• هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

دستورالعمل هورمون شناسی

1-  هدف: هدف از تدوین این دستورالعمل افزایش آگاهی و دقت مسئولین و جانشینان بخش هورمون از نحوه انجام درست ازمایش های مربوط به منظور کاهش خطاهای موجود در حین انجام آزمایش با هدف افزایش اطمینان به جوابهای بیمار و کسب رضایت ایشان.
2- دامنه کاربرد :  دامنه این روش ، بخش هورمون می باشد.  
3- تعاريف :  اصطلاحات بکار برده ،مربوط به اصطلاحات پزشکی وآزمایشگاهی می باشد.  
4- مسئولیت:مسئول بخش هورمون  می باشد. مسئولیت نظارت بر حسن اجرای این ر وش بر عهده مسئول سوپروایزر،تضمین کیفیت و مدیر فنی آزمایشگاه می باشد.
5 – مدارك مرتبط: روش اجرایی کنترل مدارک و سوابق روش اجرایی محصول نامنطبق روش اجرایی اقدام اصلاحی و پیشگیرانه روش اجرایی ارائه خدمات
توجه : همکار گرامی لطفا” توجه فرمایید ; این دستورالعمل با فرمت استاندار15189  ISO و بر اساس روشهای معمول نگارش شده است ، لذا هر آزمایشگاه میبایست با الگو برداری از این متن اقدام به تکمیل کردن و یا اصلاح کردن آن بر اساس روش ، کیت و دستگاه مورد استفاده  در آزمایشگاه خویش ، آن را شخصی سازی کند .                  مقدمه ای بر دستگاهای اتوآنالایزر اتوآنالایزر دستگاه پیچیده‌ای است که عموماً از اجزاء روباتیک جهت برداشتن نمونه و محلول‌های معرف (Reagents) تشکیل شده است.
هر اتوآنالایزر حتماً یک پردازشگر نیز هست، چرا که اصولاً اتوآنالایزر بدون آن معنی ندارد. البته منظور از پردازشگر، دستگاه PC نیست، بلکه اجزاء کامپیوتری شامل CPU، بوردهای اصلی، مانیتور (کوچک با بزرگ یا به‌صورت LCD) و چاپگر (کوچک و داخلی یا بزرگ و خارجی) را دارد.
در اتوآنالایر از یک طرف نمونه و از طرف دیگر معرف‌های آزمایش وارد دستگاه شده و در محل واکنش (آنالیز) با یکدیگر ترکیب می‌شوند. دتکتورها و سنسورها نتایج فعل و انفعالات شیمیائی یا فیزیکی را ثبت کرده و به پردازشگر یا مغز الکترونیک دستگاه می‌فرستند. داده‌های خام توسط تعاریف و فرمول‌های قبلی دستگاه یا کاربر که در حافظه سیستم ثبت شده، پردازش شده و نتیجه نهائی توسط یک سیستم خروجی که شامل مانیتور یا صفحه LCD است، به کاربر نشان داده می‌شود. تقریباً همه اتوآنالایزرها یک چاپگر دارند که ممکن است جزء دستگاه باشد یا به‌صورت جانبی به آن وصل شود. مهم‌ترین و پرمصرف‌ترین اتوآنالایزرها در آزمایشگاه‌ها عبارتند از:
۱. اتوآنالایزرهای بیوشیمی، 
۲. اتوآنالایزرهای هماتولوژی معروف به سل کانترها (Cell counter)،
۳. اتوآنالایزر گازهای خونی معروف به دستگاه‌های Blood Gas یا دستگاه تست ABG،
۴. اتوآنالایزرهای اندازه‌گیری الکترولیت‌های خون (+K+ , Na) به روش شعله Flame Photometer یا روش الکترودی ISE، 
۵. اتوآنالایزرها تست‌های ELISA. آیا یک اتوآنالایزر اشتباه می‌کند؟ پاسخ این سؤال مثبت است، اما باید توجه داشت که در واقع بیشتر این اشتباهات متوجه اپراتور دستگاه است، نه خود دستگاه. عمده مواردی که می‌تواند منجر به ارائه یک جواب نادرست از دستگاه اتوآنالایزر گردد، شامل مقوله‌های زیر است:  
۱. عدم کالیبراسیون ابتدائی دستگاه،
۲. اشکال در نمونه (Sample) و سیستم برداشت نمونه،
۳. اشکال در معرف (Reagent) یا سیستم برداشت معرف،
۴. اشکال در محل واکنش در داخل دستگاه،
۵. عدم توجه کاربر به علائم هشداردهنده دستگاه (Flag). ● عدم کالیبراسیون ابتدای دستگاه
اولین موضوعی که پس از راه‌اندازی دستگاه باید به آن پرداخته شود، کالیبراسیون دستگاه است. البته این کار باید هر از چندگاهی مطابق توصیه جداول کالیبراسیون دستگاه با استفاده از:
۱. سرم کنترل کالیبراسیون در مورد اتوآنالایزر بیوشیمی و اتوآنالایزر الکترولیت‌های بدن،
۲. با سوسپانسیون سلولی (مصنوعی یا واقعی) در مورد اتوآنالایزرهای هماتولوژی (سل کانترها)،
۳. محلول‌های کالیبراسیون برای دستگاه آنالایزر گازهایی خونی (Blood Gas)،
انجام شود در واقع کالیبراسیون دستگاه‌ها همانند خشت اولی است که اگر کج گذاشته شود، دیوار تا ثریا کج خواهد رفت. مسئول آزمایشگاه باید انجام این امر مهم را به پرسنل مجرب خود بسپارد.
در این خصوص نکات مهمی به شرح ذیل یادآوری می‌گردد:
● نحوه آماده‌سازی سرم کالیبراسیون:

الف) سرم‌های کالیبراسیون به‌صورت پودر لیوفیلیزه بوده و برای محلول کردن آن باید از آب مقطر دیونیزه و در صورت موجود نبودن، از آب مقطر دوبار تقطیر استفاده کنید.
ب) از بهترین و دقیق‌ترین پی‌پت‌ها استفاده کنید.
پ) هنگام برداشتن درب ویال همواره مقداری از پودر لیوفیلیزه به درب ویال می‌چسبد. با دقت و به آرامی آن‌را باز و بسته کنید، به‌طوری‌که چیزی از پودر از دست نرود و همه آن محلول شود.
ت) پس از بستن درب ویال باید به مدت معینی که در بروشور مربوطه آمده، آن‌را در حالت خاص (بی‌حرکت یا حرکت چرخشی یا در تاریکی) قرار دهید تا آماده مصرف شود.
● محلول کالیبراتور آماده:
از این محلول‌ها در دستگاه‌های تحلیل گازهای خونی (Blood Gas) استفاده می‌شود و به‌صورت آماده شده، موجود است.
در مورد همه کالیبراتورها به یاد داشته باشید که:
۱. نکته مهم در مورد هر ماده‌ای به‌خصوص محلول کالیبراتور توجه به تاریخ مصرف است.
۲. در صورتی‌که مقدور است، محلول یا سوسپانسیون کالیبراسیون را به اندازه نیاز آماده کنید تا الزامی برای ذخیره‌سازی محلول آماده باقی‌مانده نباشد.
۳. اگر قرار است سوسپانسیون یا محلول مدتی در جائی بماند تا آماده مصرف شود، دقت کنید درب ویال خوب بسته شده و دمای محیط مناسب باشد. تبخیر باعث تغلیظ محلول یا سوسپانسیون خواهد شد. ● اشکال در نمونه (Sample) و سیستم برداشت نمونه
همیشه به اندازه کافی نمونه (Sample) به دستگاه تحویل دهید. در صورتی‌که نمونه کم باشد و دستگاه مثلاً ۱۰۰ میکرولیتر نمونه برای آزمایش گلوکز احتیاج داشته باشد، ولی در داخل کاپ نمونه فقط ۵۰ میکرولیتر نمونه وجود داشته باشد، به فرض اینکه بیمار یک فرد عادی با قند خون نرمال است، با دریافت یک جواب غیرعادی (مثلاً گلوکز ۵۳mg/dl) متوجه اشتباه دستگاه خواهیم شد، اما اگر این اتفاق در مورد یک بیمار دیابتی با قند خون بالا رخ دهد، دستگاه به اشتباه یک جواب نرمال تحویل می‌دهد. به یاد داشته باشید که همیشه یک جواب نرمال یک جواب درست نیست.
مسئله دیگر وجود لخته‌های کوچک یا رشته‌های باریک فیبرین است. در صورت وجود یک لخته کوچک در مجرای باریک تیوب نمونه‌برداری دستگاه، مسلماً حجم نمونه برداشت شده کمتر از حد تعریف شده برای دستگاه است. در ضمن وجود این لخته باعث ایجاد جواب‌های اشتباه در نمونه‌های بعدی هم می‌شود. رعایت این موضوع خیلی مهم است که وقتی نمونه سرم مورد نیاز است، نباید به خاطر یک جواب اورژانسی، نمونه خونی را که هنوز لخته آن کامل نشده، سانتریفوژ کرده و اقدام به برداشتن سرم کنید، چرا که این مایع هنوز سرم نبوده و در حال لخته شدن است و باعث ایجاد مشکلاتی در خارج کردن لخته یا رشته فیبرین از دستگاه خواهد شد.
در مورد دستگاه‌هائی که با پلاسما یا خون کامل کار می‌کنند، باید مواد ضدانعقاد کافی در لوله آزمایش وجود داشته باشد و پس از نمونه‌گیری با سروته کردن لوله، نمونه را با ضدانعقاد کاملاً مخلوط کرد. در غیر این صورت، لخته‌ای کوچک یا رشته‌های فیبرین تشکیل می‌شود که علاوه بر مشکلات فوق‌الذکر، در شمارش سلولی به‌خصوص پلاکت و گلبول‌قرمز و اندیکس‌های گلبولی هم اختلال ایجاد می‌کند.
● اشکال در معرف و سیستم برداشت معرف

در دستگاه‌های جدید سیستمی نصب شده است که وجود حباب هوا را در سیستم انتقال معرف تشخیص داده و آن‌را دلیل بر نبود مایع (معرف) می‌داند و آلارم هشدار را به صدا در می‌آورد. بنابراین کاربر به‌راحتی متوجه اتمام معرف خواهد شد. در مدل‌های قدیمی‌تر که این سیستم وجود ندارد، دستگاه متوجه اتمام معرف نشده و همچنان به‌کار خود ادامه می‌دهد.
اگر از جاDی‌ که جواب ”صفر“ دارید، به مراحل پیشین مراجعه کنید، خواهید دید که در چند تست قبلی، از آنجائی‌که محلول در حال اتمام بوده، معرف کافی وجود نداشته و در نتیجه جواب نادرست (کم‌تر یا بیشتر از مقدار واقعی) به‌دست آمده است؛ بنابراین در چنین مواردی باید چند تست آخر را مجدداً تکرار کنید، حتی اگر جواب نرمال باشد.
مشکل دیگری که ممکن است پیش آید، این‌که احتمال دارد کاربر یک معرف را اشتباهاً در جایگاه معرف دیگری قرار دهد، در این‌صورت دستگاه متوجه این اشتباه نخواهد شد. برای رفع این خطا اخیراً دستگاه‌ها را مجهز به سیستم شناسائی بارکد کرده‌اند تا بتواند محلول موردنظر را بدون خط پیدا کند.   اشکال در محل انجام واکنش در دستگاه
محل انجام واکنش در اتوآنالایزر ممکن است ثابت (در اکثر اتوآنالایزرها مثل اتوآنالایزر هماتولوژی) یا قابل تعویض مثل سینی کووت (اکثر اتوآنالایزرهای بیوشیمی) باشد.
محل انجام واکنش از دو نظر قابل تأمل است:

