusum تا زمان شناسايي عوامل ايجاد خطا قطع مي‌گردد.

مثال:

 آزمايشگاهي تري‌گليسريد را در نمونه كنترلي اندازه‌گيري نموده و ميانگين 100 و انحراف معيار 5 به‌دست آورده و مطابق موارد ذكر شده در بند 3 محدوده‌هاي كاري خود را محاسبه نموده است.

k1mean1SD100-5=95
kumean-1SD100+5=105
hl-2.7SD-2.7´5=-13.5
hu+2.7SD+2.7´5=+13.5

سپس در هر سري كار، نمونه كنترل را آزمايش و نتايج را در جدول 2-2 درج نموده است.

اختلاف هر روز با K1  يا Ku به‌صورت d1 و جمع جبري به صورت  C si نمايش داده شده است.

همان‌طور كه مشاهده مي‌شود در روز اول، نتيجه كنترل 110 قرائت شده كه 5 واحد بيش از Ku (105) بوده است لذا Cusum شروع شده و اختلاف di به‌صورت 5+ نمايش داده شده است. روز دوم كنترل 100 خوانده شده كه 5 واحد كمتر از ku (105) مي‌باشد پس مقدارdi  برابر 5- بوده كه با +5 جمع جبري(دو عدد داخل بيضي) و Csi صفر به‌دست مي‌آيد. هنوز علامت Csi عوض نشده پس Cusum ادامه مي‌يابد.

Cusum در دو حالت متوقف مي‌گردد:

  • وقتي علامت Csi تغييريابد. در زو ششم مثال فوق، علامت Csi از مثبت به منفي تغيير يافته كه نشان مي‌دهد شرايط تحت كنترل در آمده است.
  • وقتي مقدار Csi از حد hl يا hu خارج شود. مثال اين مورد روز شانزدهم است كه در آن Csi به 14رسيده كه بيش از hu يعني 5، 13 است. در اين حالت شرايط از كنترل خارج شده است. پس بايد خطاهاي احتمالي شناسايي و رفع گردد.

مثال فوق در منحني زير نيز نمايش داده شده است.

Cusm نسبت به چارت كنترلي Levy-Jenning حساسيت بيشتري نسبت به خطاي سيستماتيك دارد. اين برتري در مورد قوانين چندگانه وستگارد، صادق نمي‌باشد زيرا قوانين مختلف وستگارد طوري طراحي شده‌اند كه خطاهاي سيستماتيك و راندوم را شناسايي نمايند.

اتوميشين و تجزيه‌گر خودكار در آزمايشگاه بيوشيمي

اصطلاح اتوميشين در بيوشيمي باليني توصيف كننده ابزارهايي است كه بررسي بيوشيميايي كميت‌ها را با حداقل دخالت تكنولوژيست انجام مي‌دهد.

 

مراجع و منابع :

ـ بروشور كيت

ـ كتاب جامع ازمایشگاهی

  • کتاب بیوشیمی تیتز
  • دستورالعمل آزمایشگاه مرجع سلامت
  • کتاب پاگانا

0 پاسخ به "دستورالعمل بخش بیوشیمی خون"

ارسال یک پیغام

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

درباره

گروه فن آور دی مِیک با سابقه ده ساله در حوزه مدیریت و فن آوری اطلاعات از سال 1397 با تشکیل مجموعه شرکت های دانش بنیان مستقر در پارک علم و فن آوری، فعالیت خود را آغاز کرد. ما بر آنیم تا با ارائه خدمات ویژه به جامعه پزشکی و آزمایشگاهی کشور و بهره گیری از افراد متخصص و خلاق در زمینه های مختلف، خدمات جامع و کاملی را با بهترین کیفیت و بهترین قیمت به مشتریان خود ارئه کنیم .

آکادمی

 

تماس

  • تلفن: (021) 91312424
  • واحد فروش: 09021110087
مرکز انفورماتیک گروه فن آور دی مِیک 2020
X