۱. دمای محل واکنش: اکثر آزمایش‌های بیوشیمی در دمای ۳۷ درجه سانتی‌گراد انجام می‌شوند و این دما توسط سنسورهائی با دقت زیاد قابل کنترل است. در مورد دستگاه‌هائی که دارای بن‌ماری (حمام آب گرم) ۳۷ درجه سانتی‌گراد است، توجه به این نکته ضروری است که حتماً باید مخزن با آب مقطر دیونیزه و اگر موجود نبود، با آب مقطر دوبار تقطیر پر شود. استفاده از آب معمولی باعث می‌شود به مرور روی سنسورهای دما رسوب نشسته و از حساسیت آن کاسته شود.
۲. تمیز بودن محل واکنش: این موضوع هم توسط سنسورهائی کنترل می‌شود، اما این سنسورها برخی شرایط خاص را درک نمی‌کنند که می‌تواند منجر به بروز جواب‌های نادرست گردد. مثلاً اگر برای انجام تست‌های TIBC-Fe-Ca و Mg بخواهید از یک سینی کووت قابل تعویض و شسته شده استفاده کنید، حتماً باید با اسید (Acid Washed) شسته شود و صرفاً تمیز بودن آن کافی نیست. رعایت کردن این موضوع به‌عهده اپراتور دستگاه است، نه دستگاه. ● عدم توجه کاربر به علائم هشداردهنده دستگاه
خوشبختانه در تمام دستگاه‌های اتوآنالایز سیستم‌های هوشمند اخطار وجود دارد که به‌صورت علائمی (Flag) کاربر را از وجود اختلال در روند کار آگاه می‌کند. این علائم بر دو نوعند:
۱. علائمی که توسط برنامه‌ریزی قبلی کاربر معین می‌شوند؛ مثل حدود نرمال یک آزمایش که در صورت وجود جواب خارج از بازه علامت H یا L توسط دستگاه گزارش می‌شود و نیاز به بررسی مجدد همان آزمایش روی نمونه مذکور را اعلام می‌دارد.    
۲. علائمی که مخصوص خود دستگاه است و توسط کارخانه سازنده در پردازشگر تعریف می‌گردد؛ مثلاً اگر در سه بار شمارش سلولی در یک دستگاه کولتر کانتر هماتولوژی اختلاف هرکدام با دیگری زیاد باشد، دستگاه با علامت ٭ یا علامت دیگری آن‌را اعلام خواهد کرد که ممکن است در اثر وجود نویز در برق دستگاه یا علل دیگر باشد.
در هر حال مسئول آزمایشگاه باید فهرستی از علائم اخطاری هر دستگاه را تهیه کرده و در معرض دید و توجه کاربران قرار دهد تا در صورت تعویض پرسنل، حتی پرسنل جدید‌الورود نیز بدانند که در مواجهه با هرکدام از این علائم اخطاری چه اقدامی باید اتخاذ کنند. جدا از مطالب بیان شده، از مهمترین عواملی که می‌تواند در بروز اشتباه در دستگاه را کاهش دهد، شست‌وشوی مرتب و منظم دستگاه‌ها مطابق زمان‌بندی خاص با محلول شست‌وشو است. عموماً دستگاه‌های اتوآنالیزر محلول شست‌وشوی مخصوص به‌خود را دارند. برخی در پایان هر سیکل آزمایش، دستگاه را شسته و برای تست بعدی آماده می‌کنند و برخی اضافه بر آن در پایان روز کاری (با دستور Shut down یا دستور مشابه) دستگاه را شست‌وشو می‌دهند. آشنایی با عوامل موثر و مداخله گر در آزمایشات رایج هدف از پرداختن به حرفه پزشکی حل مشکلات و درمان بیماری های مختلفی است که بیمار به علت آنها به پزشک مراجعه می کند . شناخت مشکلات بیمار با گرفتن شرح حال و انجام معاینه فیزیکی کامل آغاز می شود .
سپس با دستیابی به اطلاعاتی که از این راه حاصل می آید می توان روش های آزمایشگاهی مناسبی را برای تشخیص بیماری وی انتخاب کرد . به عبارت دیگر شرح حال بیمار ، معاینه فیزیکی توسط پزشک و انجام تست های آزمایشگاهی و یا سایر روش های تشخیصی (مانند رادیولوژی و …) سه پایه اصلی تشخیص بیماری ها به حساب می آیند . بنابراین انجام دقیق تست ها و نتایج آنها در تشخیص صحیح بیماری توسط پزشک و در نتیجه درمان بیماران جنبه حیاتی دارد  .
در این میان نقش بیماران به عنوان نمونه دهنده در دقت و صحت نتایج تست های آزمایشگاهی حائز اهمیتی خاص است . به عبارت دیگر ، اهمیت آگاهی و دانش بیماران در زمینه آمادگی های ضروری پیش از انجام آزمایشات ، نحوه جمع آوری نمونه های مورد آزمایش و نحوه انتقال آنها به آزمایشگاه کمتر از اهمیت روش ها و دستگاه های مورد استفاده در مراکز تشخیصی ، تکنیک های مورد استفاده و دانش و دقت نظر متخصصین و پرسنل آزمایشگاه ها نیست . به بیانی دیگر ، تمامی موارد فوق می توانند از منابع بالقوه صحت و خطا در نتایج تست های آزمایشگاهی به حساب آیند . بدیهی است کارشناسان و کاربران خبره آزمایشگاه ها مهم ترین نقش را در توجیه و آموزش بیماران بر عهده داشته و در ارائه نتایج دقیق نقشی اساسی ایفاء می نمایند  .
متاسفانه این مسائل بسیار مهم در بررسی نتایج کنترل کیفیت تست های آزمایشگاهی مورد چشم پوشی قرار می گیرند . نوشتار حاضر به اهم نکاتی که بیماران باید پیش از انجام تست های آزمایشگاهی از جمله چربی های خون ، اسید اوریک ، هموگلوبین و غلظت خون و …. به آنها توجه داشته باشند ، اشاره دارد . آماده سازی بیماران بسیاری از مسائلی که تفسیر نتایج یک آزمایش را تحت تاثیر قرار می دهند ، تحت کنترل پزشک یا متخصص آزمایشگاه نیستند . از جمله این موارد می توان به سن ، جنس ، نژاد ، حاملگی و وضعیت عادت ماهیانه اشاره نمود . این موارد حتما باید توسط متخصص مربوطه در برگه درخواست آزمایشات درج گردد و تفسیر نتایج بر اساس آنها صورت گیرد . استرس های پس از عمل جراحی که ممکن است گاهی بسیار شدید باشند می توانند نتایج بسیاری از آزمایشات خصوصا آزمایشات هورمونی را تحت تاثیر قرار دهند . به عنوان مثال سطح هورمون های تیروئیدی اغلب بعد از جراحی کاهش می یابد . در آماده سازی بیمار دقت به استرس های وارده ، ورزش ، حاملگی ، خوردن و نوشیدن ، چربی ، الکل ، وضعیت بدن ، روش های طبی مورد استفاده ، داروها و تداخلات دارویی از اهمیت ویژه ای برخوردار است .
استرس استرس های فکری و جسمی می توانند عملکرد بدن انسان را دستخوش تغییر سازند . این تغییرات شامل هورمون های مختلف مترشحه به داخل مایعات بدن نیز می گردد . بیماران در زمان نمونه گیری نباید در حالت اضطراب و تحت فشار باشند ، بلکه در عوض باید کاملا آسوده و راحت به این امر بپردازند . ترس و استرس محرک هایی برای ترشح هورمون رشد و هورمون مولد شیر در زنان به حساب می آیند . از پروتئین های حامل موجود در خون مانند ترانسفرین که نقل و انتقال آهن را در بدن بر عهده دارد نیز تحت تاثیر استرس های طولانی مدت قرار می گیرند .
ورزش ورزش نیز مانند استرس های روحی تولید و ترشح تعدادی از هورمون ها از جمله هورمون رشد ، و هورمون مولد شیر را تحت تاثیر قرار می دهد . البته این مسئله به توانایی فیزیکی فرد و هم چنین میزان و شدت ورزش کردن وابسته است . در مواردی که سطح هورمون ها در حالت استراحت مورد نیاز است ، باید از گرفتن نمونه از بیمار بلافاصله پس از فعالیت شدید اجتناب نمود . ورزش شدید ممکن است به دفع ادراری گلبول های قرمز یا سفید منجر شود . به هر صورت تغییرات ناشی از ورزش برای طبیعی شدن به چند روز زمان نیاز دارند . حاملگی اثرات حاملگی بر تعدادی از آزمایشات به خوبی به اثبات رسیده است . علاوه بر افزایش شناخته شده هورمون اصلی بارداری یعنی hcG که از جفت ترشح می شود ، هورمون هایی چون استریول (نوعی استروژن) و هورمون جفتی مولد شیر (HPL) نیز در خون افزایش می یابد . در زمان تفسیر یافته های آزمایشگاهی در زنان باردار توجه به هفته ای از حاملگی که نمونه گیری در آن انجام شده است ، ضروری است . لازم به یادآوری است که حجم ادرار نیز به صورت فیزیولوژیک در سه ماهه سوم بارداری تا 25% افزایش می یابد . به علاوه امکان دفع قند در ادرار زنان باردار وجود دارد .
سن غلظت بسیاری از مواد در دوره های مختلف سنی تغییر می کند ، به عنوان مثال غلظت هموگلوبین خون در نوزادان در مقایسه با بزرگسالان بیشتر است . یا غلظت کلسترولLDL (کلسترول بد) و HDL (کلسترول خوب که احتمال بیماری های عروق قلب را کاهش می دهد) به میزان زیادی تحت تاثیر سن بیمار قرار می گیرد  .
جنس بسیاری از الگوهای هورمونی و غلظت مواد موجود در خون در مردان و زنان با یکدیگر متفاوت است . به عنوان مثال معمولا غلظت آهن خون در زنان کمتر از مردان است که البته پس از 65 سالگی این اختلاف برطرف می شود , یا غلظت کراتینین که نمادی از عملکرد کلیه ها است به توده ماهیچه ای فرد بستگی دارد . از آنجایی که حجم عضلات خانم ها از آقایان کمتر است ، غلظت کراتینین نیز در آنها کمتر از مردان است .
خوردن و نوشیدن مصرف مواد غذایی و نوشیدنی ها بر نتایج بسیاری از تست های آزمایشگاهی تاثیر می گذارد . قند خون ، انواع چربی ها ، اسید اوریک ، اوره ، … از جمله موادی هستند که تحت تاثیر مصرف مواد غذایی قرار می گیرند . مثلا یک غذای چرب به افزایش غلظت تری گلیسریدهای سرم منجر می شود . در عوض متعاقب صرف غذاهای حاوی پروتئین یا نوکلئوتید بالا سطح اوره و اسید اوریک افزایش می یابد . مصرف غذا و نوشیدنی ها حتی غلظت بسیاری از هورمون ها را نیز دچار تغییر می سازد .
انسولین و گاسترین (هورومونی که در تولید اسید معده نقش دارد) مثال هایی هستند که نمونه های پس از مصرف غذا و نمونه های ناشتا در مورد آنها تغییرات چشم گیری را نشان می دهند . سطح داروها در خون نیز تحت تاثری مصرف غذا قرار می گیرد ، زیرا جذب اکثر داروها از روده پس از صرف غذا کند می شود . کافئین چای و قهوه و برخی دیگر از نوشیدنی ها اثرات شدیدی بر برخی از مواد دارند ، به عنوان مثال مصرف کافئین به واسطه افزایش اپی نفرین سبب افزایش قند خون می شود . هم چنین غلظت کورتیزول پلاسما پس از 3 ساعت تا 50% افزایش می یابد . باید توجه داشت که تاثیر غذا بر غلظت مواد موجود در خون به دو عامل بستگی دارد : 1 – ترکیب غذای صرف شده 2 – زمان طی شده از صرف غذا تا هنگام نمونه گیری به منظور پرهیز از تفسیر نادرست نتایج آزمایشگاهی به صورت کلی توصیه می شود که نمونه گیری همیشه بعد از 12 ساعت ناشتایی و کاهش فعالیت بدنی انجام شود . دستگاه اتو آناليزر  امروزه استفاده از دستگاه های اتوماتیک و روش های مربوط به آن برای رسیدن به کیفیت مورد نظر در سطح بالا ضروری است. به بیان دیگر، اتوماسیون برای تبدیل یک آزمایشگاه کوچک به آزمایشگاه بزرگ و مدرن با کیفیت مطلوب، امری اجتناب ناپذیر است. این امر از سال ۱۹۵۰ با افزایش تقاضای تست های متنوع آزمایشگاهی شروع شد. سپس با پیشرفت تکنیک ها و ابزارهای مختلف، آزمایشگاه ها توانستند حجم کاری بیشتر و متنوع تری را در زمان کوتاه تر و بدون نیاز به افزایش پرسنل به انجام برسانند. امروزه ‏FDA، اتوماسیون را استفاده از سیستم های مکانیکی کنترل شونده به وسیله کامپیوتر تعریف می کند. ‏ اتوآنالایزرهای بیوشیمی با هدف بالا بردن سرعت پاسخ دهی، بهبود کیفیت نتایج، کاهش مصرف ‏reagents‏ و نیز کاهش تعداد پرسنل در آزمایشگاه ها کاربرد فراوان دارد. در این قسمت مروری کلی بر تقسیم بندی اتوآنالایزرها و روش های مختلف اندازه گیری در آنها خواهیم داشت. آنالایزرهای بیوشیمیایی دستگاه هایی هستند که غلظت متابولیت ها، الکترولیت ها، پروتئین‌ها و داروها را در سرم، پلاسما، ادرار و مایع مغزی- نخاعی ‏‎(CSF)‎‏ و سایر مایعات بدن با دقت و صحت بالا اندازه گیری می کنند.    مزایای به کارگیری این سیستم ها در آزمایشگاه عبارتند از:  ۱) افزایش سرعت و حجم کاری ۲) کاهش خطاهای انسانی ۳) افزایش دقت و صحت نتایج ۴) صرفه جویی در مصرف نمونه و معرف ها ۵) دقت در تکرار آزمایش (تکرار پذیر بودن آزمایش)  ۶) کاهش هزینه های جانبی و کاهش پرسنل در آزمایشگاه قسمت های اصلی سخت افزار یک دستگاه اتوآنالایزر شامل موارد زیر است: ۱) ‏UPS‏ (سیستم تامین کننده ولتاژ و جریان مورد نیاز سایر قسمت ها)، ۲) مدارات الکترونیکی و کامپیوتری شامل بوردهای کنترل، ‏CPU,Main Board‏  ۳) پمپ های الکترومکانیکی، ۴) انواع سرنگ و پیستون، ۵) شلنگ ها و تیوب ها، ۶) انواع موتورهای آنالوگ و دیجیتال ۷) انواع شیرهای الکترومغناطیسی، ۸) انواع سوزن ها، ۹) انواع ربات ها، قسمت فتومتریک شامل: ۱) لامپ  ۲) فیلترهای نوری ۳) محل نگهداری نمونه آماده قرائت ۴) دتکتتورو  ۵) مدار تبدیل است. لوازم جانبی سخت افزاری در یک دستگاه اتوآنالایزر معمولا عبارتند از: ۱) صفحه کلید،‏ ‏۲) نمایشگر، ۳) چاپگر، ۴) دستگاه بارکد خوان. با توجه به تفاسیر فوق در ادامه بحث به بررسی چند نمونه از سیستم های اتوآنالایزر، قسمت های مختلف آن ها و نحوه کار با آن ها خواهیم پرداخت.  ● برخی مشخصات یک اتوآنالایزر مناسب ‏۱) قدرت برنامه ریزی برای تست های متنوع تر و بیشتر.  ۲) عدم نیاز به مرتب کردن تست های هر نمونه جهت آزمایش ۳) سرعت بالای انجام تست ها  ۴) مصرف حداقل کالیبراتور برای کالیبراسیون دستگاه ۵) نداشتن فاضلاب مزاحم ناشی از شستشوی سیستم ۶) مصرف کمتر معرف و مواد مصرفی دیگر  ۷) مصرف کمتر نمونه سرم ۸) قابل استفاده با انواع معرف های خارجی یا تولید داخل  قابل کار در هر دو حالت ‏Random-access, batch‏ در ادامه به توضیح کامل یک سیستم نمونه می پردازیم.  این دستگاه شامل چند قسمت اصلی است:  ۱) سینی معرف یا ‏Regent Tray‏ که دارای تعداد ظرف با گنجایش حدود ‏cc‏۲۵ برای معرف ها است.  ۲) سینی نمونه یا ‏Sample Tray‏ که سرم بیماران در داخل ظرف های کوچکی به نام ‏cup‏ ریخته است.  ۳) پمپ معرف که دارای یک سرنگ شیشه ای برای برداشت معرف ها از سینی مربوطه می باشد.  ۴) مکنده معرف، که توسط بازوی مکنده که متحرک است به داخل ظروف رفته و حجم معینی از معرف را برداشت می کند.  ۵) پمپ نمونه که توسط سرنگ شیشه ای حجم مورد نظر از نمونه را از داخل کاپ‌ها پمپ کرده و برداشت می کند.  ۶) مکنده نمونه که توسط بازوی مکنده و متحرک داخل کاپ های حاوی نمونه رفته و حجم لازم از سرم را برداشت می کند.  ۷) سینی واکنش که شامل صد کووت واکنش است. در این کووت ها معرف و نمونه آن ها توسط حرکت دورانی مخلوط شده و پس از زمان معین رنگ ایجاد می‌شود. ۸) رنگ سنج، که در این قسمت به کووت ها نوری با طول موج مشخص تابانده می شود و سپس توسط دتکتور حساس به نور میزان جذب نوری محلول کووت اندازه‌گیری می شود.  ۹) پمپ هوا، با فشار هوا باعث برداشت محلول ها می شود.  ۱۰) پنکه ها، تبادل کننده حرارت داخل دستگاه با محیط بیرون هستند.  ۱۱) قسمت رایانه ای دستگاه که شامل بردها، نرم افزار است و وظیفه کنترل دستگاه، دریافت و انتقال اطلاعات و جواب دهی را بر عهده دارد. دارای چاپگرهای مخصوص هم است.
روشهای ایمنواسی: در مواردیکه واکنش آنتی ژن – آنتی بادی قابل رویت نباشد باید به نحوی این واکنشها آشکار شود که این امر منجر به پدید آمدن نسل جدیدی از روشها به نام labeled Immunoassay شد. در این واکنشها آنتی بادی یا آنتی ژن توسط موادی نشاندار می شود     رادیوایمنواسی: سنجش ایمنی آنتی بادی یا آنتی ژن با استفاده از مواد رادیوایزوتوپ نشاندار می گردد  Radio Immunoassay  (RIA) : آنتی ژن نشاندار شده است :(IRMA) Immunoradiometric Assay آنتی بادی نشاندار شده است  آنزیم ایمنواسی: برای نشاندار کردن از یک آنزیم استفاده می شود  :(EIA) Enzyme Immunoassay  آنتی ژن نشاندار شده است :(IEMA) Immunoenzymometric Assay آنتی بادی نشاندار شده است   الایزا : (ELISA)    نام عمومی برای اینگونه روشهاست که بصورت رایج استفاده می شود و به عبارتی ارزیابی های سنجش ایمنی آنزیمی که در آنها آنتی بادی یا آنتی ژن بر روی یک فاز جامد Coat می شود به نام الایزا شناخته شده است  
اساس واکنش الایزای غیر مستقیم : برای تعیین آنتی بادی اختصاصی و یا تیتراسیون آنتی بادی در نمونه های سرمی استفاده می شود. در واکنش این سیستم آنتی ژن به جدار چاهک ها (از جنس پلی استیرن) متصل شده (کوت می شود). سپس نمونه حاوی آنتی بادی به چاهک ها اضافه می شود. پس از افزودن نمونه و طی زمان انکوباسیون شستشو انجام شده و سپس آنتی هیومن گلوبولین نشاندار شده با آنزیم به چاهک اضافه می شود. (بر حسب اینکه چه کلاسی از آنتی بادی برای اندازه گیری اهمیت دارد نوع آنتی هیومن مورد استفاده نیز متفاوت است مثلأ برای IgG از آنتی هیومن IgG استفاده می شود). اختصاصیت روش بستگی به آنتی ژن کوت شده در چاهک ها دارد. برای جلوگیری از جذب غیر اختصاصی پروتئین های موجود در سرم و جلوگیری از اشغال نقاط اتصال آنتی ژن نمونه بوسیله بافر رقیق کننده نمونه (Sample Diluents) رقیق شود.
الایزای ساندویچ: این روش خود به دو دسته تقسیم می شود:
  الف) روش Ag Capture یا Ab Sandwich شایعترین روش الایزا بوده و یک آنتی ژن (که باید دو ناحیه آنتی ژنیک متفاوت داشته باشد بین دو آنتی بادی اختصاصی قرار می گیرد. یک آنتی بادی برای به دام انداختن آنتی ژن به چاهک کوت می شود و آنتی بادی. تهیه و نگهداری خون بیمار : برای انجام آزمایش های بخش هورمون نیاز به نمونه سرم می باشد که در این صورت ابتدا نمونه ی لخته توسط بخش نمونه گیری سانتریفوژ شده و پس از جدا سازی سرم توسط رک های مخصوص به بخش هورمون ارسال می شود . پس از ارسال نمونه به بخش فنی نمونه های سرم مجددا به مدت 5 دقیقه سانتریفوژ می شود .
نکات قابل توجه در هنگام کار با دستگاه :   باتل های ریجنت را تا گردن پر نکنید و در حین کار در باتل باز باشد. از باتل های هم سایز رک استفاده کنید و همیشه حجم بیشتری از ریجنت مصرفی در باتل بریزید. از محکم بودن در باتل های شستشو و Waste  اطمینان حاصل کنید. همیشه 200   میکرولیتر بیشتر از سرم مورد نیاز در کاپ نمونه قرار دهید. از کاور ضد تبخیر روی استرپ ها استفاده کنید. برای کنترل دستگاه با استاندارد و یا کنترل آن را به صورت نمونه به دستگاه ندهید برای به روز کردن منحنی کالیبراسیون با گذاشتن تک استاندارد دلخواه این کار را انجام دهید. هرگونه تغییری در تعریف تست باعث پاک شدن منحنی کالیبراسیون  تست می شود. از اتصال حافظه های USB به کامپیوتر خودداری کنید.   پ  دستورالعمل شستو الایزا :
بافر ها جهت شستشو و زدودن مواد و آنتی بادی های اضافی از چاهک های پلیت میباشند. گاهی شستشو به منظور بلوک کردن  ( غیر از متوقف کننده) می باشد که در چنین مواردی پیش از اضافه کردن چیزی به پلیت، چاهک ها شستشو داده می شوند. در حقیقت شستشو جهت افزایش Resolution و تفکیک بین باند از غیر باند می باشد. این نکته بسیار مهم است چراکه شستشوی‌ناکافی باعث افزایش Noise ( سیگنال ناخواسته) میشود. نکات زیر در این رابطه می تواند کمک کننده باشد: محلولهای واش بخاطر افزایش پایداری اغلب بصورت غلیظ می باشند و هنگام استفاده رقیق می شوند. نباید فراموش کرد که رقیق کردن بافر شستشو مثل هر محلول دیگری باید با وسایل و روشهای استاندارد رقت سازی انجام شود و بدیهی است،استفاده از سرنگ وسایر ظروف‌غیراستاندارد برای این کار باعث ایجاد خطا و افزایش یا کاهش کاذب سیگنال می شود. همانطور که از اسم بافر شستشو بر می آید این محلول برای تامین PH و جلوگیری از تغییر آن در محیط واکنش که همان چاهک است، می باشد. پس لازم است از ظروف و وسایل تمیز و همچنین آب مقطر برای رقت سازی و هندلینگ آن استفاده کرد. قبل از ریختن بافر شستشو، محتوی پلیت را خالی کرده و بدون اینکه آنرا برگردانید، پلیت را روی دستمال تمیزی با چند ضربه مختصر خشک کنید. تاکید میشود این مرحله را فراموش نکنید و البته آن را جزء تعداد مراحله شستشو به حساب نیاورید. هنگام شستشو از ایجاد فشار زیاد ریختن محلول ( Dispensing) به درون چاهک، باید خودداری کرد. اگر از سمپلر یا وسیله دیگری ( سرنگ) به این منظور استفاده میکنید، دقت کنید که بافر با فشار زیاد و همراه با حباب (هنگام خروج بافر از نوک نیدل سرنگ) بدرون چاهک ریخته نشود. بافر شستشو دارای مقدار زیادی دترجنت می باشد که در چنین شرایطی ایجاد کف و حباب در چاهک کرده و هنگام خشک کردن و خالی کردن پلیت این حبابها مقداری از بافر را بدور خود جذب کرده و باعث عدم کارایی شستشو میشود. بهتر است ( اجباری نیست) پس از ریختن بافر شستشو چند لحظه صبر کرد (Soaking ) و بعد پلیت را خالی کرد و در این زمان با ضربه انگشت چند ضربه به پلیت وارد کرده تا شیک مختصری به آن وارد شود ( بهتر است این مرحله را طبق دستورالعمل عملی انجام داد).
6-پس از بند 5 فوق پلیت را خالی و بدون اینکه آنرا برگردانید با چند ضربه مختصر بر روی دستمال تمیز خشک نمائید دقت نمائید اگر از یک دستمال کاغذی استفاده می نمائید، پلیت را دو بار برروی یک قسمت برنگردانید حتی اگر آن قسمت خشک باشد. بین تمام مراحل این کار را حتما انجام دهید و همانطور که قبلا گفته شد پلیت را پس از خالی کردن مجددا برنگردانید و در همان حالت وارونه آنرا بر روی دستمال بزنید چرا که اگر پیش از خشک کردن قطرات اطراف چاهک، پلیت را برگردانید، این قطرات آلوده لبه های چاهک، بدرون چاهک برگشته و ایجاد خطا می نماید و یکی از عوامل بهم خوردن منحنی استاندارد نیز همین مورد می باشد.در مرحله آخر خشک کردن را با شدت و دقت بیشتری انجام دهید و پس از هر مرحله چک کنید چیزی از بافر شستشو در چاهک ها باقی نمانده باشد. در این حالت لازم است جهت ضربه را عوض کنید چرا که همواره سمتی از پلیت که با دست شما فاصله بیشتری دارد فشار ضربه ای بیشتری را تحمل میکند تا قسمتی از پلیت که دقیقا زیر انگشتان دست قرار دارد. البته نباید در هیچ مرحله ای سمت داخلی چاهک کاملا خشک شود. 
کیت ELISA Check : تجهیزات نقش مهمی در انجام و اخذ نتایج در تست های الایزا دارند که چگونگی عملکرد آنها اثر مستقیم بر صحت و دقت نتایج خواهد داشت . عملکرد این تجهیزات هر چند وقت یکبار به صورت روتین و همچنین پس از تعمیرات باید مورد بررسی قرار بگیرد و همچنین در شرایطی که نتایج غیر قابل قبول بدست می آیند باید جهت بررسی علت آن عملکرد تجهیزات مورد بررسی قرار گیرند . از جمله این تجهیزات می توان به دستگاه شستشو ، سمپلر ها و دستگاه خوانشگر الایزا اشاره کرد. کنترل دستگاه خوانشگر الایزا از نظر خطی بودن به صورت ماهیانه و از نظر صحت هر سه ماه یکبار پیشنهاد می گردد. مزایا بررسی صحت خوانشگر الایزا:
هدف از این آزمون تعیین تفاوت جذب نوری واقعی با جذب نوری بدست آمده از دستگاه می باشد. در این آزمون از محلول های رنگی با میزان جذب نوری مشخص که در برابر دستگاه های کالیبره قرائت شده استفاده می شود.
بررسی خطی بودن خوانشگر الایزا : هدف از این آزمون تعیین ارتباط بین غلظت و جذب نوری است و از محلول رنگی با رابطه خطی بین غلظت و جذب نوری در طول موج 450 نانومتر استفاده شده است.
بررسی تکرارپذیری سمپلر و خوانشگر الایزا:
هدف از این آزمون تعیین اختلال در حس گرها و مسیر خوانش دستگاه می باشد و از محلول رنگی دارای جذب نوری مشخص در طول موج 450 نانومتر استفاده شده است.
بررسی فرایند شستشو:این تست بر مبنای اتصال های غیر اختصاصی صورت می پذیرد و در صورتی که شستشو ناقص انجام شود جذب نوری از حد تعیین شده بالاتر می رود. وجود جذب نوری غیر قابل قبول در این تست در صورتیکه از صحیح بودن محلول شستشو اطمینان داشته باشید ، مربوط به نقص در عملکرد دستگاه شستشو می باشد.
  1-8- الایزا چک :  هر 6 ماه یکبار جهت عملکرد صحت و دقت دستگاه انجام می شود.
  1-9-دلتا چک:
 روزانه تمامی نتایج غیر طبیعی هورمون: مقایسه نتایج غیر طبیعی فعلی با نتایج قبلی موجود در پرونده سوابق بیمار. این امر به منظور کشف خطاهای اتفاقی در حوزه نتایج غیر طبیعی صورت می گیرد.
  1-10- تکرار برخی از آزمایشات که در محدوده های بحران، هشدار، بالا و پایین رنج اندازه گیری کیت قرائت شده اند و یا با شرح حال بیمار و سایر نتایج آزمایشگاهی وی تطابق ندارند. ( آزمایش ممکن است بر روی همان نمونه و یا نمونه جدید، با همان روش/کیت/دستگاه و یا روش/کیت/دستگاهی دیگر انجام شود )
1-11-مقایسه منحنی ها از نظر شیب و سیگنال ( به عنوان مثال OD  در مورد الایزا ) برحسب ضرورت و نیاز در حین کار خصوصاً در زمان تعویض محلول یا سرویس دستگاه یا تغییرات محیطی شدید در آزمایشگاه و در صورت لزوم کالیبراسیون
1-12- محاسبه خطای مجاز آزمایشات اصلی و مقایسه آن با خطای مجاز بیان شده توسط مراجع ذیصلاح و در صورت لزوم انجام اقدام اصلاحی
1-13- تعیین عدم قطعیت آنالیت های اصلی در بخش هورمون در مورد آزمایشات اصلی
1-14- تعیین و کنترل مشخصات عملکردی هر آزمایش با آنچه سازنده کیت بیان نموده است، از قبیل خطی بودن، حساسیت و واکنش های تداخلی به هنگام راه اندازی آزمایش و یا تغییر در نوع کیت و یا پارامترهای دستگاه
1-15- نگهداری پیشگیرانه تجهیزات هورمون شناسی ( PM )
1-16- رعایت استانداردهای کیفی در آماده سازی آب مقطر مصرفی، استانداردها، معرف ها، سرم کنترل ها، کالیبراتورها و به ویژه محلول های Wash ویژه هر تست
1-17- بررسی کیت های جدید و یا کیت های قبلی که در آنها تغییراتی توسط سازنده بیان شده است و تصدیق و صحه گذاری آنها، مثلاً استفاده از کیت دیگر و یا روش دیگر برای مقایسه   سرم کنترل و کالیبراتور: سرم کنترل ها جهت کنترل ورودی تا خروجی تست می باشند و معمولا داری رنج خاصی ( نه مقدار معینی ) از پارامتر مورد نظر می باشند. هر آزمایشگاهی باید در این محدوده نتایج سرم کنترل خود را ثبت نماید. در صورت شیفت نتایج به یک سمت ( >+2SD) ، نتایج تست غیر قابل قبول خواهد بود. کالیبراتور ها جهت تنظیم و Set up تست می باشند و هیچ گونه اطلاعی راجع به دقت یا صحت تست به ما نمی دهند. در حقیقت کالیبراتور ضریب یا فاکتور دوز به پاسخ را برای سیستم تعریف میکند.
الف- خرابی کنترل:
– وجود هرگونه آلودگی و یا کدورت در ویال کنترل نشانه خرابی آن بوده و نباید استفاده شود حتی اگر به ظاهر در محدوده مورد انتظار قرائت شود. چون ممکن است شیفت تست و کنترل حالت همپوشانی داشته باشد.
–  شیفت نتایج سرم کنترل به یک سمت که می تواند ناشی از خارج شدن تست از تنظیم نیز باشد.
ب- خرابی کالیبراتور:
– وجود هرگونه آلودگی و یا کدورت در ویال کنترل نشانه خرابی آن بوده و نباید استفاده شود.
– اگر پس از کالیبراسیون تست، نتایج سرم کنترل در محدوده مورد انتظار نباشد پس از اطمینان از سایر موارد (سرم کنترل،  دستگاه، کاربر و … ) به احتمال کالیبراتور(ها) خراب می باشد.
– اگرتست با استفاده از کالیبراتور Set up نشود با اطمینان از سایر پارامتر ها، نشانه خرابی کالیبراتور می باشد. نگهداری و استفاده از سرم کنترل و کالیبراتور: با توجه به استفاده مکرر از سرم کنترل و کالیبراتور، لازم است جهت جلوگیری از آلودگی آنها نهایت دقت را مبذول داشت. این نکته بسیار مهم است چرا که اغلب آلودگی از چشم دور مانده و منجر به خارج شدن تست از حالت استاندارد می شود.
برای این منظور نکات زیر را رعایت بفرمائید: پیش از باز کردن ویال سرم کنترل و کالیبراتور حتما آنها را بر روی ورتکس بخوبی مخلوط نمائید و یا حداقل به آرامی چند بار ویال را سرو ته نمائید.هنگام باز کردن ویال استثنائاً سعی کنید دستکش لاتکس بدست نداشته باشید ( دستکش دیسپوزیبل اشکال ندارد) و یا اینکه پیش از آن دستکش ها را با آب بخوبی شسته و سپس با دستمال خشک نمائید. جهت نچسبیدن پرز دستمال به دستکش و دست هنگام خشک کردن به دستور العمل عملی توسط مسئول آزمایشگاه توجه نمائید. هنگام باز کردن درب ویال به هیچ وجه سمت داخلی درب ویال را لمس ننمائید.گرما اثر منفی بر روی سرم کنترل و کالیبراتور دارد بنابراین پس از استفاده سریعا آنها را به یخچال برگردانید و اگر این کار مقدور نمی باشد می توان آنها را روی یخ نگه داشت. بهتر است ویال را در چند میکروتیوب استریل و نو تقسیم ( Aliquot) کرد و به مرور در زمان مناسب از آنها استفاده نمائید. این نکته بسیار مهم است که پیش از Aliquot حتما ویال اصلی را بخوبی مخلوط نمائید.  نتایج سرم کنترل را بصورت هفتگی در اختیار مسئول آزمایشگاه قرار دهید. توجه نمائید اکثر کیت های آزمایشگاه هورمون شناسی خود حاوی سرم کنترل و کالیبراتور هستند و همواره استفاده از آنها مخصوص همان کیت می باشد و از جابجا کردن آنها بین کیت های مختلف خود داری کنید.تحت هیچ شرایطی نمی توان از کالیبراتور بعنوان سرم کنترل و یا برعکس استفاده کرد. علت این امر این است که سیستم شما با مقدار غلظت کالیبراتور که توسط خود شما برای سیستم تعریف شده، Set up شده است پس اگر کالیبراتور را بجای سرم کنترل استفاده نمائید همواره همان عدد غلظت کالیبراتور که توسط شما تعیین شده، توسط سیستم به شما گزارش می شود که قطعا دلیل بر کارکرد خوب سیستم نیست.      کیت های الیزایی که اساس رقابتی دارند باید با هر بار Run ست کامل کالیبراتورها را بکار برد چرا که بکار بردن دو کالیبراتور ابتدایی و انتهایی ایجاد منحنی استاندارد خطی می نماید و نتایج تست های بینابینی را مخدوش خواهد کرد.
دو منحنی استاندارد زیر این مطلب را به تصویر کشیده است: 
  با 5 استاندارد: با کالیبراتورهای 0، 1/0، 1، 5/2 و 8     
با دو استاندارد: با کالیبراتورهای صفر و 8  
روش اجرایی  تحويل نمونه هاي گروهي روزانه بخش هورمون از نمونه گيري راس ساعت 12 همراه با ليست مربوط به بخش و چک کردن وجود يا عدم وجود هريک از نمونه ها و مطابقت دادن با ليست و پي گيري علت عدم وجود آنها و پس از پيگيري هاي لازم،تفکيک آنها مطابق جايگاه هاي تعيين شده در فيريزر شماره 4 بر اساس روز تعيين شده جهت انجام تست مطابق برنامه پذيرش.
– چک کردن دماي محيط که حتما بايد 25-15 درجه سانتي گراد باشد.
– يک ساعت قبل از شروع کار کيت ها را به دماي محيط مي رسانيم.
– بررسي تميزي ميز کار و زدن ساعت شروع کار در دفترLog book.
– خارج کردن تمام نمونه هاي مربوط به تست هائي که بايد در آن روز انجام شود از فريزر شماره 4 و به دماي محيط رساندن و چيدن و مرتب کردن آنها از روي شماره و شيک لوله ها و سپس گرفتن ليست کار از بخش هاي هرمون، ايمنولوژي و سرولوژي و چک کردن تمام سرم ها با ليست کار و مطمئن شدن از وجود همه آنها و پيگيري هاي لازم جهت سرم هائي که شماره آنها در ليست وجود دارد و لي سرم را نداريم و درضمن مورد به همراه اقدام اصلاحي انجام شده متعاقب ان در دفترنامنطبق ،اصلاحي وپيشگيرانه (سند……….) ثبت گردد.
– بررسي نمونه ها از لحاظ داشتن فيبرين و يا هموليز يا ليپميک بودن و رد نمونه هائي که داراي اين خصوصيات باشند واطلاع به سوپروايزرجهت انجام هماهنگي هاي لازم ،درضمن اين مورد نيز به همراه اقدام اصلاحي انجام شده متعاقب ان در دفترنامنطبق ،اصلاحي وپيشگيرانه (سند………..) ثبت گردد.
– اطمينان يافتن از کاليبره بودن سمپلرها و نو بودن سر سمپلرها و سالم بودن محلول ها و کيت ها و توجه به تاريخ انقضاي کيت.
– در هر بار انجام تست چند نمونه از روز قبل را در ران کاري روز بعدي قرار مي دهيم.
– در صورت تعويض کيت 5 نمونه انجام شده با کيت قبلي را با کيت جديد چک مي کنيم.
– در صورت تعويض کيت حتما به نرمال رنج توجه شود و در صورتي که لازم است نرمال رنج در کامپيوتر عوض شود و مورد حتما به مسئول جواب دهي اطلاع داده شود
-شروع انجام آزمايش بر طبق بروشور کيت و دفترچه SOP تست هاي بخش گاما همراه با رعايت کليه اصول ايمني.
-براي انجام کار با دستگاههاي مربوط به بخش گاما مانند گاما کانتر طبق اصول مندرج دستورالعمل دستگاه که در کنار دستگاه موجود مي باشد و دفترچه راهنماي SOPدستگاههاي آزمايشگاه عمل مي کنيم و در صورت بروز هر گونه نقص فني در سيستم با مهندس دستگاه جهت برطرف شدن مورد تماس گرفته و هماهنگ مي کنيم.
سه دفتر در اين زمينه بايد تکميل گرددکه به شرح زير مي باشد:
*دفتر درخواست تعمير،سرويس وکاليبراسيون دستگاه(سند………) که توسط مسئول بخش پر مي شود.
*دفتر گزارش سرويس وتعمير دستگاه (سند………….) که توسط مهندس دستگاه پر مي شود.
* دفتر تاييديه صحت عملکرد دستگاه (سند………….) که پس از تعمير ويا سرويس دستگاه توسط مسئول بخش پر مي شود.
– پس از به دست آوردن نتايج ،کنترل را در برنامه آمار وارد کرده تا اگر خطا از حد مجاز بيشتر شد يا با قوانين وستگارد مطابقت نداشت با بررسي تمامي عواملي که مي تواند خطا ايجاد کند و رفع  آنها ران کاري را تکرار نماييم ودرضمن  موردرا به همراه اقدام اصلاحي انجام شده متعاقب ان در دفترنامنطبق ،اصلاحي وپيشگيرانه (سند……………) ثبت نماييم.
– بعداز تاييد ران کاري از نظر برنامه آمار و کنترل کيفي نتايج را وارد کامپيوتر مي کنيم. – نتايج نمونه ها را بررسي و در صورتي که در محدوده نرمال رنج نبود و با سابقه بيمار مطابقت نداشت با سوپر وايزر براي تکرار تست مشورت مي کنيم ومورد تکرار را حتما دردفترثبت علل تکرار تستها ( سند……….  )قيد مي نماييم.
– نتايج قرار گرفته شده در محدوده بحراني حتما بايد در دفتر مربوطه ثبت و سريعا به سوپر وايزر گزارش گردد. – نمونه هاي انجام شده را در فيريزر شماره 4 براي مدت يک ماه ذخيره مي کنيم و بعد از اين مدت مطابق دفترچه  sop اوت زباله هاي آزمايشگاهي اقدام مي شود.
– تميز و مرتب کردن ميز کار و ثبت ساعت خاتمه کار در دفترLog book.
– اوت لوله هاي گاما و محلولهاي حاوي تريسر باقيمانده از کيت مطابق دفترچه sop دفع پس ماندهاي بخش گاما آزمايشگاه.
– تمام نقايص مشاهده شده در سيستم کاري چه در زمينه فني دستگاه ها و چه در زمينه کيت هاي مصرفي بايد به همراه اقدامات اصلاحي انجام شده ي متعاقب آن،در دفتر نا منطبق ،اصلاحي و پيشگيرانه (سند(……………….ثبت گردد.
– در مورد تست هايي که به هر دليل از جمله:هموليز،ليپميک،عدم همخواني جواب تست با سابقه بيمار،ريختن نمونه و… نياز به تکرار نمونه گيري دارند،مورد بايد ابتدا در دفتر ثبت تکراري ها (سند……………………..) يادداشت و با سوپروايزر جهت تکرار نمونه گيري هماهنگي صورت گيرد.
– در پايان کار يک ناقصي کلي از بخش هاي مربوطه گرفته مي شود.
-در صورت بروز هر گونه حادثه مخاطره آميز ايمني سريعا بايد اقدامات صحيح انجام شده و افسر ايمني را در جريان قرار مي دهيم.  
– تمام کيت هاي باز شده در بخش ويا محلول ساخته شده بايد داراي تاريخ باشد.
–  شخصي که در اين بخش فعاليت ميکند بايد به کليه اصول حفظ ونگهداشت تجهيزات اشنا بوده وکليه اصول روزانه وهفتگي و ماهانه را به کار برده وضمنا در دفتر حفظ ونگهداشت تجهيزات(سند ……………. )ثبت نمايد.
-در صورت هرگونه تغيير در نرمال رنج ها مورد سريعا به بخش جوابدهي گزارش داده شود. – مسئول بخش موظف است در پايان هر ماه تما م اسناد بخش خودراجهت بررسي هاي بيشتر وايراد تصميمات پيشگيرانه به مسئول فني تحويل دهد.                                                                                                                                                                                                                                 
Anti mitochondrial Ab ( AMA )

 عنوان :

دستورالعمل آزمایش AMA

هدف:

اندازه گیری آنتی بادی های ضد میتوکندریایی AMA که در تیتر های بیشتر از 1:5 یافت می شود

روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA 

موارد کاربرد:

AMA اساسا برای کمک در تشخیص سیروز صفراوی اولیه بکار می رود.AMA یک آنتی بادی ضد سیتوپلاسمی است که بر علیه یک لیپوپروتئین غشاء میتوکندریایی عمل می کند .بطور طبیعی سرم در تیتر بیشتر از 1:5 حاوی AMA نیست

AMA در 94%بیماران مبتلا به سیروز صفراوی اولیه دیده می شود .این اختلال می تواند یک بیماری اتوایمیون باشد که اساسا زنان میانسال را درگیر می کند .یک سیر به آرامی پیشرونده داشته که با افزایش آنزیم های کلیوی خصوصا آلکالین فسفاتاز و گاما گلوتامین ترانس پپتیداز و AMA مثبت می شود .معمولا بیوپسی کبد برای تثبیت تشخیص لازم است زیرا گاهی AMA در مبتلایان به هپاتیت مزمن فعال کلستاز دارویی و هپاتیت اتوایمیون نظیر اسکلرودرمی و لوپوس سیستمیک ،انسداد خارج کبدی یا هپاتیت عفونی مثبت می شود زیر گروه های متعددی برای AMA وجود دارد ،به نظر می رسد ساب گروه M-2 برای سیروز صفراوی اولیه بسیار اختصاصی باشد

اصول آزمایش:

اساس این آزمایش یک نوع واکنش غیر رقابتی بوده که در آن میزان کونژوگه متصل شده به ته چاهک ها نشانه وجود آنتی بادی بیشتر در نمونه بیمار است به این صورت که دو آنتی بادی تک دودمانی در مقابل دو اپی توپ مختلف از ملکول AMAمورد استفاده قرار می گیرد. نمونه ها یا استاندارد ها در چاهک های پوشیده شده از آنتی بادی تک دودمانی ،به همراه دومین آنتی بادی نشاندار شده با آنزیم انکوبه می گردد .پس از زمان انکوباسیون محتویات مایع در درون چاهک ها را شستشو  داده و آنتی بادی های کونژوگه اتصال نیافته را از محیط واکنش خارج می سازیم .و نهایتا کونژوگه اتصال یافته با سوبسترا واکنش داده و منحنی رسم می گردد و غلظت نمونه ها نهایتا محاسبه می گردد

هشدار و موارد ایمنی:

دستورالعمل کلی ایمنی و بهداشت کاری

در حین کار حتما از دستکش یکبار مصرف استفاده شود

این کیت برای مصارف آزمایشگاهی بوده و برای کاربرد های داخلی و خارجی در انسان یا حیوان توصیه نمی شود

اجزاء مربوط به کیت های مختلف را با هم مخلوط نکنید

معرف ها را پس از تاریخ انقضاء مصرف نکنید

ریختن سرسمپلرهای مورد استفاده در محلول حاوی دترجنت

دستورالعمل نگهداری نمونه­ و بایگانی آنها

پوشش مناسب

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم آزمایشگاهی

دارای  سابقه ­ی کار در بخش الایزا

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیر نتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه الایزا، SOP تست AMA، SOP انکوباتور

نقش تشخيص :

AMA نوعی آنتی بادی ضد سیتپلاسمی است که بر علیه لیپوپروتئینی در غشائ میتوکندری تولید می شود تیتر طبیعی AMA سرمی غالبا بیش از 1:5 نمی باشد آنتی بادی AMA در 94%مبتلایان به سیروز صفراوی اولیه وجود دارد .این بیماری ممکن است نوعی بیماری خود ایمن باشد که غالبا زنان جوان یا میانسال را مبتلا می سازد این بیماری سیری کند و پیشرونده دارد و مشخصه آن افزایش آنزیم های کبدی به ویژه فسفاتاز قلیایی و گاماگلوتامیل ترانس پپتیداز به همراه آزمون AMA مثبت است تایید تشخیص آن نیازمند بیوپسی کبدی است زیرا آزمایش AMA در مبتلایان به هپاتیت مزمن فعال مانند اسکلرودرما و لوپوس اریتماتوز انسداد خارج کبدی و یا هپاتیت حاد عفونی نیز مثبت می گردد .AMA دارای گروه های فرعی است چنین تصور می گردد که زیر گروه M-2 برای سیروز صفراوی اولیه بسیار اختصاصی می باشد از روش های ایمنوفلورسنت یا الایزا برای آزمونAMA استفاده می شود

در تشخيص سيروز صفراوي اوليه (Primary biliary circhosys ) مفيد است . وجود انتي بادي كمپلكس (M2) نشان وجود بيماري است مثبت و منفي كاذب در اين آزمايش نادر است .

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش سطح:

سیروز صفراوی اولیه :AMA در 100-90%بیماران مثبت است

هپاتیت مزمن فعال :AMA در 30%بیماران مثبت می باشد

لوپوس اریتماتوز

سفلیس

کلستاز دارویی

هپاتیت خود ایمنی(مانند اسکلرودرما،لوپوس اریتماتوز)

انسداد خارج کبدی

هپاتیت عفونی حاد آزمون AMA در 5-2%بیماران مثبت است

محيط نگه داري :

سرم براي 24 ساعت در دماي يخچال براي مدت طولاني تر زير دماي 20- درجه به مدت 30 روز قابل نگه داري است

محدودیت ها :

خطا در آماده سازی محلول شستشو و محلول کونژوگی، برخورد سرسمپلر با ته چاهک­ها، انتقال آلودگی چاهک­ها به یکدیگر در هنگام شستشو، ضربه­های محکم در هنگام خشک کردن و کنده شدن آنتی بادی­ها، یکنواخت نبودن دمای انکوباسیون در هر مرحله، استفاده از سرسمپلر آلوده برای کنترل­ها و Cut Off، ایجاد وقفه در بین مراحل، محتویات استفاده شده کیت از یک سری نباشد، PH آب مقطر تنظیم نباشد، اختلالات دستگاه الایزا.

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

ویژگی کیت:

نمونه لازم :

1ml Serum

تفسیر نتایج:

تنها مثبت شدن يك نمونه مي تواند دال بر عفونت قبلي باشد

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )
 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)
 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)
حساسيت:( SENSITIVITY)
اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

Inhibin A

عنوان :

دستورالعمل آزمایش Inhibin A

هدف:

اندازه گیری کمی دایمریک اینهیبین در سرم انسانی یا پلاسما

روش:
 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ی کار در بخش الایزا

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه الایزا ، SOP انکوباتور

نقش کاربردی:

اینهیبین یک آنزیم ایمنوسوربنت لینک شده است و کیت مذکور موادی را برای اندازه گیری دایمریک اینهیبین در اختیار می گذارد این به این معنااست که کیت منحصرا برای مصارف آزمایشگاهی بوده و یه عنوان یک کمک در تشخیص و تجزای انواع هرمونی اختلالات تناسلی و نمایش سندروم های داون در دومین دو،سه ماهه استفاده می شود .در ترکیب با مارکر های بیوشیمیایی واولتراسونیک ممکن است تشخیص داده شود با الگوریتم اختصاصی که می تواند در نرم افزار حسابگر که به صورت تجاری در دسترس است، اجرا شود ،و کیت فوق در ترکیب با تست های AFP ،BHCG،UE3 استفاده می شود

اصول آزمایش:

کیت فوق در واقع یک آنزیم ایمنوفلورسنت متصل شده به فاز جامد است که قانون ساندویچ در مورد آن صدق می کند.ویال های کیت به وسیله یک آنتی inhibin آنتی بادی پلی کلونال کوت شده است .از طرفی نمونه بیمار محتوی inhibinکه با Well ها کوت شده و از طرفی دیگر به همراه BufferA&B انکوبه می شود .در مرحله بعدی یک ساندویچ کمپلکس از آنتی inhibin آنتی بادی پلی کلونال با کونژوگه پراکسیداز تشکیل می شود .در نهایت اضافه کردن سوبسترا باعث رنگ زایی می شود و افرایش رنگ نشان دهنده افزایش غلظت inhibin می باشد

 

نكات ايمني :

برای هر سری از آزمایش یک منحنی استانداد جدید رسم کنید

عملیات رقیق سازی ،سمپل کردنو مخلوط کردن و تخلیه باید در دمای آزمایشگاهی صورت بپذیرد ،معرف های استفاده نشده باید فورا پس از استفاده در یخچال گذاشته شود و یا در مکانی خنک نگهداری شود

معرف ها با Lot های مختلف نباید با هم مخلوط شوند

نقش تشخيصي :
انهیبین ها پروتئین های هترومریکی هستند که به وسیله سلول های گرانولوزا از تخمدان در زنان و سلول های سرتولی از تستیس در مردان پنهان شده اند .آنها به طور انتخابی ترشحFSH رااز غده هیپوفیز تحت فشار قرار می دهند .و همچنین فعالیت های موضعی پاراکرین در گناد ها را باعث می شوند .ملکول اینهیبین رسیده دارای وزنی تقریبا معادل 32KD ودارای دو زنجیره الفا و بتا متصل شده به پل های دسولفیده می باشند .شکل هایی با وزن ملکولی بالاتر با مواد تشکیل شده از آلفا ساب یونیت که در مایع تخمدان و سرم یافت می شوند.بعلاوه فرم های آلفا ساب یونیت به بتا سا یونیت آزاد پیوسته و در فقدان فعالیت بیولوژیکی اینهیبین همچنین حضور دارند .اینهیبین A یک آلفا ساب یونیت و یک بتا ساب یونیت نوع A را شامل می شود ،گزارشات منتشر شده از اندازه گیری ها نشان می دهد که سودمندی اندازه گیری اینهیبین A به عنوان یک مارکر اندوکرین برای ارزیابی فعالیت تخمدانی می باشد.اخیرا این رابطه بین انتشار شدید عملکرد اینهیبین و ساب یونیت آلفا آزاد در انسان نرمال وابسته به سیکل قائدگی ناممکن است .به هر حال با استفاده از تشخیص های بالاتر جفت آنتی بادی های 19 و20 که در کیت فوق استفاده می شود به صورت دو سایت ساندویچی پیدا شده است و می تواند به طور اختصاصی اندازه گیری شود و میتوانیم Inhibin A را به طور اختصاصی ارزیابی کنیم.

 

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر )

نمونه قبل از انجام آزمايش بايستي به درجه حرارت اتاق رسيده و كاملاً مخلوط شده باشد از انجام نمونه هاي بسيار هموليز ، ليمپيك و ايكتريك خودداري مي شود .

مستندات ( سوابق مورد نياز جهت رديابي ، نگه داري و شناسايي عملكرد )

محدودیت ها :

خطا در آماده سازی نمونه­های رقیق شده و محلول شستشو

برخورد سرسمپلر با کف چاهک

 پرتاب کردن محتویات چاهک­ها در سطل با فشار و شدت

وارد کردن ضربه­های محکم در هنگام خشک کردن چاهک­ها با دستمال

رعایت نکردن شرایط دمایی و نوری در هر مرحله

استفاده از سرسمپلر آلوده

ایجاد وقفه در بین مراحل

محتویات استفاده شده­ی کیت از یک سری کیت نباشد.

PH آب مقطر در محدوده­ی مورد نظر نباشد (آب دیونیزه)

اختلالات دستگاه

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

نمونه لازم :

1ml Serum

نوع نمونه :

سرم يا پلاسماي هپارينه يا همراه با EDTA

موارد Rejection ( موارد رد نمونه ) :

بهترين نمونه ناشتا كه بين ساعت 10-8 صبح گرفته شوند و هموليز و يا ليمپيك نباشند

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )
 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)
 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)
حساسيت:( SENSITIVITY)
اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

CEA

عنوان :

دستورالعمل آزمایش CEA

هدف:

کاربرد بالینی CEA به عنوان یک نشانگر توموری برای سرطان کلون و مقعد به خوبی به اثبات رسیده است. افزایش غلظت CEA در بیماران مبتلا به سایر انواع سرطان ،بیماران مبتلا به بیماری های خوش خیم کبدی –صفراوی،بیماران مبتلا به برخی از بیماری های التهابی و سیگاری های قهار ملاحظه می گردد

 روش:
 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA 

موارد کاربردی:

پروتئین است که به طور طبیعی در بافت های روده ای جنینی یافت می شود.در هنگام تولد سطح CEA سرم قابل اندازه گیری نیست.CAE اولین بار در نمونه بیمارانی که مبتلا به تومور های کلورکتال بودند یافت شد بنابراین به نظر می رسد که این آنتی ژن شاخص اختصاصی برای کانسر کلورکتال می باشد.سپس این پروتئین در مبتلایا نبه انواع کارسینوم ها مثل پانکراس ،پستان ،معده و هپاتوبیلیاری،سارکوم و حتی بیماری های خوش خیم مثل کولیت اولسراتیو،دیور تیکولیت ،سیروز یافت گردید ،گشیدن سیگار در طولانی مدت باعث افزایش سطح آن می شود

چون سطح CEA در تومور های خوش خیم و بد خیم بالا می رود لذا این آزمایش در تشخیص کلورکتال اختصاصی نیست .بنابراین CEA تست اسکرین قابل اعتمادی برای تشخیص کانسر کلورکتال ر جمعیت عمومی نیست .از این تست فقط در موارد تعیین پروگنوز و مونیتورینگ پاسخدهی به درمان نئوپلاستیک تومور ها استفاده می شود این تست مخصوصا در کانسر های دستگاه گوارش وپستان مفید است .اولین سطح CEA می تواند شاخصی برای میزان گسترش تومور و پروگنوز آن باشد.مقادیر CEA در شروع ضایعات توموری یا تومور های کوچک یا طبیعی است و یا مختصری افزایش می یابد .در صورتی که تومور کاملا از بین برود انتظار داریم سطح CEA به حالت نرمال باز گردد.بنابراین این آزمایش برای تعیین کافی بودن میزان درمان بکار می رود

بعلاوه این آزمایش برای تعیین شانس بقاء در سرطان بکار می رود.افزایش مجدد CEA اولین علامت عود تومور بشمار می رود .این موضوع تست CEA را در پیگیری بیمارانی که تحت درمان اند بسیار موفق ساخته است .لازم به تذکر است که گاهی اوقات سطح CEA در مبتلایان به تومور های پیشرفته دستگاه گوارش یا پستان افزایش نمی یابد .همچنین CEA را می توان  در مایعات بدن بجز خون نیز سنجید .وجود آن در مایعات بدن نشانه متاستاز است این آنتی ژن به طور شایع در مایعات صفاقی یا ترشحات پلورال سنجیده می شود بطوری که حضور آن در مایعات اخیر به ترتیب نشانه متاستاز به صفاق یا پلور است همچنین ازدیاد سطح CEA درCSF نشانه متاستاز به CNS است.

اصول آزمایش:

در این کیت برای اندازه گیری CEA دو آنتی بادی تک دودمانی علیه دو اپی توپ مختلف CEA مورد استفاده قرار   می گیرد.CEA موجود در نمونه یا استاندارد ها با اولین آنتی بادی ثابت تک دودمانی در ته چاهک ها و با دومین آنتی بادی تک دودمانی ضد CEA که با آنزیم نشان دار شده است انکوبه می گردد . پس از انکوباسیون محتوای چاهک ها به همراه آنتی بادی اتصال نیافته از چاهک ها تخلیه می شود وکونژوگه اتصال یافته با سوبسترا در مرحله بعدی وارد واکنش می شود و میزان رنگ ایجاد شده توسط دستگاه قرائت می شود نمودار استاندارد ها در مقابل غلظتشان رسم می شود و با دانستن OD نمونه های بیمار غلظت ها به دست خواهد آمد

هشدار و موارد ایمنی:

در حین کار حتما از دستکش یکبار مصرف استفاده شود

این کیت برای مصارف آزمایشگاهی بوده و برای کاربرد های داخلی و خارجی در انسان یا حیوان توصیه نمی شود

اجزاء مربوط به کیت های مختلف را با هم مخلوط نکنید

معرف ها را پس از تاریخ انقضاء مصرف نکنید

استفاده از دستکش حین انجام کار، رعایت دستورالعمل کامل ایمنی از جمله منع خوردن آشامیدن و استعمال دخانیات و ……

ریختن سرسمپلرهای استفاده شده در محلول حاوی دترجنت

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ ی کار در بخش الایزا

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه الایزا ، SOP انکوباتور

نقش تشخيصي :

در پایش سرطان و پیگیری طولانی مدت بیماران سرطان است

آنتی ژن کرسینوآمبربونیک گلیکو پروتنئینی است که اولین بار توسط Gold از بیماران که سرطان کولون مقعد داشتند و هم چنین از سلول های آندودرم جنین انسانی جدا گردید و به عنوان یک آنتی ژن توموری به اثبات رسیده است. بر اساس اولین فرضیه­ ها، CEA در بیماران سرطانی ژن­ هایی تولید می­شود که به طور طبیعی در زمان جنینی فعال بوده ولی بعد از تولید غیر فعال شده­اند در دهه 1970-1960 به طور گسترده­ای از CEA به عنوان شاخص سرطان استفاده می­شد تا اینکه به تدریج مشخص شد SEA نه تنها بافتی در تشخیص سرطان ندارد در شرایط غیر سرطانی نیز میزان آن افزایش می­یابد اما CEA در کنار سایر علائم و شاخص­ها هنوز کاربرد خوبی دارد. SEA به طور طبیعی در خون ترشح نمی­شود اما در حالت طبیعی توسط سلول­های ساخته شده به درون مجرای روده­ای ترشح    می­شوند اما در وضعیت سرطانی تغییر وضعیت سلولی سبب آن به داخل خون می­گردد. در بیمارانی که علامت ­دار هستند مقادیر بالای CEA یقیناً دلالت بر وجود سرطان به خصوص سرطان­های گوازش ریه و پستان­ها است. نشان داده شده که در برخی از تومورهای سطح سرمی CEA قبل از جراحی با مرحله بالینی مناسب است به طوری که که آنهایی که قبل از عمل جراحی سطح سرمی CEA بالای دارند بعد از درمان احتمال عود بیماریشان بیشتر است. بر این اساس اصلی ترین کاربرد بالینی آزمون CEA در پایش سرطان و پیگیری طولانی مدت بیماران سرطانی است

محدودیت ها:

نمونه هایی که غلظت CEA آنها بیش از 400 نانوگرم در میلی لیتر باشد باید با استاندارد صفر رقیق شده و مورد ارزیابی قرار بگیرند و مقادیر به دست آمده باید در ضریب رقت ضرب گردد .اثر hook در غلظت های CEA بیش از 10000 نانو گرم در میلی لیتر ملاحظه می گردد

عوامل مداخله گر:

سیگار باعث افزایش سطح CEA می شود

بیماری های خوش خیم مثل کوله سیستیت،کولیت ،دیورتیکولیت سبب افزایش سطح CEA می شود

بیماری کبدی مثل هپاتیت و سیروز منجر به افزایش CEA می شود

عوامل مداخله گر در آزمایش:

خطا در آماده سازی محلول شستشو و کونژوگی

برخورد سرسمپلر با ته چاهک

انتقال آلودگی به چاهک مجاور هنگام شستشو

ضربه­ های محکم در هنگام خشک کردن

رعایت نشدن دمای لازم برای انکوباسیون و یکسان نبودن دما

استفاده ار سرسمپلر آلوده برای استانداردها

کنترل­ها و کونژوگی

ایجاد وقفه بین مراحل

محتویات کیت از یک سری نباشد

PH آب مقطر تنظیم نباشد و اختلالات دستگاه الایزا

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش غلظت CEA در بیماران مبتلا به سایر انواع سرطان بیماران مبتلا به بیماری­های خوض خیم کبدی، صفراوی، برخی از   بیماری­های التهابی و سیگاری­های ملاحظه می­گردد

گلیلو پروتئینی که به طور طبیعی در خون جنین وجود دارد و قبل از تولد سنتز ان متوقف می شود و زمان تولد از سرم نا پدید می شود CEA در سرم بیمارانی که به کارسینوم پستان رحم ریه کلونورکتال پانکراس معده و کبد و سارکوما و حتی بسیاری از بیماری های جوش خیم مثل کولیت اولسراتیو و سیروز مبتلا هستند دیده می شود.

بررسي سرطان روده و مقعد ( colorectal ) و سرطان هاي انتخابي ديگر مانند كارسينوم بخش مدولار تيروئيد

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد):

فرم درخواست کالا، لیست کار و ثبت نتایج در آن، پرینت نتیجه آزمایشات از دستگاه الایزاریدر، ثبت زمان Off, On دستگاه ثبت زمان کالیبراسیون سمپلر، ثبت Lot Nom در بالای لیست کار.

 کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

 

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )
 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)
 محدوده هشدار يا مقادير بحراني):(CRITICAL VALUE
حساسيت:( SENSITIVITY)
اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش:

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

LH

 عنوان :

روش انجام آزمایش LH

هدف:

اندازه گیری کمی غلظت LH در نمونه سرم انسانی و ادرار انسانی به روش مستقیم می باشد.

روش:
 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

 موارد كاربرد :

جهت بررسي به عملكرد يا از كار افتادن گنادها مانند تاخير تمايزات جنسي ، عدم انجام سيكل ماهيانه در خانم ها و يا نامنظم بودن سيكل و همچنين براي بررسي نازايي در خانم ها و بررسي عملكرد بيضه ها در آقايان به كار مي رود .

اصول آزمایش:

تست IRMA LH  بر اساس تکنیک ایمنورادیومتریک غیر رقابتی ساندویچی طراحی شده است .نمونه های سرمی به همراه آنتی بادی مونوکلونال LH نشاندار با ید 125 به لوله هایی که با آنتی بادی مونوکلونال LH دیگری کوت شده اضافه می شود .پس از مخلوط کردن و انکوباسیون 24 ساعته در دمای 37 درجه لوله تخلیه و شستشو می شوند . میزان رادیواکتیویته آنها با استفاده از دستگاه گاما کانتر اندازه گیری می شود و غلظت های LH با استفاده از نمودار شمارش در مقابل غلظت های محاسبه شده سرم استاندارد بدست می آید .

هشدار ها و موارد ایمنی:

1)کلیه نمونه های بیماران باید به طور بالقوه عفونی در نظر گرفته شود موادی که در تهیه اجزاءکیت به کار رفته است از نظر وجودHBSAg و آنتی بادی های HCV وHIV تست شده و منفی می باشند ولی هیچ آزو=مایشی نمی تواند به طور 100%وجود این ویروس ها را نفی کند .بنابراین با نمونه ها به طوری کار کنید که به طور بالقوه می توانند منتقل کننده عوامل عفونه باشند

2)کلیه معرف ها حاوی سدیم آزید به عنوان نگهدارنده بوده و به منظور جلوگیری از تشکیل بخارات سمی معرف ها باید با محلول اسیدی مخلوط شوند .بعلاوه سدیم آزید می تواند به لوله ای سربی و مسی واکنش داده و آزید های فلزی قابل احتراقی را تشکیل دهد شستشو با مقادیر زیاد آب از تشکیل آزید جلوگیری می کند .لوله های فلزی باید با هیدروکسید سدیم 10%شسته شود .

3) مواد پرتو زای درون کیت باید توسط پزشکان آزمایشگاه های کلینیکی یا بیمارستان دریافت ،کسب و استفاده شود .وتنها برای آزمون های /ازمایش های کلینیکی در محیط آزمایشگاه استفاده می شود .این مواد برای استفاده داخلی و خارجی حیوانات نمی باشند تمام مکان های پرتوزا باید در مکان های طراحی شده ویژه نگهداری و استفاده شود .خرید ،نگهداری و استفاده مواد پرتو زا باید طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باشد .هیچ نمونه برداری نباید با دهان انجام شود .خوردن ،نوشیدن وسیگار کشیدن در طی کار با مواد پرتو زا ممنوع است .دست ها باید توسط دستکش یکبار مصرف محافظت شود و پس از کار با این مواد باید شسته شود .دفع مواد پرتوزا باید بالافاصله انجام گیرد .مواد تمیز کننده آلوده شده به ظرف مواد پرتو زا منتقل می گردد .هر نوع مایع و مواد منتشر شونده در این کیت باید در سیستم فاضلاب سرامیک با مقدار زیادی آب دفع شود .مواد دور ریختنی خشک یا جامد بر طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باید دفع شود

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای سابقه­ی کار در بخش هرمون

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه گاما ، SOP انکوباتور

محيط نگه داري :

سرم براي 24 ساعت در دماي يخچال براي مدت طولاني تر زير دماي 20- درجه به مدت 30 روز قابل نگه داري است

نقش تشخيصي:

هرمون LH که در هیپوفیز قدامی ساخته می شود و هرمون های گلیکوپروتئینی مانند LH ،TSH ،HCG ،FSH از دو زیر واحد آلفا که در LH،FSH،TSH یکسان و در HCG کمی تفاوت دارد .خواص بیولوژیکی هرمون های گلیکوپروتئینی توسط زیر واحد های بتا اندازه گیری می شود

چرا این زیر واحد ها در انواع چهار گانه تفاوت دارد؟

فقط مولکول هایی که که از هر دو گروه آلفا و بتا تشکیل شده برای هر یک از این هرمون ها فعالیت بیولوژیکی دارند

FSH و LH در ادرار دفع می شود و به میزان قابل توجهی از فعالیت بیولوژیک وایمنولوژیک خود را دارا هستند .در افرادی که کلیه آنها طبیعی است غلظت گونادوتروپین ها LH وFSH ترشح LH از هیپوفیز قدامی توسط هرمون آزاد کننده گونادوتروپین و هرمون های استروئیدی (استروژن ها ،آندروژن ها و پروژسترون)تنظیم می شود .بدین دلیل ترشح ضربان دار GnRH از هیپوتالاموس،وترشح LH از هیپوفیز قدامی به صورت پالسی انجام می شود

نقش اصلی LH فعال کردن تولید هرمون های استروئیدی تخمدان و بیضه است .LH تولید تستوسترون را در سلول های ایدیگ و تراوش استروئید را از سلول های تکای تخمدان فعال می نماید

استروژن و تستوسترون اثرات مهاری بر ترشح هرمون گونادوتروپین در مردان دارد

در طی دوره باروری در زنان تنظیم ترشح گونادوتروپین یکی از مهمترین قسمت های چرخه قائدگی است.

در فاز آخر فولیکولار ترشح استروژن ها به سرعت افزایش می یابد و اثر استروژن از اثر مهاری به اثر تحریکی در ترشح FSH وLH تغییر می یابدو ترشح FSHو LH منجر به پیک FSHوLH در میانه چرخه قائدگی دقیقا قبل از تخمکگذاری می شود LHوFSH تبدیل ملکول های پاره شده را به جسم زرد سبب می شود .سنتز استروئید ها توسط جسم زرد توسط LH بیشتر تحریک می شود .در یائسگی تخمدان ها دیگر استروژن و پروژسترون تولید نمی کنند و بنابراین مکانیسم پس نورد منفی روی ترشح گونادوتروپین حذف می شود و این باعث افزایش زیاد غلظت FSH و LH در دوران فوق می شود . مقدار LH  در کودکان قبل از بلوغ بسیار ناچیز است

اندازه گیری LH در ارزیابی نارسایی ثانویه گناد ها فسندروم تخمدان پلی کیستیک و اختلال در بلوغ با ارزش است . در این سندرم ارتباط میان FSH وLH با اهمیت است ،زیرا مقدار LH افزایش مییابد

در زنان هرمون LHباعث تخمک گذاری ،رشد جسم زرد تحریک ترشح پروژسترون تخمدانی می شود در مردان تحریک ترشح LHمنجر به سنتز تستوسترون و تحریک اسپرماتوژنز می شود درزنان غیر یائسه ترشح LHبر خلاف مردان وابسته به سیکل است و در زنان یائسه سطح سرمی این هرمون به دلیل پایین بودن غلظت هرمون های استروئیدی و فیدبک منفی به طور مستمر بالا است.

اندازه گیری غلظت LHدر سرم یا پلاسما در تشخیص نارسایی های هیپوتالاموس هیپوفیز گناد ها اهمیت دارد و در تشخیص افتراقی بیماری هایی که با افزایش و کاهش آن مرتبط است مفید است

زنجيره بتا كه براي هورمون LH اختصاصي است مسئول فعاليت ايمنولوژيكي خاص مي باشد LH در سلول هاي بازوفيل در هيپوفيز قدامي ساخته مي شود ترشح LH توسط گناد تروپين (GnRh) كه در هيپوتالاموس ترشح مي شود كنترل مي شود فعاليت هيوتالاموس و هيپوفيز توسط غلظت استروئيدهاي گنادان موجود در گردش خون تنظيم مي شود . در واقع ترشح LH بر اساس تيترهاي استروئيد موجود در گردش خون تغيير مي كند ( فيدبك منفي ) در زنان مقادير بالاي استراديول ( مثلاً قبل از تخمك گذاري ) باعث افزايش ناگهاني ترشح LH شده (فيدبك مثبت) كه نتيجه آن تخمك گذاري اتفاقي و پاره شدن فوليكول بالغ است . بعد از تخمك گذاري فوليكول به جسم زرد تبديل مي شود و علاوه بر استراديول تستسترون نيز توليد مي كند . فيدبك مثبت و منفي ايجاد شده مقادير ترشح LH را مشخص مي كند . در مردان LH تنظيم كننده تستسترون وااسپرماتوژنز است بنابراين سطح سرمي LH در مردان ضرباني نمي باشد .

در زنان مقادير بالاي LH زودرس ، سندرم ترنر ، عدم وجود تخمدان يا برداشتن تخمدان در مردان نيز در حالات زير سطح سرمي بالاي LH يافت مي شود . آژنزي بيضه ، فقدان بيضه (Anorchism) برداشت بيضه و يا بلوغ ديررس 

مقادير پايين LH در امنوره ، سيكل قائدگي بدون تخمك گذاري ، كم  كاري هيپوفيز ، نئوپلاسم تخمدان در زنان و ناكارايي بيضه كم كاري هيپوفيز ، سندرم فمینیزاسیون بيضه و نئوپلاسم بيضه دیده می شود

افزايش :

ناتواني اوليه گنادها ، يائسگي ، castration

كاهش :

سندرم هيپوفيز يا هيپوتالاميك ، سوء تغذيه ، بلوغ ديررس      Isolated gonadotropic deficiencies

افزايش :

در زمان صبحگاهي در حالت خواب بيشترين مقدار را دارد در تابستان بيشتر است قبل از تخمك گذاري پيك بلندي مي زند

كاهش :

در اواخر بعد از ظهر كمترين مقدار را دارد در زمستان كمتر است

 تغييرات فيزيولوژيكي :
افزايش :

 از كار افتادن كليه ها و استرس هاي روحي

كاهش :

چاقي ، گرسنگي ، ورزش سنگين ، بيماريهاي حاد ، در ارتفاعات بالا

 فاكتورهاي مداخله كننده :

اسكن يا ايزوتوپ هاي راديواكتيو در روزهاي قبل از آزمايش

 داروها :
افزايش  :

در آقايان propranlol ، كتوكنازول ، clomiphene

كاهش :

قرص هاي ضد بارداري ، تستسترون ، استروژن ها ، فنوتيازين ها ، digoxin ،propranolol ، پروژسترون ، Tetrahydrocannabinol 

Methodology consideration :

در حاملگي با HCG واكنش نشان  مي دهد، تومرهاي تروفوپلاستيك ، بصورت كاذب در افرديكه مشكلات كليوي دارند بالا مي رود .

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

 

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

 

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )
 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)
 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)
حساسيت:( SENSITIVITY)
اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت ­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

PSA

عنوان:

دستورالعمل انجام آزمایش PSA

هدف:

کیت PSA جهت تعیین مقدار آنتی ژن اختصاصی پروستات در سرم یا پلاسما به کار می رود

 روش:
 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

موارد كاربرد :

به عنوان تومر ماركر آدنوكارسيتوما غده پروستات عمدتاً جهت مانيتور كردن بيمار بعد از برداشتن پروستات بكار مي رود . جهت برگشت يا خاموش بودن فعاليت سرطان بكار مي رود . اين تست با كمك معاينه ركتال جهت تست هاي اسكرين براي آقايان بالاتر از 50 سال پيشنهاد ميي گردد و آقاياني كه ريسك بالاتري دارند از سن 40 سال به بالا توصيه مي شود ( مردان نژاد آمريكايي ، آفريقايي و افرادي كه در خانواده سابقه سرطان پروستات دارند )

عوامل تداخل کننده:

معاینه رکتال نه تنها موجب افزایش کاذب سطح PAPمی شود بلکه سبب افزایش اندکی در PSAنیز می شود به منظور اجتناب از این مشکل نمونه PSAراباید قبل از معاینه رکتال پروستات و یا چندین ساعت پس از آن گرفت

دستکاری پروستات در اثر بیوپسی یا برش برداری از پروستات در اثر پیشابراه موجب افزایش چشمگیر سطح ان می شود ازمایش خون باید قبل از عمل یا 6 هفته پس از دستکاری انجام شود

انزال در طی 24 ساعت قبل از آزمایش خون سبب افزایش سطح PSAمی شود

پروستاتیت و عفونت های اخیر مجرای ادراری سبب افزایش سطح PSAبه اندازه 5 برابر حد پایه به مدت 6 هفته خواهد شد .فیناسترید موجب افزایش سطح PSAخواهد شد

اصول آزمایش:

تعیین مقدار PSA بر این اساس است که در آن دو آنتی بادی تک دودمانی در مقابل دو اپی توپ مختلف از ملکول PSA  مورد استفاده قرار می گیرند .نمونه ها یا استانداد ها در چاهک های پوشیده شده از آنتی بادی تک دودمانی ،به همراه دومین آنتی بادی نشاندار شده با آنزیم انکوبه می گردد .پس از زمان انکوباسیون محتویات مایع در درون چاهک ها را شستشو  داده و آنتی بادی های کونژوگه اتصال نیافته را از محیط واکنش خارج می سازیم .و نهایتا کونژوگه اتصال یافته با سوبسترا واکنش داده و منحنی رسم می گردد و غلظت نمونه ها نهایتا محاسبه می گردد

هشدار ها و موارد ایمنی:

برای هر سری از آزمایش یک منحنی استانداد جدید رسم کنید

عملیات رقیق سازی ،سمپل کردن و مخلوط کردن و تخلیه باید در دمای آزمایشگاهی صورت بپذیرد ،معرف های استفاده نشده باید فورا پس از استفاده در یخچال گذاشته شود و یا در مکانی خنک نگهداری شود.

معرف ها با Lot های مختلف نباید با هم مخلوط شوند

صلاحیت کاربر:

از آنجایی که این تست توسط پرسنل بخش هورمون انجام می­شود لذا تمامی موارد و صلاحیت و شایستگی در بخش مربوطه باید رعایت گردد.

نقش تشخیصی:

PSA پک گلیکو پروتئین حاوی بخش کربوهیدراتی و پروتئینی است که بصورت طبیعی در سیتوپلاسم سلول های اپی تلیالی پروستات یافت می شود .این آنتی ژن می تواند در تمام افراد مذکر یافت می شود .در هر حال سنجش آن در بیماران مبتلا به کانسر پروستات بطور مشخص افزایش می یابد .بعلاوه سنجش PSA یک تست حساس برای کنترل پاسخ دهی به درمان است .جراحی موفقیت آمیز ،رادیاسیون یا هرمون تراپی منجر به کاهش قابل توجه PSA  می تواند نشانه عود کانسر پروستات باشد

آنتی ژن اختصاصی پروستات حساس تر و اختصاصی تر از سایر آنتی ژن های پروستاتی مانند اسید فسفاتاز پروستات است .بعلاوه PSA بهتر از PAP می تواند پاسخ دهی به درمان و عود تومور را نشان دهد .در مردان با کانسر پروستات و مردان بالای 40 سال این تست باید انجام شود .تستPSA در محدوده بین10-4 دارای اختصاصیت لازم نمی باشد.همچنین گاهی افزایش مختصر PSA در هیپرتروفی خوش خیم پروستات BPH و پروستاتیت دیده می شود .در سطوح بالاتر 10 وجود کانسر پروستات متحمل است .ولی مقادیر پایین تر می تواند نشانهBPH و یا اوایل کانسر باشد

عده ای سطوح PSA  را بر اساس سن اصلاح می کنند بطوری که مردان مسن سطوح بالاتری نسبت به مردان جوانتر دارند.سطوح بالاتر از سن مورد نظر به نفع کانسر است .تست سرعتیPSA در واقع تغییرات PSA را در طول زمان می سنجد .و یک سنجش کلی از PSA ارائه می دهد به شرطی کداقل سه سنجش سریال PSA طی یک دوره 2 ساله صورت می گیرد.تست سرعتی PSA بیشتر از 0.7 در سال نشانه کانسر است

همچنین در صد آزاد PSA (EPSA%)برای افتراق دادن کانسر پروستات از هیپرتروفی خوش خیم خصوصا در مردان دارای PSA در حد منطقه خاکستری رنگ بسیار مفید است. به طوری که EPSA کمتر از 25%نشانه کانسر است.در صورت طبیعی بودن نشانه انگشتی پروستات باید بیوپسی کورکورانه انجام داد .در سطوح بالای 25%EPSA احتمال کانسر بعید است .برخی از محقیقین این در صد را پایین آورده اند

احتمالا در آینده آنتی ژن های اختصاصی غشاء پروستات یک شاخص عالی برای کانسر پروستات است به طوری که در کانسر های پیشرفته خیلی بیشتر از PSA بالا می رود

اگر چه PSA را اساسا توسط روش های هیستوشیمیایی می سنجند ولی اخیرا تکنیک های رادیوایمنواسی از دقت بیشتری برخوردار بوده اند

عوامل مداخله کننده:

معاینات رکتال به طور کاذب سبب افزایش سطوح PAP و نیز گاها PSA می شود .به منظور جلوگیری از این مشکل باید نمونه PSA قبل از معاینه رکتال و یا چندین ساعت بعد گرفته می شود

گاهی دستکاری پروستات حین بیوپسی یا رزکسیون یا رزکسیون ترانس یورتال(TURP)سبب افزایش PSA می شود. بنابراین تست خونی باید قبل از جراحی یا 6 هفته بعد از آن انجام می شود

استمناءطی 24 ساعت از موقع خونگیری سبب افزایش یافتن سطوح PSA می گردد

عفونت اخیر سیستم ادراری یا پروستاتیتسبب افزایش سطوحPSA به میزان حداقل 5 برابر بیشتر از مقادیر پایه و به مدت 6 هفته می گردد.

فیناستراید سبب افزایش سطوح PSA می شود

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش سطح:

سرطان پروستات

BPHهیپوتروفی خوش خیم پروستات

پروستاتیت

PSAموجود در سیتوپلاسم سلول های پروستات مبتلا به درون جریان خون تخلیه می شودو سطح آن افزایش می یابد

افزايش :

آدنوكارسينوما پروستات ، پركاري خوش خيم پروستات ، التهاب پروستات ، سكته پروستات ، Urinary retention

تغييرات فيزيولوژيكي :
افزايش :

نارسايي شديد كليه

 

كاهش :

بستري شدن در بيمارستان – با افزايش سن بالاتر از 40 سال از 5/2 بيشتر مي شود

فاكتورهاي مداخله كننده :

اخيراً از ابزارهاي Urethral  استفاده كرده باشند

داروها :
افزايش  :

استروژن ها – GNRH Analogues , finasteride

كاهش :

 

Methodology consideration :

در بيماراني كه كارسينوما سلول هاي سرطاني دارند بصورت كاذب بالا مي رود

سایر آزمایش های مربوطه:

فسفاتاز اسیدی PAPشاخص توموری دیگری برای سرطان پروستات است و حساسیت و اختصاصیت آن از PSAکمتر می باشد و کاربرد آن رو به کاهش گذاشته است

نقش تشخيصي :

این آنتی ژن برای بافت پروستات (نرمال یا بدخیم)اختصاصی تشخیص داده شده است . این آنتی ژن در حالت طبیعی در بافت خوش خیم هیپرپلاستیک و بافت بدخیم پروستات در غده سرطانی،پروستات و متاستاز و همچنین در مایع پروستاتی و پلاسمای منی موجود است.PSA در سرم به سه شکل موجود می باشد .یک ترکیب پیچیده متصل به a2 ماکروگلوبولین وa1 آنتی کیموتریپسین و یک شکل غیر ترکیبی آزاد ،که دو شکل آخر از نظر ایمنی شناسی قابل اثبات اند . نیمه عمر زیست شناختی PSA 2.2تا3.2 روز می باشد

افزایش تولید PSA از نظر آسیب شناختی مشخصه بافتهای سرطانی پروستات است .از نظر ایمنوهیستوشیمی ،وجود آن به ویژه و به طور وضوح در تومور های خاص مشاهده می شود .افزایش قابل توجه PSA در بیماران دارای متاستاز استخوانی،منشا پروستاتی را اثبات می کند .اهمیت اصلی اندازه گیری PSA در بیماران تحت معالجه و تسکین موقتی بیماری مشاهده شده است .تغییرات سطح PSA  میزان پاسخگویی بافت های سرطانی پروستات به پرتو درمانی ،شیمی درمانی و هرمون درمانی را نشان می دهد.

در بیمارانی که تحت عمل جراحی پروستات قرار گرفته اند .به صفر رسیدن PSA نشان دهنده حذف کامل پروستات است . در بیماران با درمان موقت سرطان پروستات ،افزایش سطحPSA نشان دهنده اولین علامت بیماری (حتی قبل از افزایش متاستاز استخوانی و قبل از پیدایش علایم کلینیکی در طی ماههای آتی است.

آنتی ژن PSAدر بافت های سالم پروستاتیک ،پلاسمای منی و مایع پروستات دیده می شود غلظت این ملکول در سرم زنان صفر و در سرم مردان سالم ناچیز است غلظت PSAدر هیپرپلازی خوش خیم و بد خیم پروستات ،سرطان متاستاتیک پروستات و عفونت های این عضو افزایش می یابد

آنتی ژن اختصاصی پروستات شامل 237 آنتی ژن است یک گلیکوپروتئین از خانواده Kalikreinاست .سرین پروتئاز فعالیت آنزیمی نظیر کموتریپسین و تریپسین داشته و نقش فعالی در تقسیم پروتئین های کیسه منی و آبکی شدن مایع منی و افزایش تحرک اسپرماتوزوئید ها دارد PSAبه طور عمده از سلول های اپی تلیال غده پروستات ترشح می شود قسمت اعظمPSAبه صورت ترکیب شده با یکی از پروتئین های مهار کننده (آلفا1-آنتی کیموتریپسین و آلفا 2-ماکروگلوبولین)و قسمت ناچیزی از آن آزاد است بر خلاف PSAترکیبی با آلفا 2-ماکروگلوبولین دو فرم دیگر PSAیعنی PSAآزاد و PSAترکیبی با آلفا1-آنتی کیموتریپسین با روش های ایمنولوژیک متداول مانند EIAاندازه گیری می شود

در صد PSAآزاد در سرطان پروستات پایین تر از در صد آن در هایپر پلازی خوش خیم پروستات است بنابراین تعیین این در صد در تشخیص افتراقی سرطان پروستات هنگامی که غلظتPSAسرمی بین 10-4ngr/mlاست و توشه رکتال نشاندهنده سرطان نیست استفاده می شود

اندازه گیری نسبت (کلPSA/PSAآزاد%)در غربال گری و درمان هایپر پلازی پروستات اهمیت دارد

عوامل تداخل کننده:

هلیکو باکتر ممکن است توسط اعمال آندوسکپیکی منتقل شود

مصرف آنتی اسید ها طی هفته اخیر قبل از تست می تواند نتایج تست های فوری اوره آز بطور کاذب منفی کند

محدودیت ها و عوامل مداخله گر در آزمایش:

خطا در آماده سازی نمونه رقیق شده، محلول

 برخورد سرسمپلر با کف چاهک

پرتاب کردن محتویات چاهک­ها در سطل با فشار و شدت

وارد کردن ضربه­های محکم در هنگام خشک کردن چاهک­ها با دستمال

رعایت نکردن شرایط دمایی و نوری در هر مرحله

استفاده از سرسمپلر آلوده

ایجاد وقفه در بین مراحل

محتویات استفاده شده­ی کیت از یک سری کیت نباشد.

PH آب مقطر در محدوده­ی مورد نظر نباشد (آب دیونیزه)

اختلالات دستگاه

محدودیت ها:

توصیه می شود نمونه هایی که PSA  آنها از غلظت آخرین استاندارد بیشتر می باشد .با استاندارد صفر رقیق شوند (در مورد بیماران پیشرفته سرطان پروستات حاصل از متاستاز استخوان )نتایج به دست آمده باید در ضریب رقت ضرب گردد

اقدامات بعدي در برخورد با نتايج غير طبيعي ( تكرار آزمايش ، انجام يا توصيه انجام آزمايشهاي تائيدي يا تكميلي اطلاع سريع به پزشك)

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

 

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )
 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)
 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)
حساسيت:( SENSITIVITY)
اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

Alpha fetoprotein  Alpha fetoprotein

عنوان :

 دستورالعمل انجام آزمایش AFP

هدف:

اندزه گیری AFPدر نمونه سرم بیمار در هفته های 14-22 حاملگی جهت رسم نمودار سلامت جنین توسط نرم افزلر مربوطه و به عنوان یک تومور مارکر بکار می رود

روش:
 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

موارد كاربرد :

به عنوان يك Tumer marker  در بررسي سرطان هاي بيضه ها ، پانكراس كولون ، سينه ، كليه ، ريه ، گوارش و primary hepat ocellular  و yolk sec ovarian بكار مي رود  .

در زمان حاملگي بين هفته هاي 15  تا 18  ميزان afp در موارد زير بكار مي رود :

بالا رفتن ms-afp مي تواند نشانه الف ) Neural tube deferts of spina bifida or anecephaly ب ) حاملگي با بيش از يك جنين ج ) تهديد به سقط د ) موارد غير طبييعي ارثي

بالا رفتن MS- AFP در اوايل حاملگي نشانه الف ) نفروسيس ارثي ب ) Duodenal atresiaa  ج ) Umbilicaal hernia د ) Sacrococctgeal tertoma  

بالا رفتن MS-AFP در سه ماهه آخر حاملگي نشانه : الف ) Esophageul atresia ب ) Fetal terutoma  ج ) hydroencephaly د) RH isommunization ز) Gastrointestinal tract obstruction

ميزان كم MS- AFP نشانه : الف ) مرگ جنين به مدت طولانيي ب ) سندروم داون ج ) كروموزوم هاي ارثي غير طبيعي  د ) حاملگي كاذب ز) Hydatiform mole

اصول آزمایش:

مقدار مشخصی از AFPنشان دار و مقدار نامشخصی از AFP سرم برای اتصال به تعداد محدودی از آنتی بادی موجود در ته چاهک ها با یکدیگر رقابت می کنند پس از شستشوی آنتی ژن های اتصال نیافته،میزان AFPنشاندار متصل به ته چاهک ها با مقدار AFP موجود در نمونه نسبت معکوس دارد

نهایتا غلظت نمونه بیمار از روی منحنی استاندارد محاسبه می گردد

نكات ايمني :

برای هر سری از آزمایش یک منحنی استانداد جدید رسم کنید

عملیات رقیق سازی ،سمپل کردنو مخلوط کردن و تخلیه باید در دمای آزمایشگاهی صورت بپذیرد ،معرف های استفاده نشده باید فورا پس از استفاده در یخچال گذاشته شود و یا در مکانی خنک نگهداری شود

معرف ها با Lot های مختلف نباید با هم مخلوط شوند

 صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای 8 ماه سابقه­ی کار در بخش الایزا

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه الایزا ، SOP انکوباتور

نقش تشخيص :

AFP یکی از پروتئین های اصلی پلاسما بوده و در دوران جنینی ساخته می شود ،عملکرد آن شناخته شده نمی باشد از نظر ساختمانی مشابه آلبومین است و ممکن است به عنوان یک پروتئیم حمل کننده یا اتصالی عمل کند .سطح آن در طول دوران آبستنی کاهش می یابد و در هنگام تولد حدود 10000ngr/ml می باشد ،اما در حدود یک سالگی به مقادیر بالغین یعنی کمتر از 10ngr/ml می رسد در اثر آسیب حاد کبدی ،سطح AFP اغلب به 10 تا 20 برابر حد بالای مقادیر مرجع می رسد ،افزایش های مشابه ممکن است با افزایش حاد فعالیت در هپاتیت مزمن نیز صورت گیرد بیش از 10%افراد مبتلا به هپاتیت مزمن دارای سطوح بالایی از AFP بوده ،با پیشرفت فیبروز در بیماری مزمن کبدی سطوح AFP نیز تا حدود 3-2 برابر حد بالای مقادیر مرجع افزایش می یابد ،کاربرد اصلی AFP در در بیماری های کبدی ،در غربال گری و تشخیص کارسینوم هپاتوسلولر ،و برای کنترل سیر بیماری در کارسینوم هپاتوسلولر و هپاتوبلاستوما می باشد

یک آلفا گلوبولین است که در کبد اپی تلیوم روده و yolk secجنین ساخته می شود و به عنوان یک مارکر در غربال گری هپاتوما در مناطقی چون چین و مناطق اسکیمو نشین که میزان شیوع آن زیاد است به کار می رود اگر چهAFPدر کارسینوم سلول های کبد و هپاتیت مزمن و حاد افزایش می یابد و بالا رفتن آن به صورت غیر طبیعی همراه beta HCGبه عنوان عامل تشخیص Germ cellبه شمار می رود بیمارانی که مبتلا به هپاتیت حاد و مزمن و سروز هستند در صورتی که HBS Agآنها مثبت باشد باید هر 6-4 ماه به وسیله AFPو سونوگرافی مورد بررسی قرار بگیرند در 27 درصد افراد مبتلا به تومور های بد خیم این مارکر افزایش مییابددر 27 در صد موارد هپاتیت ویروسی و سیروز postnecroticنیز مقدار آن افزایش مییابد افزایش AFPدر تروفوبلاستهای تخمدان و بیضه زیاد است در سمینومای بیضه کیست درموئید تخمدان و چند هفته پس از نوزادان سالم قابل تشخیص نمی باشد یا مقدار آن بسیار ناچیز است سطح AFPدر بارداری افزایش می یابد از موارد دیگری که سطح AFPافزایش مییابد می توان به موارد زیراشاره کرد 

1-      %75Testicular teratocarcinoma

2-      %23       cancers  creaticanP 

3-      %5               cancer Colon

4-      %7       cancers  Broncogenic

5-      %18            cancer  Gastric

اين آنتي ژن در بالغين ديده نمي شود مگر در نئوپلاسم ها ـ اين آنتي ژن در سرم مادر در هفته 2-10 حاملگي قابل اندازه گيري مي باشد و شروع به افزايش مي كند و در هفته 31-30  به حداكثر مقدار خود مي كند و سپس تا زمان زايمان كاهش پيدا مي كند . غلظت اين ماده در برخي از تومورها ( هپاتوماي اوليه ، تومورهاي بيضه ) و موارد پاتولوژيك غير توموری ( هپاتيت ويروسي ، سیروز كبدي ،آتاكي و تلانژي كتازي ) به طور قابل ملاحظه اي افزايش مي يابد در ضمن اگر جنين داراي مالفورماسيون عصبي ، مهره دو شاخه باشد AFP ماده آمنیونافزايش پيدا مي كند .

 

نتایج و اهمیت بالینی:

افزايش :

در مرگ جنيني يا استرس جنيني nearal tube defect زردي ويروسي برداشتن قسمتي از كبد ، حاملگي هاي متعدد ، سقط جنين ، سندروم wiskott – Aldrich , ataxic telangiecasia ، سيروز اوليه biliary و مواردي كه به عنوان ماركر سرطاني در ‘قسمت موارد كاربرد ‘ نام برده شده بالا ي رود

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر )

نمونه قبل از انجام آزمايش بايستي به درجه حرارت اتاق رسيده و كاملاً مخلوط شده باشد از انجام نمونه هاي بسيار هموليز ، ليمپيك و ايكتريك خودداري مي شود .

مستندات ( سوابق مورد نياز جهت رديابي ، نگه داري و شناسايي عملكرد )

محدودیت ها :

خطا در آماده سازی نمونه­های رقیق شده و محلول شستشو

برخورد سرسمپلر با کف چاهک

 پرتاب کردن محتویات چاهک­ها در سطل با فشار و شدت

وارد کردن ضربه­های محکم در هنگام خشک کردن چاهک­ها با دستمال

رعایت نکردن شرایط دمایی و نوری در هر مرحله

استفاده از سرسمپلر آلوده

ایجاد وقفه در بین مراحل

محتویات استفاده شده­ی کیت از یک سری کیت نباشد.

PH آب مقطر در محدوده­ی مورد نظر نباشد (آب دیونیزه)

اختلالات دستگاه

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )

 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)

 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)

حساسيت:( SENSITIVITY)

اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

Vitamin B12

 عنوان :

دستورالعمل انجام آزمایش ویتامین بی 12

 هدف :

آشنایی با نکات تئوری و عملی انجام تست

روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

موارد کاربرد:

ویتامین B12 برای تبدیل نمودن فرم غیر فعال فولات به شکل فعال آن ضروری است .این امر برای تشکیل و نیز عملکرد گلبول های قرمز بسیار قابل توجه است.کمبود ویتامین B12 همانند نقص اسید فولیک سبب آنمی شده و در صورت کمبود اینها گلبول های قرمز به حالت مگالوبلاست های بزرگ در می آیند.RBC های اخیر نمی توانند از کاپیلر های کوچک عبور کنند و بنابراین اینها شکسته شده و همولیز       می گردد .نهایتا کوتاه شدن بقای زندگی RBC به بروز آنمی می انجامد

در معده ویتامین B12 از پروتئین های متصل شونده خود توسط اسید معده جدا می شود .فاکتور داخلی IR در مخاط معده ساخته شده و برای جذب B12 در روده کوچک ضروری است .در غیاب IRویتامین B12 جذب نمی شود .کمبود IR شایع ترین علت کاهش ویتامین B12 آنمی پرنیسیوز یا PA و فقدان اسید معده جهت جدا سازی ویتامین B12 از پروتئین اتصالی آن دومین علت شایع آن است .سوءجذب به دلیل بیماری ایلئوم انتهایی سومین علت کمبود ویتامین B12  است

نقش تشخیصی B12:

این آزمایش برای تشخیص علت کم خونی مگالوبلاستیک و ارزیابی مبتلایان به سوءتغذیه استفاده می شودویتامین B12 برای تبدیل شکل غیر فعال فولات به شکل فعال آن ضروری است این آزمایش برای ساخت اسید آمینه و اسید نوکلئیک حیاتی است و به ویژه در ساخت و عملکرد گلبول های قرمز اهمیت زیادی دارد .گلبول های قرمزی که در اثر این کمبود به وجود می آید مبدل به سلول های بزرگ و مگالوبلاستیک     می شوند این گلبول به دلیل اینکه نمی توانند خود را با اندازه مویرگ ها مطابقت دهند در نتیجه پاره و همولیز می شود این کوتاهی طول عمر در نهایت سبب کم خونی می شود و نوتروفیل های غول آسا و سگمانته پلاکت های بزرگ و هسته دار پدید می آید 18-6 ماه پس از تخلیه ذخایر B12 کم خونی ظاهر می گردد .فاکتور IF در روده کوچک برای جذب این ویتامین ضروری است کمبود IFاز شایع ترین علت کمبود ویتامین B12است دومین علت شایع کمبود ویتامین B12فقدان اسید معدی برای جدانمودنB12 مصرفی لز پروتئین های متصل به آن است سومین علت کمبود این ویتامین سوءجذب به علت بیماری های بخش کوچک و انتهایی ایلئوم است

کمبود ویتامین B12 در کنار کم خونی آهن سه نوع آنمی تغذیه ای در زنان باردار به حساب می آید کمبود فولات در حد یک سوم زنان حامله ،اکثریت الکلی ها،در اکثر کسانی که رژیم غذایی بدون میوه یا سبزیجات تازه یا بدون میوه دارند ،در بسیاری از کسانی که آسیب ساختمانی یا عملکردی در ثلث پروگزیمال روده دارند مشاهده می شود علاوه بر آنمی مگالوبلاستیک آنمی همراه با سگمانته شدن نوتروفیل ها یا علایم کمبود همزمان آهن دارد باید انجام شود

برای سوخت و ساز طبیعی B12 و اسید فولیک مورد نیاز است توصیه می شود ویتامین B12 و فولات گلبول های قرمز به علاوه فولات سرمی برای تشخیص فولات انجام گردد کاهش فولات همچنین می تواند این مفهوم را داشته باشد که بیمار کمبود اولیه B12 که باعث بلوک شدن قدرت سلول ها در برداشت فولات در حالتی که درمان اصلی به درمان کمبود B12 به کمبود فولیک اسید است را دارد

علایم کمبود B12:

غالبا با آنمی پرنیشیوز ،آسیب معدی –روده ای و گیاه خواری مطلق مرتبط می شود تنها منابع غذایی مشخص برای B12 منبع حیوانی آن است

تغییرات ریخت شناسی گلبول های قرمز مرتبط با کمبود B12 و اسید فولیک نیز ایجاد می شود اندازه گیری مقدار کوبالامین سرم برای تشخیس این که آیا مگالوبلاستوسیس بر اثر کمبود B12 یا فولیک یا هر دو پدید آمده است لازم است

اسید فولیک:

اسید فولیک یکی از ویتامین های گروه B است .اسید فولیک برای عملکرد طبیعی گلبول های سفید و قرمز خون و نیز سنتز کافی بعضی از پورین ها و پیریمیدین ها (پیش ساز دزوکسی ریبووکلئیک اسید)لازم است همانند ویتامین B12 جذب فولات بستگی به عملکرد طبیعی مخاط روده دارد

اندازه گیری سطح اسید فولیک خون برای ارزیابی اختلالات همولیتیک و تشخیص آنمی به علت کمبود اسید فولیک بکار می رود .این RBC ها طول عمر کوتاهی داشته و ظرفیت انتقال اکسیژن آن مختل شده است

علل اصلی کمبود اسید فولیک شامل کمبود تغذیه ای ،سندروم سوءجذب ،حاملگی و برخی از داروهای ضد تشنج هستند .افت سطح اسید فولیک در مبتلایان به آنمی فقر اسید فولیک (آنمی مگالوبلاستیک)،آنمی همولیتیک،سوءتغذیه ،سندروم سوءجذب ،بدخیمی ها،بیماری های کبدی،اسپرو و بیماری سلیاک دیده می شود

برخی از دارو ها مانند ضد تشنج ،ضد مالاریا ها ،الکل،آمینوپترین،متوتروکسات ،آنتاگونیست اسید فولیک بوده و با سنتز اسید نوکلئیک تداخل دارد

بالا رفتن سطح اسید فولیک ممکن است در مبتلایان به آنمی پرنیسیوز دیده شود .تست اسید فولیک را می توان همراه با اندازه گیری سطح ویتامین B12 انجام داد .این تست اغلب در پیگیری وضعیت تغذیه ای بیماران الکلیک بکار می رود حداقل باید تحلیل فولات به مدت 5 ماه ادامه یابد تا آنمی مگالوبلاستیک روی دهد

عوامل مداخله کننده:

چون رادیوایمنواسی روش انتخابی برای سنجش اسید فولیک است لذا مصرف ماده رادیواکتیو باید برای حداقل 24 ساعت ممنوع شود

دارو هایی که ممکن است باعث کاهش سطح اسید فولیک شود عبارتند از :الکل ،آمینو پترین ،اسید آمینوساسیلیک آمپی سیلین ،داروهای ضد مالاریا ،کلرامفنیکل ،اریترومایسین،استروژن ،متوترکسات،کنتراسپتیو های خوراکی ،

پنی سیلین،فنوباربیتال،فنی توئین و تترا ساکلین

اساس آزمون :

در رقابت برای اتصال به پروتئین متصل شونده باید یک میل اتصالی هم ارز بین استاندارد و ماده اتصالی در سرم بیمار وجود داشته باشد B12 و فولات نشان دار با انواع نشان دار برای تعداد محدودی از مکان های اتصال در دسترس روی متصل شونده ویژه رقابت می کنند در نتیجه باعث کاهش مقدار B12 و فلات نشاندار باند شده می گردد بنابراین مقدار پرتوزایی باند به طور معکوس با غلظت نمونه بیمار یا استاندارد مرتبط است در این کیت ها غلظت B12 و فولات به طور همزمان در یک لوله تخمین زده می شود تریسر ها ،متصل شونده ها و و استاندارد های ویتامین B12 و فولات به صورت ترکیبی تهیه می شود شکل پتروئیل گلوتامیک اسید فولیک اسید (PGA)به عنوان ردیاب و استاندارد در=9.5 PHاستفاده می گردد در این PH هم 5-متیل تترا هیدرو فولیک اسید در سرم بیمار و همPGA در استانداردمیل ترکیبی مشابهی برای متصل شونده موجود در شیر دارند دو تریسر نشان دار با کبالت 57 برای ویتامین B12 و برای فولات با ید 125 پرتو هایی تولید می کنند که می توان آنها را به آسانی توسط شمارش گر دو کاناله از هم جدا کرد کیت مذکور از پروتئین R به عنوان فاکتور داخلی تخلیص شده که میل اتصالی بالایی برای عناصر مشابه با کوبالامین B12 در پلاسمای انسان دارد و به طور فیزیکی به وسیله کروماتوگرافی جدا می شود استفاده می کند .با جدا سازی پروتئین R تنها فاکتور داخلی تخلیص شده برای اتصال موجود خواهد بود که به سبب ویژگی آن برای کوبالامین مقدار واقعی کوبالامین  اندازه گیری می شود .هم عامل داخلی هم متصل شونده به فولات به شکل هم ارز به یک فاز خامد متصل می شود . در دستور العمل این کیت متصل شونده های سرمی با منشا درونی برای B12 و فولات پس از انکوباسیون با تریسر دی تیو تریتول به مدت 15 دقیقه که پس از یک دوره 10 دقیقه ای استخراج در PH  قلیایی 13-12 همراه است تخری می شوند این کار نیاز به حرارت دادن نمونه در دمای 100 درجه را بر طرف می سازد .برای تایید کمبود فولات ،این کیت می تواند گلبول قرمز را نیز اندازه گیری بنماید

عوامل مداخله کننده:

هیدرات کلرال موجب افزایش سطح ویتامینB12میشود

داروهایی که موجب کاهش سطح ویتامین B12می شود عبارت است از :الکل، آمینوگلکوزیدازها آمینوسالیسیلیک، ضد تشنج ها، کولشیسین و ضد بارداری های خوراکی

 

نكات ايمني :

از تماس با پوست ،چشم و لباس خود داری کنید ،احتیاط لازم را در زمان پیپت کردن معرف ها بنایید

با مواد داخل کیت مانند عوامل مستعد برای انتقال عفونت برخورد شود .منبع ماده ای که این محصولات از آن ساخته می شود از لحاظ آنتی بادی HBSAgو HIV منفی می باشد .و همواره این مواد باید عفونی در نظر گرفته شود

در زمان کار با مواد پرتو زا از استعمال دخانیات ،خوردن،آشامیدن ،و مواد آرایشی ممنوع می باشد

مواد پرتوزا را با دهان پیپت نکنید

با استفاده از روپوش آزمایشگاهی و دستکش یکبار مصرف از تماس مستقیم با مواد پرتوزا دوری کنید

تمام امور مرتبط با اشعه ها و پرتو ها باید در مناطق طراحی شده برای این کار دور ازدحام انجام گردد

مواد پرتو زا باید در ظروف اصلی خود در نواحی طراحی شده جهت این کار نگهداری شود

دریافت و دفع مواد پرتوزا باید در کتابچه مخصوص ثبت گردد

ظروف شیشه ای و تجهیزات آزمایشگاهی آلوده ،برای جلوگیری از آلودگی متقاطع با رادیوایزوتوپ ها مختلف باید از ظروف دیگر جدا شود

هر گونه دفع مواد پرتو زا باید فوری و بر طبق دستورالعمل های سازمان انرژی اتمی انجام شود

ظروف غیر آلوده باید در ظرف مواد دور ریختنی غیر پرتو زا که روی آن برچسب خورده است دور ریخته شود

 محدودیت های روش:

روش رادیو ایمنواسی برای تخمین B12 در نمونه بیماران برای جمعیت های مشکل دار از مقادیر به دست آمده با استفاده از روش شناسایی میکروب شناسی به دلیل اینکه هر کدام محدوده طبیعی خودشان را دارند متفاوت است.

گاه به طور کاذب نتایج B12 افزایش یافته ،سرم با سنجش نوع بدون جوشاندن گزارش شده است ،شاید این نتایج به دلیل وجود آنتی بادی های بلوکه شده ضد فاکتور داخلی یا متصل شونده های به ویتامین B12 با منشا درونی باشد که ممکن است با عوامل دناتوره کننده قلیایی به طور کامل غیر فعال نشوند .اگر چه این نوع اختلافات به ندرت اتفاق می افتد اما نتایج تهیه شده با روش بدون جوشاندن باید با احتیاط تفسیر شود و در صورت امکان با روش جوشاندن تایید شود

استفاده رایج از این کیت به توانایی شمارش گر گاما برای تمایز میان ید 125 و کبالت 57 بستگی دارد دستگاه باید به گونه ای تنظیم شود تداخل از کبالت به ید و بر عکس حداقل باشد

نمونه های کلینیکی که بر اثر درمان ها پرتو زایی دارند می توانند نتایج پر خطایی ایجاد کنند

در انتخاب سرم کنترل های فولات تجاری با ید مراقب بود ،برخی کنترل ها ممکن است با 5-متیل تترا هیدرو فولات ناپایدار که منجر به ایجاد مقادیر پایین غیر منتظره ای شود ساخته شده باشد .دیگر سرم ها از پتروئیل گلوتامیک اسید ساخته می شوند .اما وقتی در PH=7.4 با استفاده از استاندارد های MTFA تجزیه و تحلیل می گردد ،مقدار فولات بالایی را که توسط سازنده تعبیه شده است را ثبت می نماید . این سرم کنترل ها مقدار فولات پایین تری را نسبت به آنچه روی بسته بندی آمده است را نشان می دهد

مقادیر مورد انتظار و محدوده کنترل ها باید با روش ثابت اندازه گیری شوند . در غیر این صورت محاسبه برای آنهایی که با متغیر تخمین زده شده است یکی نمی باشد . استقاده از روش های تقلیل داده برای دقت بیشتر توصیه می شود

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش سطح:

لوسمی

پلی سیتمی ورا

اختال شدید عملکرد کبد

بیماری میلو پرو لیفراتیو

که در این بیماری ها سطح پروتئین ناقل ویتامین افزایش می یابد و سطح آن را به طور کاذب بالا نشان می دهد

کاهش سطح:

کم خونی پرنیسیوز

سندرم های سوءجذب

عفونت با انگل روده ای

گاستریت آتروفیک

سندرم زولینگر –الیسون

گاسترکتومی پروکسیمال وسیع

کمبود فاکتور داخلی برای جذب آن

برداشتن ایلئوم انتهایی

عدم وجود اسید معدی

کمبود ویتامینCو اسید فولیک

صلاحیت و شایستگی کاربر:

از آنجایی که این تست توسط پرسنل بخش هورمون انجام می­شود لذا تمامی موارد و صلاحیت و شایستگی در بخش مربوطه باید رعایت گردد.

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )
 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)
 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)
حساسيت:( SENSITIVITY)
اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

CA19-9

عنوان :

دست.رالعمل انجام آزمایش CA19-9

هدف:

برای تعیین میزان آنتی ژن CA19-9 در سرم انسان به صورت کمی طراحی می شود

 روش:
 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

موارد کاربرد:

آنتی ژن CA19-9 تومور مارکری ایت که برای تشخیص،ارزیابی و پاسخ به درمان در بیمارانی که مبتلا به کارسینوم پانکراس یا سیستم کبدی-صفراوی اند بکار می رود .CA19-9 یک آنتی ژن کربوهیدراتی است که برروی سطوح سلول های سرطانی وجود دارد .برای مثال ازدیاد بارز این آنتی ژن در بیمارانی که با توده پانکراسی یا انسداد صفراوی مراجعه کرده اند ،وجود کانسر پانکراس را تایید خواهد کرد

بیماران با علایوآسیت ،یرقان،و افزایش CA19-9 ممکن است دچار کانسر هپاتوبیلیاری باشند .ممکن است آنتی ژن CA19-9 در تمام مبتلایان به کارسینوم پانکراس بالا نرود .افزایش این آنتی ژن در 70%مبتلایان به کانسر پانکراس و 65%مبتلایان به به کانسر هپاتوبیلیاری دیده شود

از دیگر کاربرد های آنتی ژن CA19-9 در مراقبت بعد از درمان مبتلایان به کانسر های فوق است .کاهش یافتن این آنتی ژن نشانگر پاسخ دهی به درمان جراحی،شیمی درمانی یا پرتودرمانی است .افزایش سریع سطح   CA19-9  می تواند مربوط به عود یا رشد پیشرونده تومور باشد .در صورت وجود کانسر ،کلورکتال یا هپاتوم و حتی در 7-6 در صد موارد از بد خیمی های غیر گوارشی احتمال افزایش خفیف آنتی ژن CA19-9 وجود دارد.

پانکراتیت،سنگ کیسه صفرا،سیروز،بیماری های التهابی روده(IBD)یا سیستیک فیبروزیز نیز باعث افزایش خفیف CA19-9   می شود

چون حساسیت و اختصاصیت این تست بسیار کم است لذا برای غربال گری تومور های پانکروتوبیلیایی در جامعه مفید نیست

CA19-9 شکل سیاله آنتی ژن گروه خونی Lewis بوده ،همچنین به عنوان GICA آنتی ژن سرطان دستگاه گوارش یک کمپلکس گلیکوپروتئین هتروژن شناخته می شود

آنتی ژن CA19-9 به وسیله لوزالمعده ،لوله های صفراوی،بافت پوششی معده،کلون و سلولهای طبیعی جدار رحم انسان ساخته می شود .در افراد سالم مقدار کم CA19-9 در گردش خون بوهتخمین زده شده است

آنتی ژن CA19-9 شاخص توموری تشخیص بیماران مبتلا به سرطان های لوز المعده و یا کبدی صفراوی می باشد و برای بررسی پاسخ به درمان و مراقبت از بیمار به کار می رود

اصول آزمایش:

آنتی ژن کربوهیدراته CA19-9 آنتی ژن هدفبرای آنتی بادی تک دودمانی 19-9 –NS –1116 که از ایمونه کردن موش با سلول های کارسینومای کلون انسان به دست می آید .شاخص آنتی ژنیک یک زنجیره اولیگوساکاریدی مرتبط با گلیکولیپید غشایی بوده و جزء گلیکولیپید های موسینی و با وزن ملکولی بالا می باشد .در این ملکول ها اپی توپ در نسخه های متعددی روی ملکول موسینی قرار دارد و این مساله به ما اجازه می دهد که ارزیابی را با یک آنتی بادی تک دودمانی انجام دهیم

هشدار و موارد ایمنی:

در حین کار حتما از دستکش یکبار مصرف استفاده شود

این کیت برای مصارف آزمایشگاهی بوده و برای کاربرد های داخلی و خارجی در انسان یا حیوان توصیه نمی شود

اجزاء مربوط به کیت های مختلف را با هم مخلوط نکنید

معرف ها را پس از تاریخ انقضاء مصرف نکنید

نقش تشخيصي :

هدف تشخيص بدخيمي هاي معده رودهGall bladder..گوارش است

یک شاخص آنتی ژنیک کربوهیدراتی است که بر روی یک موسین با وزن ملکولی بالا قرار دارد سطح نرمال آن کمتر از 37ml/uاست و اغلب تومور های موسینی تخمدان دیده می شود ولی به طور قابل ملاحظه ای در تومور های سروزی و سایر تومور های غیر موسینی تخمدان افزایش می یابد Ca19-9تومور مارکر اصلی در کارسینوم پانکراس ،معده و کبد صفراوی استCa19-9به همراه 125caدر پی گیری بالینی در تومور تخمدان مورد استفاده قرار می گیرد در بیماری خوش خیم کبدی مثل کلستاز و پانکراتیت نیز غلظت Ca19-9افزایش مییابد ولی به ندرت

از 75 بالاتر می رود

نکات مهم بالینی:

CA19-9 به عنوان آزمون برای تومور های لوزالمعده یا کبدی-صفراوی قابل استفاده نیست ،زیرا فاقد حساسیت و اختصاصیت لازم می باشد

CA19-9 برای تایید تشخیص تومور های لوزالمعده یا کبدی-صفراوی و ارزیابی پلسخ نیماران به درمان استفاده می شود

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش سطح:

کارسینوم هپاتوبیلیاری

کاسیونوم لوزالمعده

کارسینوم کبدی –صفراوی

پانکراتیت

کوله سیستیت

سیروز

کاهش سطح:

سرطان مهده

سرطان کولورکتال

سنگ صفراوی

سرطان ریه

سیستیک فیبروزیس

آنتی ژن CA19-9 از سطح سلول های سرطانی آزاد می شود و به درون خون تراوش می کند و قابل سنجش می گردد

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ ی کار در بخش الایزا

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی  آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه الایزا ، SOP انکوباتور

 نکات ایمنی:

استفاده از دستکش در حین انجام کار

ریختن سرسمپلرهای مورد استفاده در محلول حاوی دترجنت

دستورالعمل نگهداری نمونه­ و بایگانی آنها

پوشش مناسب

دستورالعمل کلی ایمنی و بهداشت کاری

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

محدودیت ها:

محدودیت ها و عوامل مداخله گر در آزمایش:

خطا در آماده سازی نمونه­های رقیق شده و محلول شستشو

برخورد سرسمپلر با کف چاهک

پرتاب کردن محتویات چاهک­ها در سطل با فشار و شدت

وارد کردن ضربه­های محکم در هنگام خشک کردن چاهک­ها با دستمال

رعایت نکردن شرایط دمایی و نوری در هر مرحله

استفاده از سرسمپلر آلوده

ایجاد وقفه در بین مراحل

محتویات استفاده شده­ی کیت از یک سری کیت نباشد.

PH آب مقطر در محدوده­ی مورد نظر نباشد (آب دیونیزه)

اختلالات دستگاه

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )
 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)
 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)
حساسيت:( SENSITIVITY)
اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :
اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج (

 

 

 

 

 

CA15-3

عنوان:

دستورالعمل انجام آزمایش CA15-3

هدف:

اندازه گیری کمی میزان آنتی ژن  (CA15-3 )در سرم و پاسمای انسانی .

 روش:
 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

موارد کاربرد:

در ارزيابي وضع افراد مبتلا به بيماري مزمن كبد، كه مشكوك به هپاتيت مزمن اتوماسيون هستند مفيد است

آنتی ژن های CA15-3 و CA27.29 شاخص های سرمی توموری هستند که برای پایش سرطان پستان استفاده می شود.سطوح CA15-3 و CA27.29 در کمتر از 50%مبتلایان به کانسر لوکالیزه پستانی یا تومور کوچک بدخیم بالا است .البته سطوح این دو در 80 و65 %از موارد کانسر متاستاتیک پستان بالا می رود .بنابراین کاربرد این تست های آنتی ژنی به عنوان یک روش غربال گری برای شناسایی زود رس کانسر های پستانس (شایع ترین کانسر در زنان)محدود شده است.به هر حال این تومور مارکر ها برای غربال گری کانسر پستان بکار نمی رود.همچنین سطوح این آنتی ژن ها در بیماری های خوش خیم پستان و بدخیمی های غیر پستانی مثل(ریه،پانکراس،تخمدان و پروستات)بالا می رود

کاربرد این آنتی ژن ها باید محدود به مونیتورینگ و درمان بیماری پیشرفته گردد CA15-3 اولین تومور مارکر در دسترس کانسر پستاناست ولی توسط FDA تایید نشده است امروزه CA27.29 از نظر بالینی کاربرد داشته و توسط FDA تایید شده است

اصول آزمایش:

اندازه گیری آنتی ژن مرتبط با این ژن یک آزمون ساندویچی است که در آن دو آنتی بادی تک دودمانی موشی در برابر دو اپی توپ مختلف ملکولی قرار می گیرند .نمونه ها و یا استاندارد ها در چاهک های پوشیده شده با اولین آنتی بادی تک دودمانی انکوبه می شود سپس محتویات چاهک ها تخلیه شده ،آنتی بادی دوم تک دودمانی نشان دار شده با آنزیم اضافه می شود که با کمپلکس CA15-3 آنتی بادی تشکیل ساندویچ می دهد . محتویات چاهک ها پس از دومین انکوباسیون تخلیه می شود و سپس دومین آنتی بادی نشاندار شده به وسیله شستشو حذف می شود نهایتا کونژوگه متصل شده با سوبسترا واکنش داده و OD ها توسط دستگاه قرائت می شود

نکات ایمنی:

استفاده از دستکش در حین انجام کار

ریختن سرسمپلرهای استفاده شده در محلول حاوی دترجنت

دستورالعمل نگهداری نمونه­های و بایگانی آنها

پوشش مناسب

دستورالعمل کلی ایمنی و بهداشت کاری

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای سابقه­ ی کار در بخش الایزا

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه الایزا ، SOP انکوباتور

نقش تشخیصی:

CA15-3 يك آنتي ژن پروتئيني است كه با سرطان پستان مرتبط است و به عنوان مارك اصلي در سرطان پستان كابرد دارد ولي سطح آن در انواع مختلفي از آدنوكارسينوم ها مثل كلوون ، ريه ، تخمدان ، پروستات و پانكراس نيز افزايش مي يابد . CA15-3 به عنوان مارك حساس و با ويژگي بالا براي پي گيري با بعضي بيماراني كه  مبتلا به سرطان متاستاتيك پستان هستند مورد استفاده قرار مي گيرد در  اين بيماران افزايش سطح CA15-3  بيش از CEA است اين تست براي غربالگري بيمارن سرطان پستان پيشنهاد مي شود هر چند در بسياري از موارد در زماني كمتر از 9ماه قبل  از شروع علائم بالینی سطح سرمي CA15-3 افزايش مي ابد سطح CA15-3 تقريباً در 20% بيماراني كه در فاز I , II سرطان پستان قرار دارد افزايش مي يابد.

اين تست ممكن است در تشخيص و آينده  نگري در برگشت زود هنگام سرطان پستان بيماران درمان شده مفيد باشد در اين موارد مي توان از روش هاي باليني نيز استفاده كرد .

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش سطح:

کانسر متاستاتیک پستان

نکات مهم بالینی:

شاخص های توموری CA27.29 برای غربال گری مراحل اولیه سرطان پستان کاربردی ندارد

این آنتی ژن های توموری برای ارزیابی پاسخ به درمان درر سرطان متاستاز داده سده پستان به کار می رود .کاهش سطح نشاندهنده پاسخ مطلوب به درمان و افزایش آن نشان دهنده پاسخ مطلوب به درمان و افزایش آن نشانه پیشرفت بیماری است

عوامل تداخل کننده:

برخی دیگر از بیماری های خوش خیم یا بدخیمی که با افزایش این آنتی ژن ها توام می باشد عبارتند از سرطان ریه،تخمدان،لوزالمعده،پروستاتو کولون،بیماری های فیبروکیستیک پستان، سیروز و هپاتیت

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش سطح:

سرطان متاستاز یافته پستان.آنتی ژن های سرطان پستان واقع بر سطح سلول های سرطانی به درون خون تراوش شده و قابل سنجش می گردد

عوامل تداخل کننده و محدودیت ها:

محدودیت ها و عوامل مداخله گر در آزمایش:

خطا در آماده سازی نمونه رقیق شده، محلول

 برخورد سرسمپلر با کف چاهک

پرتاب کردن محتویات چاهک­ها در سطل با فشار و شدت

وارد کردن ضربه­های محکم در هنگام خشک کردن چاهک­ها با دستمال

رعایت نکردن شرایط دمایی و نوری در هر مرحله

استفاده از سرسمپلر آلوده

ایجاد وقفه در بین مراحل

محتویات استفاده شده­ی کیت از یک سری کیت نباشد.

PH آب مقطر در محدوده­ی مورد نظر نباشد (آب دیونیزه)

اختلالات دستگاه

محدوده انجام آزمايش :

به بروشور داخل كيت مراجعه شود

اقدامات بعدي در برخورد با نتايج غير طبيعي ( تكرار آزمايش ، انجام يا توصيه انجام آزمايشهاي تائيدي يا تكميلي اطلاع سريع به پزشك)

 مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

 

 

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )
 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)
 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)
حساسيت:( SENSITIVITY)
اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …)

 

CA125

عنوان :

دستورالعمل آنجام آزمایش CA125

هدف:

اندازه گیری کمی میزان آنتی ژن CA125 در سرم انسانی است 

روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

موارد کاربرد:

CA125 یک مارکر بسیار دقیق برای تومور های اپیتلیالی غیر موسینی تخمدان است .در بیش از 80%زنان با کانسر تخمدانی بالا می رود .این تومور مارکر درجه حساسیت و اختصاصیت بالایی برای کانسر تخمدان دارد .و ارزش زیادی برای پزشکان دارد.

همچنین تومور مارکر سرمی CA125 برای میزان پاسخ دهی به درمان بیماران بکار می رود اندازه گیری سریال این آنتی ژن در بیمارانی که به درمان پاسخ نشان داده اند کاهش نشان می دهند.همچنین تومور مارکر CA125 میتواند در پیش بینی نیاز به انجام لاپاراتومی مجدد مفید باشد.لاپاراتومی مجدد قادر به تشخیص 97%از بیمارانی است که CA125 بیشتر از 35u/ml داشته باشند.حال آنکه دستیابی به تومور باقی مانده تنها در 56%از بیماران در لاپاراتومی مجدد فقط در 56%از بیماران با سرطان تخمدان که CA125 کمتر از 35 داشته باشند موفقیت آمیز بوده است

یک افت سریع در CA125 پس از دو دوره شیمی درمانی به دقت نشان می دهد که تومور به شیمی درمانی جواب داده است نهایتا اینکه تخمین CA125 برای اقدامات بعدی پس از پاسخ دهی به درمان کانسر تخمدان مفید است .در بیمارانی که به شیمی درمانی ،رادیوتراپی و یا جراحی جواب کامل داده اند ،افزایش تاخیری CA125 می تواند نشانه ای دال بر عود زودرس تومور در 93%بیماران باشند.

CA125 روش موثری در غربال گری جمعیت بدون علامت نمی باشد .چون از اختصاصیت کمی بر خوردار است این تست در زنان با ریسک بالا که سابقه فامیلی کانسر تخمدان دارند مفید است .افزایش سطح CA125 در جمعیت عمومی نشانه این است که بیماری خوش خیم یا بد خیم در 95%بیماران وجود دارد .انواع دیگری از بیماری ها یا پروسه های خوش خیم نیز باعث بالا رفتن سطح CA125 می شود .افزایش سطح CA125 در بیماری های در گیر کننده صفاق مانند سیروز ،پانکراتیت،پریتونیت،آندومتریت و بیماری التهابی لگن (PID)دیده می شود .سایر تومور های دستگاه تناسلی زنانه ،تومور پانکراس،کلون ،ریه و پستان نیز سبب افایش این پروتئین می شود .سطوح CA125 در 2-1%جمعیت معمولی بیش از 35u/ml است

اصول آزمایش:

اندازه گیری CA125 یک روش ساندویچی دو جایگاهه است که در آن از دو آنتی بادی مونوکلونال موش مستقیما بر علیه دو اپی توپ مختلف ملکول استفاده می شود

نمونه ها و استاندارد ها در چاهک ها انکوبه می گردد این چاهک ها بااولین آنتی بادی پوشش داده شده است .دومین آنتی بادی منوکلونال با آنزیم نشان دار شده است ،پس از انکوباسیون محتوای مایع درون چاهک ها تخلیه شده و مایع اضافی اتصال نیافته به وسیله شستشو تخلیه می گردد،میزان کونزگه اتصال یافته با رنگ زا واکنش داده و OD آن توسط دستگاه قرائت می شود

نكات ايمني :

برای هر سری از آزمایش یک منحنی استانداد جدید رسم کنید

عملیات رقیق سازی ،سمپل کردنو مخلوط کردن و تخلیه باید در دمای آزمایشگاهی صورت بپذیرد ،معرف های استفاده نشده باید فورا پس از استفاده در یخچال گذاشته شود و یا در مکانی خنک نگهداری شود

معرف ها با Lot های مختلف نباید با هم مخلوط شوند

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ی کار در بخش الایزا

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه الایزا ، SOP انکوباتور

نقش تشخیصی:

آنتی ژن CA125 توسط یک آنتی بادی تک دودمانی بر علیه آدنوکارسینوم های سروز تخمدان کشف شده است .این آنتی ژن انکوفتال در بافت پوششی سلوم جنینی و اخیرا در بافت های جنینی یافت شده است .CA125 در بافت پوششی تخمدان یافت نمی شود اما در بافت سروزی آدنوما کاریینوم های تخمدان یافت می شود ،می تواند آزاد شده و وارد جریان خون گردد

آنتی ژن CA125  گلیکو پروتئینی است که متشکل از دو حوزه آنتی ژنیک بوده که در بخش مرکزی پروتئین قرار گرفته است

افزایش CA125  در 83%سرصان های بافت پوششی تخمدان که به وسیله جراحی به اثبات ریده نشان داده اند .تعداد زیادی از مطالعات این یافته ها را تایید می کند .در سایر تومور های بدخیم شامل سرطان لوز المعده ،شش،معده،کلون،سینه و همچنین اختلالات غیر بدخیم نظیر التهاب غشاء های مخاطی ،سیروز و اندومتریوز افزایش CA125  مشاهده گردیده است،در چنین مواردی افزایش CA125 به میزان متوسطی صورت می گیرد،این شاخص در تشخیص سرطان تخمدان به این دلیل مفید است که هر چه پیشرفت بیماری بیشتر باشد میزانCA125  بالا تر می رود

این شاخص توموری دارای ارزش پیش بینی کننده قابل ملاحظهای است

اندازه گیری CA125  دارای اهمیت زیادی در پیش گیری بیماری بوده و افزایش آن پس از درمان نشانه بازگشت بیماری است

يك  آنتي ژن تغيير يافته با منشا  سلولهاي جنيني مولرين است اين انتي ژن ساختمان گليكوپروتئيني شبكه موسيني دارد CA125 جزو مارك اصلي در اندوتريوزين و تومورهاي غير موسيني تخمدان است .

افزايش CA 125 در 80% تومورهاي غير موسيني تخمدان و تمام شكل هاي سروز اندوتريال clear cell و تمايز نيافته سرطان تخمدان ديده مي شود اما در تومورهاي موسینی تخمدان هيچ گونه افزايش نمي يابد .

سطح اين تومورها در موارد زير افزايش مي يابد :

2/0% افراد سالم دهنده خون

1% در زنان سالم 

5% از اختلالات زنانگي خوش خيم و نيز بيماري هاي التهابي لگن

اختلالات غير زنانگي مثل سرطان هاي دستگاه گوارش و سرطان پستان

در 16% زنان در سه ماهه اول حاملگي

درصد بالايي از بيماري هاي پيشرفته مثل آدنوكارسينوهاي سرويكس ، اندوتريوم دوم فالدپ و كارسينوم رحم 

درصد بالايي از benign endometrotic adnexal cysts

45% زنان مبتلا به تومورهاي تروفوبلاستيك

40% از زنان مبتلا به سندرم غير هوچكين

عفونت يا التهاب پرده پلور  

عفونت يا التهاب پريتونئوم

نارسايي كليه و ليوميوم رحم

CA125 به همراه اوترا سونوگرافي در غربال گري سرطان تخمدان در گروه هاي :

زناني كه پيشينه خانوادگي سرطان پستان، تخمدان و اندومتر

خانم هايي با سابقه تومور خوش خيم در تخمدان و پستان

زنان يائسه كه تخمدان قابل لمس دارند

زنان كارگري كه در صنايع آزبست كار مي كنند، دارد .

نتایج آزمایش و نکات مهم بالینی:

افزایش سطح:

اختلالات بدخیم:

کانسر تخمدان

کانسر غیر تخمدانی دستگاه تناسلی زنان

کانسر پستان

کانسر کلون

کانسر ریه

لنفوم

کارسینوم پریتوئن

اختلالات خوش خیم:

سیروز

پریتونیت

حاملگی

آندومتریت

پانکراتیت

بیماری التهابی لگن

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر )

در سه ماهه اول قائدگی و حاملگی نیز ممکن است افزایش خفیف CA125 رخ دهد

بیماران مبتلا به بیماری های خوش خیم پریتوئن(مثل سیروز و آندومتریت)می تواند سطح این آنتی ژن را به طور خفیف افزایش دهد

نمونه قبل از انجام آزمايش بايستي به درجه حرارت اتاق رسيده و كاملاً مخلوط شده باشد از انجام نمونه هاي بسيار هموليز ، ليمپيك و ايكتريك خودداري مي شود .

محدودیت ها :

خطا در آماده سازی نمونه­های رقیق شده و محلول شستشو

برخورد سرسمپلر با کف چاهک

 پرتاب کردن محتویات چاهک­ها در سطل با فشار و شدت

وارد کردن ضربه­های محکم در هنگام خشک کردن چاهک­ها با دستمال

رعایت نکردن شرایط دمایی و نوری در هر مرحله

استفاده از سرسمپلر آلوده

ایجاد وقفه در بین مراحل

محتویات استفاده شده­ی کیت از یک سری کیت نباشد.

PH آب مقطر در محدوده­ی مورد نظر نباشد (آب دیونیزه)

اختلالات دستگاه

نکات مهم بالینی:

CA125 برای تشخیص سرطان تخمدان و تعیین وسعت بیماری و پاسخ آن به درمان استفاده می شود

CA125 آزمون غربال گری مناسبی برای زنان فاقد نشانه بالینی نمی باشد ،زیرا فاقد اختصاصیت است این آزمایش در زنان در معرض خطر بالا که سابقه قوی خانوادگی سرطان تخمدان را دارند استفاده می شود

سطح CA125 به منظور تعیین نیاز به انجام دوپامین لاپاراتومی تشخیصی در زنانی که تحت مراقبت و پی گیری پس از درمان سرطان تخمدان باشند استفاده می شود

عوامل تداخل کننده:

سه ماهه اول بارداری و خونریزی طبیعی ماهیانه نیز ممکن است با افزایش اندک سطح CA125 همراه باشد

مبتلایان به بیماری صفاقی خوش خیم(مانند سیروز،آندومتریوز)نیز دارای سطح اندکی می باشند

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش سطح:

اختلالات بدخیم:

سرطان تخمدان

سرطان لوزالمعده

سرطان کلون

سرطان ریه

کارسینوماتوز صفاق

کاسینوماتوز مجرای تناسلی زنانه غیر تخمدانی

سرطان پستان

لنفوم

آنتی ژن CA125 از سطح سلول های سرطانی تخمدان به درون خون تراوش می کند و در خون قابل سنجش می گردد

اختلالات خوش خیم:

سیروز

پریتونیت

بارداری

آندمتریوز

پانکراتیت

بیماری التهابی لگنی

مکانیسم افزایش CA125 در این بیماری ها نامعلوم است

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )

 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)

 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)

حساسيت:( SENSITIVITY)

اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

Cortisol

 عنوان:

دستورالعمل آنجام آزمایش کورتیزول

هدف:

ارزیابی کمی غلظت کورتیزول در سرم انسانی ،پلاسما ،ادرار و بزاق است و نیز در غربال گري سندرم كوشينگ و موارد مشاهده شده در آزمايش سرمي بکار می رود

 روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

 موارد كاربرد :

به منظور هماهنگی بین اعمال هیپوتالاموس،غده هیپوفیز و غده آدرنال یک مکانسم فیدبک کورتیزولی وجود دارد .کورتیزول یک گلوکوکورتیکوئید قوی و مترشحه از کورتکس آدرنال است .این هرمون برروی متابولیسم کربوهیدرات ،پروتئین ها و چربی ها اثر داشته و خصوصا تاثیر قوی برروی سطوح سرمی گلوکز دارد

بهترین روش برای ارزیابی فعالیت آدنال ،سنجش مستقیم سطوح پلاسمایی کورتیزول است.

جهت تشخيص سندروم كوشينگ ، بيماري كوشينگ و كم كاري اوليه و ثانويه غدد فوق كليوي بكار ميرود . كمكاري اوليه غده فوق كليوي بيماري آديسون ناميده مي شود

اصول آزمایش:

اساس آزمون کورتیزولSpectria بر اساس ایمنو اسی رقابتی بوده ،و مقدار معینی از کورتیزول نشان دار شده و مقدار نامعلومی غیر نشان دار در سرم برای تعداد محدودی از مکان های آنتی بادی متصل به جدار لوله به هم رقابت می کنند . پس از شستن آنتی ژن باند شده ،مقدار کورتیزول نشان دار متصل به لوله به طور معکوس با مقدار کورتیزول نمونه متناسب است .غلظت کورتیزول نمونه مجهول از روی منحنی استاندارد به دست می آید

هشدار ها و موارد ایمنی:

1)کلیه نمونه های بیماران باید به طور بالقوه عفونی در نظر گرفته شود موادی که در تهیه اجزاءکیت به کار رفته است از نظر وجودHBSAg و آنتی بادی های HCV وHIV تست شده و منفی می باشند  ولی هیچ آزو=مایشی نمی تواند به طور 100%وجود این ویروس ها را نفی کند .بنابراین با نمونه ها به طوری کار کنید که به طور بالقوه می توانند منتقل کننده عوامل عفونه باشند

2)کلیه معرف ها حاوی سدیم آزید به عنوان نگهدارنده بوده و به منظور جلوگیری از تشکیل بخارات سمی معرف ها باید با محلول اسیدی مخلوط شوند .بعلاوه سدیم آزید می تواند به لوله ای سربی و مسی واکنش داده و آزید های فلزی قابل احتراقی را تشکیل دهد شستشو با مقادیر زیاد آب از تشکیل آزید جلوگیری می کند .لوله های فلزی باید با هیدروکسید سدیم 10%شسته شود .

3)مواد پرتو زای درون کیت باید توسط پزشکان آزمایشگاه های کلینیکی یا بیمارستان دریافت ،کسب و استفاده شود .وتنها برای آزمون های /ازمایش های کلینیکی در محیط آزمایشگاه استفاده می شود .این مواد برای استفاده داخلی و خارجی حیوانات نمی باشند تمام مکان های پرتوزا باید در مکان های طراحی شده ویژه نگهداری و استفاده شود .خرید ،نگهداری و استفاده مواد پرتو زا باید طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باشد .هیچ نمونه برداری نباید با دهان انجام شود .خوردن ،نوشیدن وسیگار کشیدن در طی کار با مواد پرتو زا ممنوع است .دست ها باید توسط دستکش یکبار مصرف محافظت شود و پس از کار با این مواد باید شسته شود .دفع مواد پرتوزا باید بالافاصله انجام گیرد .مواد تمیز کننده آلوده شده به ظرف مواد پرتو زا منتقل می گردد .هر نوع مایع و مواد منتشر شونده در این کیت باید در سیستم فاضلاب سرامیک با مقدار زیادی آب دفع شود .مواد دور ریختنی خشک یا جامد بر طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باید دفع شود

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ی کار در بخش هرمون

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه گاما ، SOP انکوباتور

محيط نگه داري :

سرم براي 24 ساعت در دماي يخچال براي مدت طولاني تر زير دماي 20- درجه به مدت 30 روز قابل نگه داري است

نقش تشخيصي :

ترشح کورتیزول توسط غده آدرنال در پاسخ به سه عامل قابل شناسایی رخ می دهد:ACTH،یک ریتم شبانه روزی،و استرس.کورتیزول مهمترین گلوکوکورتیکوئیدی است که توسط قشر غده فوق کلیه ساخته می شود سنتز آن توسط هرمون ACTH هیپوفیز و رهایی هرمون CRH القا و تنظیم می شود

در سرم بیش از 90%کورتیزول به صورت متصل با پروتئینی به نام گلوبولین متصل شونده به کورتیکواستروئید (ترانس کورتین CBG)می باشد .در دوران حاملگی ،استروژن درمانی و غیره با افزایش غلظت CBG ،غلظت تام هرمون کورتیزول افزایش می یابد

کورتیزول آزاد از نظر زیستی فعال بوده و سوخت و ساز پروتئین ها ،چربی ها و قند ها را تحت تاثیر قرار می دهد و دارای خواص ضد التهابی و ضد آلرژی است .اندازه گیری کورتیزول سرم و پلاسما در تشخیص تولید کم و یا بیش از حد آن در بخش قشری غده فوق کلیه سودمند است.دربیماری کوشینگ،آدیسون و کم کاری غده هیپوفیز ،هایپر پلازی های غده فوق کلیوی و بد خیمی دیده می شود

كورتيزول يكي از هورمون هاي استيروئيدي است كه در قشر خارجي غده آدرنال ترشح مي شود يك  استروئيد است كه روي اکثر سلول هاي بدن از طريق تسهيل دريافت متابوليك هاي انرژي زا اثر مي گذارد . كورتيزول موجود در گردش خون به گلوبولين گيرنده كورتيكواستروئيدها متصل بوده و تنها همين قسمت از لحاظ بيولوژيكي فعال است . در اوايل صبح 9-3 صبح بالاترين مقدار و در ساعت 24-22 كمترين مقدار خود مي رسد . استرس های روحی و جسمی موجب افزایش سطح کورتیزول می شود

تغيير مقدار كورتيزول در حالت هاي زير ديده مي شود : هيپوگلایمی ، بيماري هاي تب دار حاد و جراحي ها

از اندازه گيري سطح خوني كوتيزول به عنوان يك شاخص جهت عملكرد آدرنوكورتيكال در تشخيص افتراقي نارسايي آدرنال اوليه و ثانويه ( بيماري آديسون ) hyperadrenocorticismاوليه و ثانويه ( بيماري كوشينگ ) استفاده مي شود در بيماري كوشينگ سطح كورتيزول خون متغير است بسته به علت بالا بودن كورتيزول خون مثلاً هيپرتروفي غده آدرنال ، آدنوم و يا كارسينوم غده آدرنال آزمايش سركوب آدرنوكورتيكال براي صحيح بيماري لازم است .

افزايش غلظت كورتيزول در حالات زير ديده مي شود : بارداري ، افسردگي ، افزايش وزن و هيپرتيروئيدي

مقادير پايين كورتيزول در موارد : سيروز هيپرتيروئيدسيم و درمان با گلوكورتيكوئيدها صفاقي ديده مي شود

در تفكيك نارسايي اوليه cortisol پايين و CTHA بالا از ثانويه ACTH پايين و cortisol بالا غده فوق كليه و تشخيص افتراقي سندرم کوشينگ و همچنين در ارزيابي هیپرپلازی مادرزادي غده فوق كليه استفاده مي شود .

عوامل تداخل کننده:

بارداری با افزایش سطح همراه است

تشنج های روحی و جسمی موجب افزایش سطح کورتیزول می گردد استرس مکانیسم هیپوفیزی کورتیکال را تحریک و موجب تولید کورتیزول می شود

اسکن اخیر رادیوایزوتوپ ها برروی نتایج آزمایش اثر می گذارد

داروهای افزایش دهنده سطح کورتیزول عبارتند از استروژن ،ضد بارداری های خوراکی،آمفتامین ها ،کورتیزون و اسپیرونولاکتون(آلداکتون)

داروهای کاهنده سطح عبارتند از :آندروژن ها، آمینوگلوته تیمید،بتامتازون،داروهای استروئیدی ،اگزوژن،دانازول،لیتیوم،لوودوپا،متی راپون و فنی تویین

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش سطح:

بیماری کوشینگ

تومور های اکتوپیک مولدACTH

ACTHدر اثر تولید بیش از اندازه آن در توسط تومور هیپوفیز یا سرطان مولد ACTHدر هر کجای دیگر از بدن افزایش می یابد

سندروم کوشینگ(آدنوم یا کارسینوم فوق کلیه)سلول های نئو پلاستیک بی توجه به مکانیسم پس نورد طبیعی کورتیزول می سازند

هیپرتیروئیدی که سرعت سوخت و ساز افزایش می یابد و سطح کورتیزول نیز در جهت تامین نیاز بدن به افزایش گلوکز بالا      می رود

چاقی، کلیه استرول ها در افراد چاق افزایش می یابد که احتمالا به علت آن است که بافت چربی به عنوان محل ذخیره یا تولید چربی ها عمل می کند

کاهش سطح:

هیپر پلازی آدرنال ،فقدان مادر زادی آنزیم های مهم ساخت کورتیزول مانع از تولید مقدار کافی آن می شود

کاهش فعالیت هیپوفیز ACTHتوسط غده هیپوفیز ساخته نمی شود زیرا در اثر بیماری نئوپلاسم یا ایسکمی تخریب شده است غده فوق کلیه به سبب عدم تحریک کورتیزول تولید نمی کند

 بیماری آدیسون:در اثر کاهس عملکرد غده هیپوفیز سطح کورتیزول نیز کاهش می یابد

هیپو تیروئیدی ،در هیپوتیروئیدی بدن نیازی به سطح طبیعی کورتیزول ندارد زیرا سرعت سوخت و ساز در این بیماران کاهش   می یابد

افزايش :

استرس ، بيماري حاد ، عمل جراحي

كاهش :

بيماري آديسون ، POSTPARTUM PITUITARY NECROSIS , HYPOPYSECTOMY

 در افراديكه شب كار مي باشند الگو آن تغيير مي كند و 15% روز به روز تفاوت دارد و به سختي بتوان يك جواب مشابه بدست آورد

افزايش :

در زمان طلوع صبح بالاترين مقدار در وضعيت ايستاده بيشتر است

كاهش :

كمترين مقدار را در ساعت 4 صبح دارد

 تغييرات فيزيولوژيكي :

افزايش :

استرس ، حاملگي ، ورزش ، چاقي ، سيگار كشيدن ، بعد از خوردن غذا سوء تغذيه ، روزه داري ، غلظت خون ، اتانول ، با افزايش سن در خانم ها بيشتر مي شود ميزان كورتيزول آزاد ادراري در آقايان بيشتر از خانم ها مي باشد

كاهش :

در افراد كور كمتر است

 فاكتورهاي مداخله كننده :

با متدهاي مختلف آزمايشگاه جواب هاي مختلف بدست مي آيد با روش هاي RIA موارد آندروژن ها ، استروژن ها ، فني اوئين ، ناراحتي كبدي و از كار افتادن كليه ها اثر مي گذارد با ورزش و رژيم غذايي متغيير مي شود

 داروها :

افزايش  :

استروژن ها ، قرص هاي ضد بارداري ، وازوپرسين

RU486  , AMPHETAMINES , CARBAZEPINE , TRICYCLIC ANTIDEPRESSANTS

كاهش :

گليكوكورتيكوئيدها ،L – DOPA ، ليتيم ، اگزازپام ، اپي درين ، دنازول megestrol  acetate , diuretica

Methodology consideration :

– در روش هاي RIA و Prenislome , prednisone  و  cortisone واكنش نشان مي دهند

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )

 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)

 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)

حساسيت:( SENSITIVITY)

اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

Cystatin C

عنوان :

دستورالعمل انجام آزمایش سیستاتین سی

هدف:

اندازه گیری سیستاتین C در بیماران به جای کراتینین

 روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

اصول آزمایش:

در کیت سیستاتین C استاندارد ،کنترل و نمونه ها در میکروپلیت در ول های کوت شده با آنتی بادی سیستاتین C ضد انسانی پلی کلونال انکوبه می شود پس از 30 دقیقه انکوباسیون و شستشو آنتی بادی سیستاتین C پلی کلونال کونژوگه با horseradish  peroxidase(HPR)اضافه می شود و ول ها برای مدت 30 دقیقه با سیستاتین C کپچر می شود در ادامه شستشوی دیگری انجام می شود و باقی مانده کونژوگه حذف می شود تا کونژوگه متصل شده در مرحله رنگ زایی با TMB واکنش می دهد و در نهایت با اضافه کردن متوقف کننده رنگ زرد تولید می شود که توسط اسپکتوفوتومتر ODدر طول موج 450 nm قرائت میشود و بر اساس جذب نوری متناسب با غلظت استاندارد های سیستاتین C نمودار رسم می شود تا با دانستن جذب نوری نمونه های بیمار غلظت ها به دست آیند

نقش کاربردی:

سیستاتین C یک ممانعت کننده پروتئیناز است که در تمام سلول های هسته دار یافت می شود .آزادانه توسط گلومرول فیلتره می شود و در لوله پروگزیمال یعنی جایی که کاتابولیزه می شود باذجذب می گردد مقادیر پلاسمایی سیستاتین C در بالغین و بچه های بالای یک سال مشابه است که مقایسه بین افراد را ساده می سازد .تغییرات واضحی در طول روز برای سیستاتین وجود ندارد اگر چه تغییرات روز به روز بطور متوسط 13%است که از تغییرات کراتینین بیشتر است ولی در گیرنده های پیوند کلیه سیستاتین C علی رغم تغییرات بیشتر به نسبت کراتینین با GFR هماهنگی بیشتری دارد

هشدار و موارد ایمنی:

در حین کار حتما از دستکش یکبار مصرف استفاده شود

این کیت برای مصارف آزمایشگاهی بوده و برای کاربرد های داخلی و خارجی در انسان یا حیوان توصیه نمی شود

اجزاء مربوط به کیت های مختلف را با هم مخلوط نکنید

معرف ها را پس از تاریخ انقضاء مصرف نکنید

استفاده از دستکش حین انجام کار، رعایت دستورالعمل کامل ایمنی از جمله منع خوردن آشامیدن و استعمال دخانیات و ……

ریختن سرسمپلرهای استفاده شده در محلول حاوی دترجنت

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ی کار در بخش الایزا

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه الایزا ، SOP انکوباتور

نقش تشخيص

سیستاتین C پروتئین بازدارنه است و جزو خانواده فرعی سیستاتین ها در حیوانات،گیاهان و پروتوزوآ ها شناسایی شده است.تمام سیستاتین ها پروتئین اهی سیستئین لیزوزوم ،کاتپسین B،H،K،L،Sو پروتئین های گیاهی مربوط به ساختمان را دارند.بعنوان مثال پاپائین و اکتینیدین .سیستاتین C انسانی آماده می کند یک سرعت پایدار و ثابت را به وسیله تمام سلول های هسته دار در بدن و در مایعات فراوان وجود دارد .و آن یک پایه پروتئینی تک رشته ای غیر گلیکوزیله است و شامل 120 اسید آمینه با یک ملکول به وزن 13.36 KD می باشد و بوسیله دو باند دیسولفیدی در پایانه کربوکسیلس اختصاص یافته است.این پروتئین بوسیله CS73 کد گذاری میشود و ژن های آن روی بازوی کوچک کروموزوم 20 واقع شده است

عملکرد بیولوژیکی سیستاتین C انسانی و نقش آن در حالات پاتولوژیکی مختلف موضوع بسیاری از مطالعات است .عدم تعادل بین سیستاتین C وسیستاتین پروتئیناز ها به بیماری هایی برای مثال التهاب و مشکل کلیوی و سرطان و آلزایمر و Multiple Sclerosisودرمان آمیلوئیدی سیستاتین C ارثی مربوط بوده است

سطح آن در بیماران اتوایمیونه و تومور های کلورکتال و متاستاز ها ،بیماران با التهاب و بیماران دیالیزی افزایش می یابد .غلظت سیستاتین C سرم به طور مخفی با سرعت فیلتره شدن گلومرول (GFR)وابسته است که این نسبت از کراتین بهتر است .بنابراین به تازگی به عنوان یک تست مهم و حساس GFR شناسایی شده است

به عبارت دیگر سطوح پایین سیستاتین C در طول تشکیل Elastic  Lamina و آترواسکلروز و آنورم آرتریک Abdominal وقوع آنها آشکار شده است .نتایج آشکار سیستاتین C که با شیوع انفارکتوس میوکارد ،انسداد شریان و Angina pectoris همراه است.به علاوه به تریگلیکوزیداز ها ،LDL،Chol،BMLو سن افراد وابسته است

بنابراین غلظت کم سیستاتین C به عنوان یک ریسک فاکتور برای وقوع کاردیوواسکولار ثانویه به حساب می آید

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد):

فرم درخواست کالا، لیست کار و ثبت نتایج در آن، پرینت نتیجه آزمایشات از دستگاه الایزاریدر، ثبت زمان Off, On دستگاه ثبت زمان کالیبراسیون سمپلر، ثبت Lot Nom در بالای لیست کار.

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

 

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )

 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)

 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)

حساسيت:( SENSITIVITY)

اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

DHEA

عنوان:

دستورالعمل انجام آزمایش DHEA

هدف:

اندازه گیری کمیDHEA در سرم انسانی.

روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

اصول آزمایش:

کیت DHEAS به روش RIA بر اصل آزمونی رقابتی استوار است .مقدار مشخصی DHEA نشان دار شده با مقدار نامعلومی از DHEAS غیر نشان دار در نمونه برای تعداد محدودی از آنتی بادی های متصل به جدار چاهک ها رقابت می کنند .پس از شستشوی آنتی ژن باند نشده ،مقدار DHEA نشان دار شده در ته چاهک ها به صورت معکوس متناسب با مقدار DHEAS نمونه است .غلظت نمونه مجهول از روی منحنی کالیبراسیون به دست می آید

معرف ها حاوی کاتن و سدیم آزید می باشد به هشدار ها توجه کنید

هشدار ها و موارد ایمنی:

1)کلیه نمونه های بیماران باید به طور بالقوه عفونی در نظر گرفته شود موادی که در تهیه اجزاءکیت به کار رفته است از نظر وجودHBSAg و آنتی بادی های HCV وHIV تست شده و منفی می باشند ولی هیچ آزو=مایشی نمی تواند به طور 100%وجود این ویروس ها را نفی کند .بنابراین با نمونه ها به طوری کار کنید که به طور بالقوه می توانند منتقل کننده عوامل عفونه باشند

2)کلیه معرف ها حاوی سدیم آزید به عنوان نگهدارنده بوده و به منظور جلوگیری از تشکیل بخارات سمی معرف ها باید با محلول اسیدی مخلوط شوند .بعلاوه سدیم آزید می تواند به لوله ای سربی و مسی واکنش داده و آزید های فلزی قابل احتراقی را تشکیل دهد شستشو با مقادیر زیاد آب از تشکیل آزید جلوگیری می کند .لوله های فلزی باید با هیدروکسید سدیم 10%شسته شود .

3)مواد پرتو زای درون کیت باید توسط پزشکان آزمایشگاه های کلینیکی یا بیمارستان دریافت ،کسب و استفاده شود .وتنها برای آزمون های /ازمایش های کلینیکی در محیط آزمایشگاه استفاده می شود .این مواد برای استفاده داخلی و خارجی حیوانات نمی باشند تمام مکان های پرتوزا باید در مکان های طراحی شده ویژه نگهداری و استفاده شود .خرید ،نگهداری و استفاده مواد پرتو زا باید طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باشد .هیچ نمونه برداری نباید با دهان انجام شود .خوردن ،نوشیدن وسیگار کشیدن در طی کار با مواد پرتو زا ممنوع است .دست ها باید توسط دستکش یکبار مصرف محافظت شود و پس از کار با این مواد باید شسته شود .دفع مواد پرتوزا باید بالافاصله انجام گیرد .مواد تمیز کننده آلوده شده به ظرف مواد پرتو زا منتقل می گردد .هر نوع مایع و مواد منتشر شونده در این کیت باید در سیستم فاضلاب سرامیک با مقدار زیادی آب دفع شود .مواد دور ریختنی خشک یا جامد بر طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باید دفع شود

نکاتی برای استفاده از کیت:

آموزش و راهنمایی های مداوم در مورد کار با کیت کاملا ضروری است

برای هر محدوده تشخیصی وجود یک منحنی استاندارد جدید لازم است

معرف هایی که مورد استفاده قرار نگرفته است باید بالافاصله منجمد شود یا در جای خنک قرار بگیرد

برای رقیق کردن نمونه ها باید از آب مقطر یا آب دیونیزه استفاده شود

معرف های کیت ها به سری ساخت های مختلف را با هم مخلوط نکنید

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ی کار در بخش هرمون

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه گاما ، SOP انکوباتور

نقش تشخيصي :

DHEA و فرم سولفاته آن از هرمون های استروئیدی ترشحی اصلی غده فوق کلیوی می باشند غلظت DHEAS  در سرم 200 تا500 بار بیشتر از DHEA 20 بار بیشتر از هر هرمون استروئیدی دیگر است .DHEAS پیوند خیلی قوی با آلبومین داده و مخزن گردشی ایجاد       می کند .ترشح DHEAS به وسیله کورتیکوتروپین ACTH تحریک می گردد اما حساسیت آن با سن کم می شود .در سن 25 سالگی مقدار هرمون در سرم به حداکثر رسیده و پس از آن با گذشت سن کاهش می یابد

علی رغم عدم وجود DHEA و DHEAS ،نقش فیزیولوژیکی آنه به صورت مجهول باقی می ماند .شاید به صورت وابسته به محیط هرمونی ،اثرات شبیه اندروژنی یا استروژنی داشته باشد. زمانی که افزایش اندروژن (هایپراندروژنیسیته)در زنان و بچه ها مشکوک باشد ،اندازه گیری تستوسترون،SHBG،DHEAS آزمایشات اولیه در این بررسی ها خواهند بود .DHEAS علامت خوبی ازز ترشح آندروژن غده فوق کلیه بوده ،غلظت های افزایش یافته این استروئید ترکیبی از درجات متفاوتی از هیپرپلازی فوق کلیه یا تومور فوق کلیوی ترشحی را نشان می دهد

در زنان بالغ در سن زایایی ،سندروم کیست های متعدد تخمدانی(PCO )معمولی ترین علت هایپراندروپنیسیته است .هیپرپلازی کلیوی به دلیل افزایش ترشح ACTH یا نقص آنزیمی در آدرنال ،مرتبط با درجات متفاوتی از افزایش DHEAS می باشد .این شرایط می تواند از شدت متفاوتی به صورت درجات مختلفی از عضلانی بودن برخوردار باشد.در هاپرپلازی فوق کلیوی ناشی از تحریک اکتوپیک ACTHو در تومور های ترشح کننده آندروژن ها ،غلظت DHEAS ممکن است خیلی بالا باشد .غلظت DHEAS زمانی که غده فوق کلیه به حد بلوغ می رسد افزایش می یابد.در سالهای اخیر DHEAS به علت اثرات بالقوه ضد پیری و نقش آن در بیماری آلزایمر و بیماری های قلبی مورد توجه قرار گرفته است

يك هورمون استروئيدي است كه از بخش خارجي غده فوق كليوي ترشح مي شود DHEA موجود در گردش خون به آلبومين سرم متصل است ولي به SHBG اتصالي ندارد مقدار DHEA با سيكل قائدگي تغيير مي كند خروج اين ماده از بدن از 2طريق صورت مي گيرد و بخش اعظم 17KSموجود در ادرار ناشي از اين ماده است فعاليت آندروژني DHEA به خودي خود ضعيف است ولي اين ماده به تستوسترون و آندرستندیون متابوليزه مي شود كه هر دو اثر مردسازي دارند اين هورمون در بدو تولد بالا است كه در نوزادان در سه هفته اول كاهش مي يابد تا اينكه در كودکان قبل از بلوغ به مقدار طبيعي خود مي رسد و از حدود سن 6  سالگي سطح DHEA شروع به افزايش مي كند و در سن 14-13 سالگي به مقدار طبيعي بالغين مي رسد .

مقادير پايين DHEA در بلوغ دیررس و مقادير بالا آن در بلوغ زودرس ديده مي شود در سن بارداري مقدار آن كاهش مي يابد تشخيص هيپرپلازی مادرزادي و كارسينوم غده فوق كليه و تعيين علت هيپرسوتیسم( پرمویي ) و  ويريليزاسيون ( مرد حالگي ) و بيماري پلي كيستيك تخمدان به كار مي رود .

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

 

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )

 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)

 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)

حساسيت:( SENSITIVITY)

اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

Digoxine

عنوان :

دستورالعمل انجام آزمایش دیگوکسین

هدف:

اندازه گیری سطح دیگوکسن در بیماران قلبی

 روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

موارد کاربرد:

دیگوکین یکی از گلیکوزیرازهای قلب است که اثرات اختصاصی عمومی را روی میوکاردیوم قلب نشان می دهد .گلیکوزیداز کاردیاک به طور وسیعی در درمان مشکلات قلبی استفاده می شود و به خوبی اختلال در ریتم قلبی را نشان می دهد .به هر حال استفاده درمانی از دیگوکسین محدود می شود به نرمال رنج درمانی کوچک آن با اثرات سمی عمومیش که می تواند باعثAnorexia،Naysea،Vomiting،Arrhythmias گردد

اصول آزمایش:

روش آزمایش متصل شدن یک آنزیم ایمنواسی که با ردیابی فلورسنس نهایی ردیابی می کند(ELFA)

نکات ایمنی:

استفاده از دستکش در حین انجام کار

ریختن سرسمپلرهای استفاده شده در محلول حاوی دترجنت

دستورالعمل نگهداری نمونه­های و بایگانی آنها

پوشش مناسب

دستورالعمل کلی ایمنی و بهداشت کاری

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ی کار در بخش الایزا

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه الایزا ، SOP انکوباتور

نقش تشخیصی:

پنجره درمانی دیگوکسین باید پس از بررسی در مورد حساسیت های فردی و وضعیت اجتماعی فرد  بسته شود .انتخاب مقدار داروی تجویزی باید روی حالات کلینیکی بیمار پایه گذاری شود .بیماران با نارسایی کلیوی به دوز درمانی کمتری از دیگوکسین نیاز دارند .سرم باید 8-6 ساعت بعد از دریافت یک دوز درمانی دیگوکسین از بیمار جمع آوری شود تا مدت زمان لازم برای آداپته شدن سطوح دیگوکسین بین بافت و سرم را بدهد .برای بررسی سطوح دیگوکسین سرم می تواند اطلاعات مهم کلینیکی را برای دستیابی به بهترین مقدار دوز درمانی به بیمار ارائه دهد

نکات ایمنی:

استفاده از دستکش در حین انجام کار

ریختن سرسمپلرهای مورد استفاده در محلول حاوی دترجنت

دستورالعمل نگهداری نمونه­ و بایگانی آنها

پوشش مناسب

دستورالعمل کلی ایمنی و بهداشت کاری

 مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

محدودیت ها و عوامل مداخله گر در آزمایش:

خطا در آماده سازی نمونه­های رقیق شده و محلول شستشو

رعایت نکردن شرایط دمایی و نوری در هر مرحله

استفاده از سرسمپلر آلوده

ایجاد وقفه در بین مراحل

محتویات استفاده شده­ی کیت از یک سری کیت نباشد.

PH آب مقطر در محدوده­ی مورد نظر نباشد (آب دیونیزه)

اختلالات دستگاه

محدوده انجام آزمايش :

به بروشور داخل كيت مراجعه شود

اقدامات بعدي در برخورد با نتايج غير طبيعي ( تكرار آزمايش ، انجام يا توصيه انجام آزمايشهاي تائيدي يا تكميلي اطلاع سريع به پزشك)

 

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر )

نمونه قبل از انجام آزمايش بايستي به درجه حرارت اتاق رسيده و كاملاً مخلوط شده باشد از انجام نمونه هاي بسيار هموليز ، ليمپيك و ايكتريك خودداري مي شود .

مستندات ( سوابق مورد نياز جهت رديابي ، نگه داري و شناسايي عملكرد )

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

 

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )

 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)

 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)

حساسيت:( SENSITIVITY)

اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

IGF 1

عنوان :

دستورالعمل انجام آزمایش IGF1

هدف:

کیت igf1 با یک روش ایمنوآنزیمیومتریک 2 سایته (IEMA)برای اندازه گیری کمی هرمون رشد متصل شده به انسولین در نمونه های پلاسمایی و یا در سرم به کار می رود در این روش یک نمونه قبل از درمان را به ول ها با مداخله باند های پروتئینی وصل می کند.

روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

موارد کاربردی:

فاکتور رشد متصل شونده به انسولین Igf1 یک پلی پپتیدی است که از 70 آمینو اسید ساخته شده است و یکی از فاکتور های رشد لینک شده به انسولین گزارش شده است .در گردش این ملکول  نشان داده شده است که تقریبا 50% توالی های آن مشابه پروانسولین است و نیز یک سری فعالیت های بیولوژیکی مشابه با انسولین را دارد .پپتید در هرمون رشد (GH)به یک مرتبه بالاتر تعلق دارد اما یک سری شواهد رشد از ترشحات GH غیر وابسته مشاهده شده است که شامل اثرات Mitogenic وPromotion از ماده سولفاژن غضروف می باشد .و آن همچنین فعالیت های افزایشی رشد را روی اسکلت و دیگر مایعات بدن میانجیگری می کند.تقریبا 95%Igf1 سرم موجود در گردش به صورت باند با پروتئین های اختصاصی Igf1 متصل میشود که 6 کلاس دارد .BP3 مهمترین پروتئین متصل شونده بهIgf1 شناخته شده است که ایجاد یک کمپلکس 140 هزار دالتونی با Igf1  و یک اسید ناپایدار را می کند .اندازه گیری Igf1 سرم کودکان با بی نظمی رشد در تشخیص و ارزیابی آکرومگالی ارزش دارد .غلظت های Igf1  با سن تغییر می کند و به حالت های تغذیه و وضعیت بدن و ترشح هرمون وابسته است .

تعیین Igf1 اصلی در تشخیص حالت های کوتاهی قد در کودکان مفید است و نیز در پشتیبانی در امر تغذیه واقعی آنها لازم است.برای تعیین آکرومگالی تعیین Igf1 به تنهایی نسبت به GH به صورت راندوم قابل اطمینان تر است

اصول آزمایش:

تعیین مقدار Igf1 بر این اساس است که در آن دو آنتی بادی تک دودمانی در مقابل دو اپی توپ مختلف از ملکول Igf1  مورد استفاده قرار     می گیرند .نمونه ها یا استانداد ها در چاهک های پوشیده شده از آنتی بادی تک دودمانی ،به همراه دومین آنتی بادی نشاندار شده با آنزیم انکوبه می گردد .پس از زمان انکوباسیون محتویات مایع در درون چاهک ها را شستشو  داده و آنتی بادی های کونژوگه اتصال نیافته را از محیط واکنش خارج می سازیم .و نهایتا کونژوگه اتصال یافته با سوبسترا واکنش داده و منحنی رسم می گردد و غلظت نمونه ها نهایتا محاسبه می گردد

نكات ايمني :

برای هر سری از آزمایش یک منحنی استانداد جدید رسم کنید

عملیات رقیق سازی ،سمپل کردنو مخلوط کردن و تخلیه باید در دمای آزمایشگاهی صورت بپذیرد ،معرف های استفاده نشده باید فورا پس از استفاده در یخچال گذاشته شود و یا در مکانی خنک نگهداری شود

معرف ها با Lot های مختلف نباید با هم مخلوط شوند

 صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای 8 ماه سابقه­ی کار در بخش الایزا

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه الایزا ، SOP انکوباتور

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر )

نمونه قبل از انجام آزمايش بايستي به درجه حرارت اتاق رسيده و كاملاً مخلوط شده باشد از انجام نمونه هاي بسيار هموليز ، ليمپيك و ايكتريك خودداري مي شود .

مستندات ( سوابق مورد نياز جهت رديابي ، نگه داري و شناسايي عملكرد )

محدودیت ها :

خطا در آماده سازی نمونه­های رقیق شده و محلول شستشو

برخورد سرسمپلر با کف چاهک

 پرتاب کردن محتویات چاهک­ها در سطل با فشار و شدت

وارد کردن ضربه­های محکم در هنگام خشک کردن چاهک­ها با دستمال

رعایت نکردن شرایط دمایی و نوری در هر مرحله

استفاده از سرسمپلر آلوده

ایجاد وقفه در بین مراحل

محتویات استفاده شده­ی کیت از یک سری کیت نباشد.

PH آب مقطر در محدوده­ی مورد نظر نباشد (آب دیونیزه)

اختلالات دستگاه

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )

 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)

 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)

حساسيت:( SENSITIVITY)

اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

PAPPA

عنوان :

دستورالعمل انجام آزمایش PAPPA

هدف:

اندزه گیری پروتئین PAPPA در نمونه سرم بیمار در هفته های 12-8 حاملگی جهت رسم نمودار سلامت جنین توسط نرم افزار مربوطه

روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

نقش کاربردی:

شناسایی تریزومی 21 و سایر انواع سندرم ها ر جنین در هفته های 12-8 حاملگی

PAPPA پروتئینی است که به وسیله جفت ساخته می شود .غلظت آن به سرعت پس از هفته 17 حاملگی کاهش پیدا می کند .اندازه گیری PAPPA در اولین دو،سه هفته حاملگی گزارش می شود و به عنوان یک مارکر مفید در اسکن قبل از تولد برای سندروم داون و دیگر سندروم ها بکار می رود . اندازه گیری FBeta و تعیین اولتراسونیک مربوط به چروک پشت گردن جنین NT در هفته14-11 حاملگی تا 90%احتمال سندروم داون را در حاملگی ها معلوم می کند.

اصول آزمایش:

کیت فوق در واقع یک آنزیم ایمنوفلورسنت متصل شده به فاز جامد است که قانون ساندویچ در مورد آن صدق می کند.ویال های کیت به وسیله یک آنتی PAPPA آنتی بادی پلی کلونال کوت شده است .از طرفی نمونه بیمار محتوی PAPPA که با Well های کوت شده و از طرفی دیگر به همراه Assay Buffer انکوبه می شود .در مرحله بعدی یک ساندویچ کمپلکس از آنتیPAPPA آنتی بادی پلی کلونال با کونژوگه پراکسیداز تشکیل می شود .در نهایت اضافه کردن سوبسترا باعث رنگ زایی می شود و افرایش رنگ نشان دهنده افزایش غلظت PAPPA می باشد

نكات ايمني :

برای هر سری از آزمایش یک منحنی استانداد جدید رسم کنید

عملیات رقیق سازی ،سمپل کردنو مخلوط کردن و تخلیه باید در دمای آزمایشگاهی صورت بپذیرد ،معرف های استفاده نشده باید فورا پس از استفاده در یخچال گذاشته شود و یا در مکانی خنک نگهداری شود

معرف ها با Lot های مختلف نباید با هم مخلوط شوند

 صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ی کار در بخش الایزا

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه الایزا ، SOP انکوباتور

نقش تشخیصی:

PAPPA ممکن است به عنوان یک فاکتور در تشخیص خطر سندروم داون(تریزومی21 )را در اولین دو،سه هفته حاملگی بکار می رود . برای تشخیص خطر تریزومی 21 و دیگر سندروم های جنینی باید PAPPA در ترکیب با آزمایش های دیگر از جمله آزمایش های FBeta وnt بکار میرود .و یک نرم افزار تریپل (پریسکا در آزمایشگاه آریا)برای تشخیص خطر تریزومی 21 بکار می رود .بر طبق مدیریت IVF نرم افزار و کیت آزمایش باید برای screening وCE-certified بوسیله یک اخطار که نشاندهنده هویت اخطار است مناسب باشد .

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر )

نمونه قبل از انجام آزمايش بايستي به درجه حرارت اتاق رسيده و كاملاً مخلوط شده باشد از انجام نمونه هاي بسيار هموليز ، ليمپيك و ايكتريك خودداري مي شود .

مستندات ( سوابق مورد نياز جهت رديابي ، نگه داري و شناسايي عملكرد )

محدودیت ها :

خطا در آماده سازی نمونه­های رقیق شده و محلول شستشو

برخورد سرسمپلر با کف چاهک

 پرتاب کردن محتویات چاهک­ها در سطل با فشار و شدت

وارد کردن ضربه­های محکم در هنگام خشک کردن چاهک­ها با دستمال

رعایت نکردن شرایط دمایی و نوری در هر مرحله

استفاده از سرسمپلر آلوده

ایجاد وقفه در بین مراحل

محتویات استفاده شده­ی کیت از یک سری کیت نباشد.

PH آب مقطر در محدوده­ی مورد نظر نباشد (آب دیونیزه)

اختلالات دستگاه

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

 

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )

 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)

 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)

حساسيت:( SENSITIVITY)

اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

Progestrone

عنوان:

دستورالعمل انجام آزمایش پروژسترون

هدف:

اندازه گیری کمی پروژسترون در سرم انسانی به کار می رود

 روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

 موارد كاربرد :

عمدتا اثر پروژسترون در تداوم القای فاز ترشحی آندومتر برای پذیرش تخمک لقاح یافته است ،بطور طبیعی پروژسترون توسط جسم زرد تخمدانی بعد از تخمک گذاری ترشح می شود .پروژسترون سرم درطی نیمه دوم سیکل اوولاسیون بطور واضح بالا می رود .در حالت طبیعی نمونه های خونی که در روز های 21-8 سیکل قائدگی از بیمار گرفته شده است حاوی مقادیر زیادی تری پروژسترون نسبت به منونه گیری های بعدی می باشد و نشانه وقوع اوولاسیون است .بنابراین این تست برای اثبات وقوع اوولاسیون مفید است .همچنین در زنانی که به سختی باردار می شود اطلاعات با ارزشی ارائه می دهد .سنجش های سریال آن می تواند روند اوولاسیون را نشان دهد

در حاملگی پروژسترون در چند هفته اول توسط جسم زرد ترشح شده و بعد از آن جفت شروع به ترشح می کند .سطوح پروژسترون باید در طی حاملگی به طور پیشرونده افزایش می یابد (بدلیل تولید جفتی).برای ارزیابی وضعیت جفت در حاملگی های پر خطر باید سنجش های سریالی انجام شود .امروزه سنجش پروژسترون برای کنترل میزلن آن در افراد با نقص فاز لوتئال جهت حفظ نمودن اوایل حاملگی انجام      می شود

جهت بررسي تخمك گذاري و عملكرد جسم زرد بكار مي رود گاهي اوقات در نازايي ها و افرادي كه عادت به سقط جنين دارند نيز مورد بررسي قرار مي گيرد

این آزمون به منظور بررسی وضعیت زنانی که مشکل باردار شدن دارند و برای ارزیابی بارداری استفاده می شود و نیز برای بررسی بارداری های در معرض خطر استفاده می شود

 

اصول آزمون:

این آزمون بر اساس یک روش رقابتی است که یک مقدار معین استرادیول نشان دار با استرادیول غیر نشان دار موجود در نمونه برای تعدادی از آنتی بادی های باند جدار چاهک ها با یکدیگر رقابت می کنند .پس از جداسازی مواد متصل شده و اتصال آنها به سوبستر واکنش بر اساس میزان رنگ زایی مطالعه می گردد .استرادیول نشان دار با غیر نشان دار رابطه معکوس دارد . در نهایت غلظت نمونه مجهول از روی منهنی کالیبراسیون محاسبه می گردد

هشدار ها و موارد ایمنی:

1)کلیه نمونه های بیماران باید به طور بالقوه عفونی در نظر گرفته شود موادی که در تهیه اجزاءکیت به کار رفته است از نظر وجودHBSAg و آنتی بادی های HCV وHIV تست شده و منفی می باشند ولی هیچ آزمایشی نمی تواند به طور 100%وجود این ویروس ها را نفی کند .بنابراین با نمونه ها به طوری کار کنید که به طور بالقوه می توانند منتقل کننده عوامل عفونه باشند

2)کلیه معرف ها حاوی سدیم آزید به عنوان نگهدارنده بوده و به منظور جلوگیری از تشکیل بخارات سمی معرف ها باید با محلول اسیدی مخلوط شوند .بعلاوه سدیم آزید می تواند به لوله ای سربی و مسی واکنش داده و آزید های فلزی قابل احتراقی را تشکیل دهد شستشو با مقادیر زیاد آب از تشکیل آزید جلوگیری می کند .لوله های فلزی باید با هیدروکسید سدیم 10%شسته شود .

3)مواد پرتو زای درون کیت باید توسط پزشکان آزمایشگاه های کلینیکی یا بیمارستان دریافت ،کسب و استفاده شود .وتنها برای آزمون های /ازمایش های کلینیکی در محیط آزمایشگاه استفاده می شود .این مواد برای استفاده داخلی و خارجی حیوانات نمی باشند تمام مکان های پرتوزا باید در مکان های طراحی شده ویژه نگهداری و استفاده شود .خرید ،نگهداری و استفاده مواد پرتو زا باید طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باشد .هیچ نمونه برداری نباید با دهان انجام شود .خوردن ،نوشیدن وسیگار کشیدن در طی کار با مواد پرتو زا ممنوع است .دست ها باید توسط دستکش یکبار مصرف محافظت شود و پس از کار با این مواد باید شسته شود .دفع مواد پرتوزا باید بالافاصله انجام گیرد .مواد تمیز کننده آلوده شده به ظرف مواد پرتو زا منتقل می گردد .هر نوع مایع و مواد منتشر شونده در این کیت باید در سیستم فاضلاب سرامیک با مقدار زیادی آب دفع شود .مواد دور ریختنی خشک یا جامد بر طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باید دفع شود

نکاتی برای استفاده از کیت:

آموزش و راهنمایی های مداوم در مورد کار با کیت کاملا ضروری است

برای هر محدوده تشخیصی وجود یک منحنی استاندارد جدید لازم است

معرف هایی که مورد استفاده قرار نگرفته است باید بالافاصله منجمد شود یا در جای خنک قرار بگیرد

برای رقیق کردن نمونه ها باید از آب مقطر یا آب دیونیزه استفاده شود

معرف های کیت ها به سری ساخت های مختلف را با هم مخلوط نکنید

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ی کار در بخش هرمون

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه گاما ، SOP انکوباتور

محيط نگه داري :

سرم براي 24 ساعت در دماي يخچال براي مدت طولاني تر زير دماي 20- درجه به مدت 30 روز قابل نگه داري است

نقش تشخيصي :

پروژسترون هرمونی استروئیدی است که از جسم زرد تخمدان در زنان در دوره قائدگی طبیعی ترشح می شود .مقدار پروژسترون یک هفته پس از تخمک گذاری افزایش می یابد .در طی حاملگی پروژسترون در 9 هفته اول عمدتا از جسم لوتئینی و سپس توسط جفت ترشح می شود .

مقادیر کمی از پروژسترون در بیضه و قشر غده فوق کلیه در هر دو جنس ساخته می شود .بیشتر پرو/ژسترون به یک پروتئین حامل (گلوبولین)متصل شونده کورتیکواستروئیدی (یا آلبومین)باند می گردد و تنها مقدار کمی از آن بصورت آزاد که همان هرمون فعال است ،در گردش خون وجود دارد.سنجش پروژسترونی سرمی عمدتا در تشخیص عدم تخمک گذاری مشکوک و عدم کفایت جسم زرد استفاده می شود.در چرخه های عدم تخمک گذاری جسم زرد وجود ندارد و هیچ افزایش غلظت سرمی پروژسترون در طی نیمه دوم چرخه دیده نمی شود ،در بی کفایتی جسم زرد تخمک گذاری انجام می شود اما تولید پروژسترون از جسم زرد کاهش می یابد ،این مورد با رشد ناقص آندومتر که در آن جایگزینی تخمک بارور با مشکل روبه رو است ،همراه است .پروژسترون با کاهش انقباض رحمی ،از حاملگی حمایت می نمایند .اندازه گیری پروژسترون همچنین به عنوان یک آزمون غربال گری در زنان برای تشخیص حاملگی خارج رحمی نشان داده شده است

كسب اطمينان از وجود اوولاسيون درمرحله پريود ، ارزيابي فونكسيون پلاسنتا در دوران حاملگي و بررسي بعضي از تومورهاي غده فوق كليوي و بيضه ها ، بهترين زمان اندازه گيري آن روز 22 تا 24 پريود است. اين هورمون استروئيدي است كه در لانه گزيني تخم  در ديواره رحم نقش مهمي دارد جسم زرد منبع اصلي پروژسترون در زمان غيرباردار است پروژسترون به طور عمده به پروتئين هايي مانند گلوبولين، كورتيزول گير SHBG و آلبومين متصل مي شود در طول چرخه قائدگي ميزان پروژسترون متفاوت است و بيشترين ميزان آن حدوداً يك هفته بعد از تخمك گذاري است. افزايش يا كاهش ميزان پروژسترون به موازات فعاليت فوليكول هاي تخمدان و جسم زرد صورت مي گيرد لذا اندازه گيري پروژسترون مي تواند براي تائيد تخمك گذاري مورد استفاده قرار گيرد و عدم افزايش چرخه اي پروژسترون نشانه عدم تخمك گذاري است .

عوامل تداخل کننده:

مصرف اخیر رادیوایزوتوپ ها می تواند بر نتایج آزمون تاثیر بگذارد زیرا این آزمایش به روش رادیوایمنواسی انجام می شود مصرف رادیونوکلئید ها قبل از انجام آزمایش نیز بر نتیجه تاثیر می گذارد

حمل و نقل نا مناسب نمونه باعث لیز آن می شود که بر نتایج تاثیر می گذارد

داروهایی که موجب تداخل در نتیجه آزمایش می شود عبارتند از استروژن پروژسترون و کلومیفن

نکات مهم بالینی:

سطح پروژسترون اطلاعاتی مربوط به وقوع و زمان تخمک گذاری فراهم می آورد این اطلاعات برای افرادی که دچار مشکلات حامله شدن می باشد اهمیت دارد

سنجش های مکرر پروژسترون برای ارزیابی تجویزپروژسترون تکمیلی در زنانی است که کارایی مرحله زرده ای در آنان برای حفظ مرحله اولیه بارداری مفید می باشد

سطح پروژسترون در طی بارداری به طور طبیعی افزایش می یابد زیرا جفت پروژسترون تولید می کند سنجش های مکرر برای بررسی وضعیت جفت در بارداری های پر خطر انجام می شود

چنانچه حیات جفت به مخاطره افتد سطح آن کاهش می یابد

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش سطح:

تخمک گذاری به همراه رشد طبیعی جسم زرد موجب تولید پروژسترون می شود

بارداری جفت سالم برای حفظ حاملگی پروژسترون تولید می کند

کیست های زرده ای تخمدان جسم زرد در زنان غیر باردار و در مراحل اولیه بارداری پروژسترون تولید می کند کیست ها نیز می توانند برای مدت طولانی پروژسترون تولید کند هیپرآدرنوکورتیکالیسم

هیپرپلازی آدرنوکورتیکال

هرمون های آدرنوکورتیکال به میزان زیادی ترشح می شود 17-هیدروکسی پروژسترون پیشساز این هرمون های کورتیکال است

کوریوکارسینومای تخمدان این تومور پروژسترون می سازد

حاملگی مول مول هیدراتی فرم هر چند به مقدار کمتر از بارداری تولید پروژسترون می کند

کاهش سطح:

پره اکلامپسی

توکسمی حاملگی

سقط تهدیدی

نارسایی جفتی

مرگ جنین

کلیه وضعیت های فوق از موارد اورژانس مامایی بوده و حیات جفت به مخاطره می افتد پروژسترون در طی بارداری توسط جفت ساخته می شود مقدار آن در صورت به مخاطره افتادن حیات جفت کاهش می یابد

نئوپلاسم تخمدان سرطان های اپی تلیال تخمدان موجب تخریب بافت فعال تخمدان می شود و سطح پروژسترون کاهش می یابد

آمنوره

کاهش عملکرد تخمدان

بدون تخمک گذاری جسم زرد پدید نی اید و پروژسترون ترشح نخواهد شد و سطح پرگناندیول کمتر از حد مورد نظر خواهد شد

افزايش :

هايپر پلازي ارثي غده فوق كليوي حاملگي ، موارد تومر تخمدان ها

كاهش :

سندروم كوتاه مدت دوره لوتئال و افراد تهديد به سقط

 

افزايش :

در زمان تخمك گذاري كمي افزايش پيدا كرده و 10 روز بعد از آن به ماكزيمم خود مي رسد زمان خواب به ماكزيمم خود مي رسد

كاهش :

در 8 صبح كمترين مقدار را دارد

 تغييرات فيزيولوژيكي :

افزايش :

حاملگي و رفته رفته  در طول حاملگي افزيش مي يابد و در TERM به ماكزيمم خود مي رسد

 

كاهش :

ورزش ، بعد از خوردن غذا ، با افزايش سن در خانم ها ميزان پروژسترون در دوران LATEAL كاهش پيدا مي كند

 فاكتورهاي مداخله كننده :

اسكن با راديو ايزوتو پ ها

 داروها :

افزايش  :

كتتوكونازول ، كلومي فين

كاهش :

آمپي سيلين ، قرص هاي ضد بارداري RU

با هورمون Pregnanediol , 17 oh progesterone گاهي واكنش نشان مي دهد  و رزين ها سبب جذب پروژسترون شده و بصورت كاذب در لوله هاي كه رزين بكار رفته باشد ميزان هورمون كاهش مي يابد .

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

 

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )

 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)

 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)

حساسيت:( SENSITIVITY)

اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

Prolactine

 عنوان :

دستورالعمل انجام آزمایش پرولاکتین

هدف:

اندازه گیری کمی غلظت پرولاکتین موجود در نمونه انسانی بکار می رود

روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

موارد كاربرد :

پرولاکتین هرمونی است که توسط غده هیپوفیز قدامی ترشح می شود .در انسان ترشح پرولاکتین شیر دادن را تسهیل می کند .ترشح پرولاکتین به وسیله فاکتور های مهار کننده و آزاد کننده پرولاکتین که توسط هیپوتاموس ترشح می شود کنترل می شود .در طول خواب سطح پرولاکتین دو تا سه برابر شده و به اندازه سطح پرولاکتین خونی زنان حامله می رسد .افزایش ترشح هرمون به دنبال تحریک پستان ،حاملگی ،شیردهی یا استرس و ورزش دیده می شود.این هرمون در بیماران مبتلا به آدنوم های کروموفیلیک یا اسیدوفیلیک هیپوفیزی مترشحه پرولاکتین بالا رفته و به میزلن کمتری ازدیاد متوسط سطوح آن در زنان با آمنوره ثانویه (یعنی بعد از بلوغ)و گالاکتوره دیده می شود .تومور های پارانئوپلاستیک (مثل کانسر ریه)ممکن است سبب افزایش ترشح نابجای پرولاکتین شوند.

بطور کلی سطوح بسیار بالای پرولاکتین اغلب نشانه آدنوم هیپوفیزی است تا سایر علل ،پرولاکتین در تشخیص و پی گیری آدنوم های هیپوفیزی مفید است .کاهش پرولاکتین سرم نشانه موفقیت آمیز بودن درمان بیماران است .درمان موفقیت آمیز را می توان با سنجیدن سریال پرولاکتین پیگیری کرد.تست های متعدد تحریکی (بوسیله TRH یا کلرپرومازین)و یا مهاری پرولاکتین (بوسیله لودوپا)طراحی شده اند تا بتوانند علل گوناگون کمبود پرولاکتین را افتراق دهد

در مواردي كه خونريزي سيكل ماهانه خانم ها كم  مي باشد يا اصلاً انجام نمي گيرد يا اينكه از سرسينه ها شير ترشح مي شود . در كمك به تشخيص عمل نكردن غده هيپوفيز يا هيپوتالاموس

اصول آزمایش:

تست IRMA پرولاکتین بر اساس تکنیک ایمنورادیومتریک غیر رقابتی ساندویچی طراحی شده است .نمونه های سرمی به همراه آنتی بادی مونوکلونال پرولاکتین نشاندار با ید 125 به لوله هایی که با آنتی بادی مونوکلونال پرولاکتین دیگری کوت شده اضافه می شود .پس از مخلوط کردن و انکوباسیون 24 ساعته در دمای 37 درجه لوله تخلیه و شستشو می شوند . میزان رادیواکتیویته آنها با استفاده از دستگاه گاما کانتر اندازه گیری می شود و غلظت های پرولاکتین با استفاده از نمودار شمارش در مقابل غلظت های محاسبه شده سرم استاندارد بدست می آید .

هشدار ها و موارد ایمنی:

1)کلیه نمونه های بیماران باید به طور بالقوه عفونی در نظر گرفته شود موادی که در تهیه اجزاءکیت به کار رفته است از نظر وجودHBSAg و آنتی بادی های HCV وHIV تست شده و منفی می باشند ولی هیچ آزو=مایشی نمی تواند به طور 100%وجود این ویروس ها را نفی کند .بنابراین با نمونه ها به طوری کار کنید که به طور بالقوه می توانند منتقل کننده عوامل عفونه باشند

2)کلیه معرف ها حاوی سدیم آزید به عنوان نگهدارنده بوده و به منظور جلوگیری از تشکیل بخارات سمی معرف ها باید با محلول اسیدی مخلوط شوند .بعلاوه سدیم آزید می تواند به لوله ای سربی و مسی واکنش داده و آزید های فلزی قابل احتراقی را تشکیل دهد شستشو با مقادیر زیاد آب از تشکیل آزید جلوگیری می کند .لوله های فلزی باید با هیدروکسید سدیم 10%شسته شود .

3) مواد پرتو زای درون کیت باید توسط پزشکان آزمایشگاه های کلینیکی یا بیمارستان دریافت ،کسب و استفاده شود .وتنها برای آزمون های /ازمایش های کلینیکی در محیط آزمایشگاه استفاده می شود .این مواد برای استفاده داخلی و خارجی حیوانات نمی باشند تمام مکان های پرتوزا باید در مکان های طراحی شده ویژه نگهداری و استفاده شود .خرید ،نگهداری و استفاده مواد پرتو زا باید طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باشد .هیچ نمونه برداری نباید با دهان انجام شود .خوردن ،نوشیدن وسیگار کشیدن در طی کار با مواد پرتو زا ممنوع است .دست ها باید توسط دستکش یکبار مصرف محافظت شود و پس از کار با این مواد باید شسته شود .دفع مواد پرتوزا باید بالافاصله انجام گیرد .مواد تمیز کننده آلوده شده به ظرف مواد پرتو زا منتقل می گردد .هر نوع مایع و مواد منتشر شونده در این کیت باید در سیستم فاضلاب سرامیک با مقدار زیادی آب دفع شود .مواد دور ریختنی خشک یا جامد بر طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باید دفع شود

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ی کار در بخش هرمون

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه گاما ، SOP انکوباتور

 

نقش تشخيصي :

ترشح پرولاکتین به وسیله هیپوتالاموس کنترل می شود که فاکتور مهار کننده پرولاکتین PIF را ترشح می کند .فاکتور های متعددی وجود دارد اما به نظر می رسد که دوپامین از اهمیت بیشتری بر خوردار است .هیپوتالاموس فاکتور های دیگری را نیز ترشح می کند مثل هرمون آزاد کننده پرولاکتین PRH که ترشح پرولاکتین را تحریک می کند .به نظر می رسد این فاکتور

با هرمون آزاد کننده تیروتروپین برابر است .پرولاکتین تقریبا در سرم تمام اشخاص وجود دارد .میانگین سطوح سرمی پرولاکتین درزنان نسبت به مردان بیشتر بوده اما محدودیت های آنها نزدیک به هم می باشد .در کودکان میزان پرولاکتین در زمان تولد بیشتر اما در بزرگسالی کاهش می یابد

در زنان در سن بلوغ میزان پرولاکتین اندکی افزایش می یابد که احتمالا در ارتباط با افزایش مقادیر استروژن موجود در جریان خون است .میزان پرولاکتین در دوران یائسگی کاهش می یابد .گاهی اوقات به طور ناگهانی پرولاکتین با نیمه عمر تقریبا 15 دقیقه ترشح می شود و میزان ترشح سیر کادین آن به خواب بستگی دارد .سطوح پرولاکتین در طول خواب و در ساعات اولیه صبح افزایش می یابد و چند ساعت پس از بیداری به پایین ترین حد خود می رسد .چنانچه غلظت پرولاکتین اندک اندک افزایش یابد نشانه آن است که نوسانات روز به روز اتفاق می افتد

پرولاکتین همچنین نسبت به استرس های فیزیولوژیکی و فیزیکی عکس العمل نشان می دهند .افزایش فیزیولوژیک پرولاکتین در طی بارداری و پس از زایمان زمانی که پرولاکتین برای تولید و ترشح شیر لازم بوده و در طی دوران شیر دهی اتفاق می افتد .در طی دوران بارداری غلظت پرولاکتین 10 تا20 برابر بیشتر از مواقع عادی است .داروها نیز می توانند سطوح پرولاکتین را افزایش دهند

افزایش غلظت پرولاکتین در بیماری های مربوط به هیپوفیز –هیپوتالاموس که اغلب شامل تومور هیپوفیز یا جراحی های هیپوفیز که ناشی از آسیب رسیدن به نقل و انتقال دوپامین است

مشاهده می شود،سایر بیماری ها مانند هایپرتیروئیدی اولیه ،بیماری کلیوی و بیماری کبدی نیز می تواند با هایپر پرولاکتینمی در ارتباط باشند .اولین علایم بیماری نارسایی غدد جنسی یا گالاکتوره است .در زنان سنجش پرولاکتین نشان دهنده اولیگومنوره،لوتئال و گالاکتوره است .سطوح پرولاکتین معمولا به طور موقت افزایش می یابد .به طور کلی میزان پرولاکتین سرم با ضعف جسمانی در ارتباط است . در مواری نیز در زنان و مردان کاهش تمایل جنسی مشاهده می شود .در بیمارانی که تومور های هیپوفیزی آنها درمان شده است ،سنجش پرولاکتین به عنوان بخش مهمی جهت پی گیری درمان انجام میشود . بر اثر تغییر پذیری زیاد سطوح پرولاکتین خارجی نمونه های مشکوک به هیپر پرولاکتینما باید مجددا مورد آزمایش قرار گیرد

در ارزيابي تومور هيپوفيز ، بررسي مسير درمان تومورهاي توليد كننده پرولاكتين به كار مي رود . اين هورمون از هيپوفيز قوامي ترشح مي شودساختار و ترشح پرولاكتين توسط حامل هيپوتالاسمي مثلTRH  كه به توليد Prol  نقش تحريكي دارد و دو پامين كه به عنوان يك مهار كننده عمل مي كند تنظيم مي گردد . عملكرد زيست شناختي Prol  در زمان تكامل غدد پستاني و نيز برقراري و حفظ ترشح شير پس از زايمان است سطوح پايه پرولاكتين در بالغين نشانگر نوسانات شبانه روزي قابل توجهي است . در طي اين چرخه تيترهاي بالاتر هورمون در طي ساعات خواب و مقادير پايين  تر در زمان بيداريي يافت مي شود . افزايش Prol  سرم نيز ميتواند در اثر استرس ، فعاليت فیزیکی و نيز تحت تاثير برخي از داروها مثل سوپريد ، كلروپرومازين اتفاق افتد .پرولاكتين به وسيله عملكرد فيزيولوژيك خاص خود در طي حاملگي افزايش مي يابد و در حوالي هفته 38  بارداري به اوج خود مي رسد . در مدت پس از زايمان ميزانProl در تمام دوران شيردهي بالاست . Prol در برسي موارد باليني نازايي يا سوء عملكرد محور هيپوتالاموس ، هيپوفيز بسيار مفيد اسست . برخي از كاربردهاي اصلي آزمون Prol عبارتند از :

1. آمنوره            2. گالاكتوره                    3.ژنيكوماتي                    4. شك به ميكروآدنوم مولد پرولاكتين

علاوه بر سطوح پايه Prol برخي از آزمون هاي ديناميك به عنوان مثال تحريك با TRH يا آزمون مهار يا بروموكريپتين نيز ابزار تشخيصي معتبري به حساب مي آيد .

عوامل تداخل کننده:

استرس ناشی از بیماری ،تروما،جراحی و یا حتی ترس از آزمایش خون موجب افزایش سطح پرولاکتین می شود در بیمارانی که ا ز آزمایش خون می ترسند ابتدا یک هپارین لاک گذاشته می شود و سپس 2 ساعت بعد خون گیری انجام می شود

داروهایی که موجب افزایش مقدار آن می شود عبارتند از مشتقات آلکالوئیدی ارگوت کلونیدن لوودوپا و دوپامین

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش سطح:

گالاکتوره گالاکتوره شدید به علت افزایش سطح پرولاکتین پدید می آید مقدار اندک ترشحات پستان شایع بوده و پاتولوژیک محسوب نمی گرددمگر انکه خونی باشد

آمنوره بیمارانی که قبلا خونریزی ماهیانه طبیعی داشته اند و سپس خونریزی آنها قطع شده ممکن است سطح پرولاکتین بالایی داشته باشند

تومور هیپوفیزی مترشحه پرولاکتین بسیاری از آنها ادنوم های خوش خیم از نوع اسیدوفیل می باشد بیماری انفیلتراتیو هیپوتالاموس و ساقه هیپوفیز (مانند گرانولوما ، سارکوئیدوز )

سرطان متاستاتیک غده هیپوفیز تخریب پاتولوژیکی غده هیپوفیز موجب از میان رفتن ساز و کار های تنظیم کننده مهار پرولاکتین می گردد

هیپوتیروئیدی مبتلایان به هیپوتیروئیدی ناشی از نارسایی تیروئید دارای سطح TRHمحرک تولید پرولاکتین می شود

سندروم پارانئوپلاستیک تولید پرولاکتین در این سرطان ها به طور نابجا صورت می گیرد

استرس تسنج مانند بی اشتهایی عصبی جراحی ورزش شدید تروما و بیماری شدید

پاتوفیزیولوژی این مشاهدات نا معلوم است

سندروم زین خالی در عکس برداری اشعه ایکس در این بیماران زین ترکی بزرگی مشاهده می شود که فاقد آدنوم هیپوفیز است در حالی که معمولا سطح پرولاکتین بالایی دارند

سندروم تخمدان پلیکیستیک پاتوفیزیولوژی آن معلوم نیست

نارسایی کلیوی در این بیماران احتمالا تصفیه کلیوی پرولاکتین کاهش می یابد

کاهش سطح:

آپوپلوکسی هیپوفیز سندروم شان هان زنانی که پس از زایمان دچار خونریزی شدید شده اند جریان خون در آنها به شدت کند می شود و غده هیپوفیز دچارانفارکتوس می گردد و سطح پرولاکتین به همراه سایر هرمون های هیپوفیزی کاهش می یابد

تخریب هیپوفیز در اثر تومور کرانیوفارنژیوما بدیهی است که هر بیماری مخرب غده هیپوفیز با کاهش سطح پرولاکتین همراه است

توجه :

اغلب در بيمارات هايپوتيروئيدي افزايش Prol مشاهده مي شود .

افزايش :

بيماري هاي هيپوفيز ، هيپوتالاموس (sarcoidosis و سرطان هاي متاستاز كم كاري غده تيروئيد ، از كار افتادن كليه ها ، سيروز كبد ، اكرومگالي ـ adrenal insufficiency , anorexia nervosa و تومرهايي كه سبب ترشح پرولاكتين مي شوند

كاهش :

نكروز هيپوفيز يا سكته هيپوفيز

در آقايان 5% تا 10% در خانم ها تا 40% روز به روز متفاوت است

افزايش :

دو تا سه برابر در شب مي شود در خانم ها در دوره فوليكولار افزايش پيدا مي كند در زمستان كمي بيشتر مي شود 

كاهش :

كمترين مقدار آن در اوايل بعد از ظهر است

 تغييرات فيزيولوژيكي :

افزايش :

حاملگي ، استرس ، ورزش ، از كار افتادن كليه ها ، سيگار كشيدن ( آقايان ) postprandial ، ارتفاعات بالا ، غلظت خون  در بچه ها بيشتر است و كم كم كمتر شده تا سن 12 سالگي مانند بالغين مي شود در هنگام يائسگي در برخي از خانم ها افزايش مي يابد و كاملاً بالاتر  از حد  نرمال مي رود .

كاهش :

سيگار كشيدن (خانم ها ) اتانول ، روزه داري ، سوء تغذيه ، بيماري هاي حاد در خانم هايي كه بچه دارند ، با افزايش سن كم مي شود در بزرگسالان مسن تر بعد از سن 50  سالگي به تدريج كاهش پيدا مي كند .

 فاكتورهاي مداخله كننده :

1)استرس ناشی از بیماری ،تروما،جراحی و یا حتی ترس از خونریزی سبب افزایش سطوح پرولاکتین می شود .افراد مضطرب بهتر است هپارین لاک شده و خون ریزی 2 ساعت بعد انجام شود

2)دارو هایی که ممکن است سبب افزایش سطح پرولاکتین شود عبارتند از فنوتیازین،قرص های ضد بارداری خوراکی،رزرپین،مواد مخدر ،وراپامیل،آنتاگونیست های هیستامین،مهار کننده های مونو آمینواکسیداز ،استروژن ها و آنتی هیستامین ها

3)داروهایی که ممکن است سبب کاهش سطح پرولاکتین شود عبارتند از مشتقات آلکالوئید ها ارگوت،کلوئیدن،لودوپا و دوپامین

4)مصرف مشروبات الكلي ، ناشتا نبودن ، اسكن با راديوايزوتوپ هاي راديواكتيو، گرم شدن نمونه ، بد خوابي ، هموليز

 داروها :

افزايش  :

سايمتدين ، كوكائين ، استروژن هاي ، متادون ، فنوتيازون ، haloperidol ، antidepressannts , ticyclic anticy قرص هاي ضد بارداري دانازول ، فني تئوين ،  وراپاميل ، propranalol در آقايان )     Monoamone oxides inhibitors

كاهش :

Ergot alkaloids , l –dopa , bromocription – calcitonin – rifampin , valproicacid . tamoxifen(erythropoientin از كار افتادن كليه ها

Methodology consideration :

ماكرو مولكول ها ممكن است بصورت كاذب تست را بالا ببرند .

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

نكته :

ماكروپرولاكتين چيست ؟

پرولاكتيني است كه با ig تركيب مي شود  و اثرات فيزيولوژيك آن اندك است در صورت وجود ماكرو پرولاكتيني علي رغم وجود پرولاكتين بالا به علت بيواكتيوتي كم آن علايم باليني اندكي است .

Bioprolatin چيست ؟                                                        

اشكال گليكوليزه ديمريك و تترامريك پرولاكتين است

آيا مشاهده نتيجه بالا وجود هايپرپرولاكتيني را محرز مي كند ؟ به علت وجود عوامل متعددي كه به ميزان Prol خون تاثير مي گذارند حداقل بايد سه بار در زمان هاي مختلفي نمونه گيري به عمل آيد .

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

 

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )

 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)

 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)

حساسيت:( SENSITIVITY)

اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

PTH

عنوان:

دستورالعمل انجام آزمایش PTH

هدف:

 تعیین سطح هورمون PTH

 روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

موارد کاربرد:

PTH توسط غده پاراتیروئید و در پاسخ دهی به هیپوکلسمی ترشح می شود .این تست برای اثبات تشخیص هیپرپاراتیروئیدی و افتراق دهی علل غیر پاراتیروئیدی هیپر کلسمی مفید است .افزایش سطوحPTH در بیماران با هیپرپاراتیرئیدی اولیه ،پانویه و ثالثیه ،بیماران پاراتیروئیدی و مبتلا به تومور مترشحه PTH اکتوپیک (پسودو هایپرپاراتیروئیدی)،و یا به عنوان یک پاسخ دهی جبرانی طبیعی به هیپوکلسمی در افراد با سوءجذب و یا نقص ویتامین D دیده می شود .مهم است که کلسیم سرمی را بطور همزمان با PTH بسنجید .اکثریت آزمایشگاه ها دارای یک الگوی استاندارد PTH کلسیم بوده و هر سطحی از PTH  را با سطوح کلسیم مورد نظر آن سنجیده می شود

کاهش سطوح PTH در بیماران با هیپوپاراتیروئیدی یا افراد با یک پاسخ دهی جبرانی با هیپر کلسمی در تومور های متاستاتیک استخوانی ،سارکوئیدوز ،مسمومیت با ویتامین D یا سندروم شیر –قلیا دیده می شود.برداشت غده پاراتیروئید نیز توسط جراحی نیز منجر به هیپو پاراتیروئیدی می گردد .PTH توتال به چندین قطعه مختلف از جمله N ترمینال ،ملکول حد واسط یا C ترمینال متابولیزه می شود .هم PTH توتال و هم تمامی قطعات آن اطلاعات صحیحی در مورد سطوح خونی PTH ارائه می دهند .احتمالا PTH توتال اغلب سنجیده می شود و قابل اعتماد ترین این تست ها می باشد .

اندازه گیری PTHبه ارزیابی هیپر یا هیپوکلسمی کمک می نماید این سنجش برای روتین برای پایش مبتلایان به نارسایی مزمن کلیه استفاده می شود

اصول آزمایش:

تست IRMA PTH بر اساس تکنیک ایمنورادیومتریک غیر رقابتی ساندویچی طراحی شده است .نمونه های سرمی به همراه آنتی بادی مونوکلونال PTHنشاندار با ید 125 به لوله هایی که با آنتی بادی مونوکلونال PTHدیگری کوت شده اضافه می شود .پس از مخلوط کردن و انکوباسیون 24 ساعته در دمای 37 درجه لوله تخلیه و شستشو می شوند . میزان رادیواکتیویته آنها با استفاده از دستگاه گاما کانتر اندازه گیری می شود و غلظت های PTH با استفاده از نمودار شمارش در مقابل غلظت های محاسبه شده سرم استاندارد بدست می آید .

هشدار ها و موارد ایمنی:

1)کلیه نمونه های بیماران باید به طور بالقوه عفونی در نظر گرفته شود موادی که در تهیه اجزاءکیت به کار رفته است از نظر وجودHBSAg و آنتی بادی های HCV وHIV تست شده و منفی می باشند ولی هیچ آزو=مایشی نمی تواند به طور 100%وجود این ویروس ها را نفی کند .بنابراین با نمونه ها به طوری کار کنید که به طور بالقوه می توانند منتقل کننده عوامل عفونه باشند

2)کلیه معرف ها حاوی سدیم آزید به عنوان نگهدارنده بوده و به منظور جلوگیری از تشکیل بخارات سمی معرف ها باید با محلول اسیدی مخلوط شوند .بعلاوه سدیم آزید می تواند به لوله ای سربی و مسی واکنش داده و آزید های فلزی قابل احتراقی را تشکیل دهد شستشو با مقادیر زیاد آب از تشکیل آزید جلوگیری می کند .لوله های فلزی باید با هیدروکسید سدیم 10%شسته شود .

3) مواد پرتو زای درون کیت باید توسط پزشکان آزمایشگاه های کلینیکی یا بیمارستان دریافت ،کسب و استفاده شود .وتنها برای آزمون های /ازمایش های کلینیکی در محیط آزمایشگاه استفاده می شود .این مواد برای استفاده داخلی و خارجی حیوانات نمی باشند تمام مکان های پرتوزا باید در مکان های طراحی شده ویژه نگهداری و استفاده شود .خرید ،نگهداری و استفاده مواد پرتو زا باید طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باشد .هیچ نمونه برداری نباید با دهان انجام شود .خوردن ،نوشیدن وسیگار کشیدن در طی کار با مواد پرتو زا ممنوع است .دست ها باید توسط دستکش یکبار مصرف محافظت شود و پس از کار با این مواد باید شسته شود .دفع مواد پرتوزا باید بالافاصله انجام گیرد .مواد تمیز کننده آلوده شده به ظرف مواد پرتو زا منتقل می گردد .هر نوع مایع و مواد منتشر شونده در این کیت باید در سیستم فاضلاب سرامیک با مقدار زیادی آب دفع شود .مواد دور ریختنی خشک یا جامد بر طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باید دفع شود

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ی کار در بخش هرمون

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه گاما ، SOP انکوباتور

نفش تشخيصي :

تشخيص هيپرپاراتيروئيد اوليه و ثانويه و تشخيص تفكيكي كاسمي PTH يكي از تنظيم كننده هاي فيزيولوژيك فسفر و كلسيم است PTH غلظت كلسيم سرم را با افزايش بازجذب كليوي و افزايش فعاليت استئوكلاست هاي استخواني بالا مي برد به علاوه PTH جذب كلسيم  روده را از طريق هيدروكسيلاسيون 25هيدروكسي ويتامين D در كليه افزايش مي دهد ترشح PTH توسط يك مكانيسم فيدبك منفي توسط كلسيم سرم كنترل مي شود

PTH توسط سلول هاي اصلي Chief  غده پاراتيروئيد ساخته مي شود اين ملکول در بافت هاي محيطي توسط انزيم هاي پرونئوليتيك در بين اسيدهاي امينه 37-33 شكسته مي شود و به 2 جزء تقسيم مي شود جزء اول داراي انتهاي آميني (N ترمينال ) فرم فعال بيولوژيكي مي باشد ولي فرم داراي انتهاي كربوكسيلي (C ترمينال ) غير فعال است فرم فعال توسط كبد و ساير بافت ها تجزيه مي شود ولي فرم غير فعال طي فيلتراسيون گلومرولي تصفیه مي شود اندازه گيري Intact PTH در ارتباط با توليد هورمون و فعاليت بيولوژيكي آن است و نيز در تشخيص هيپرپاراتيروئيدیسيم ثانويه در بيماران دچار كمبود ويتامين D سوء جذب روده اي و يا نارسايي كليوي به كار مي رود و به علاوه حساسيت و اختصاصيت روش الايزا در افتراق مقادير پايين PTH در هيپوپاراتيروئيسيم يا هيپركلسمي از تومور كاربرد دارد .

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش سطح:

هیپر پاراتیروئیدی ثانویه به آدنوم یا کرسینوم غده پاراتیروئید PTHبه طور خود کار از غده پاراتیروئید ترشح می شود و سطح آن افزایش می یابد

تومور های غیر تولید کننده غیرPTHسندروم پارانئوپلاستیک که معمولا در کاسینوم ریه ،کلیه یا پستان دیده می شود این تومور ها پروتئینی وابسته به PTHترشح می کنند که مشابه PTHعمل می کند و سطح کلسیم را افزایش می دهد این پروتئین از نظر ساختمانی مشابه PTHاست از این رو در آزمایش PTHنیز همراه با PTHاندازه گیری می شود و نتیجه را به طور کاذب بالا نشان می دهد

کلیه این بیماران به طور مادرزادی به مقدار طبیعی PTHپاسخ نمی دهد در نتیجه مقادیر طبیعی PTHسطح کلسیم پایین است بنابراین پاراتیروئید مجبور به تولید مقادیر بیشتری PTHمی شود به چنین حالتی هیپر پاراتیروئیدی کاذب می گویند

هیپوکلسمی افزایش PTHبه سبب جبران فیزیولوژیکی کاهش کلسیم سرم می شود

نارسایی مزمن کلیه این بیماران قادر به دفع فسفات نمی باشد در نتیجه سطح کلسیم سرم کاهش می یابد افزایش PTHناشی از جبران فیزیولوژیکی کاهش کلسیم سرم است چنین وضعیتی را هیپر پاراتیروئیدی ثانویه گویند گاهگاه بیمار مبتلا به CRFدچار هیپر پلازی پاراتیروئید می شود که منجر به افزایش سطح PTHبه بیش از مقدار مورد نیاز هوموستاز فیزیولوژیک می گردد به چنین پدیده ای هیپر پاراتیروئیدی نوع سوم می گویند

سندروم سوئ جذب این بیماران کلسیم یا ویتامین های محلول در چربی از قبیل ویتامین Dرا جذب می کنند از این رو کلسیم سرم افت می کند PTHبه منظور جبران فیزیولوژیک کاهش سطح کلسیم افزایش می یابد

کمبود ویتامین Dو ریکتس:ویتامین Dبرای جذب کلسیم از روده ضروری است چنانچه سطح آن کافی نباشد کلسیم سرم کاهش می یابد و PTHبرای جبران فیزیولوژیکی کاهش سطح کلسیم بالا می رود

کاهش سطح:

هیپوپاراتیروئیدی به علت برداشت بافت یا جراحی یا به روش ایمنولوژیکی مقدار ترشح PTHبرای تثبیت سطح طبیعی کلسیم در حد کافی نمی باشد 

هیپرکلسمی کاهش ترشح PTHپاسخ فیزیولوژیکی بدن به سطح بالای کلسیم سرم می باشد

تومور متاستاتیک استخوان تومور در استخوان می تواند مقدار زیادی کلسیم را متابولیزه کند کاهش PTHبرای تثبیت سطح طبیعی کلسیم در حد کافی نمی باشد

هیپر کلسمی کاهش ترشح PTHپاسخ فیزیولوژیکی طبیعی بدن به سطح بالای کلسیم سرم می باشد

هیپرکلسمی بدخیمی غالبا در سرطان های ریه پستان و لنفوم در این بیماران سرطانی به علت نامعلومی کلسیم سرم بالا است در حالی که فاقد متاستاز استخوانی یا پروتئین های وابسته به PTH می باشند کاهش PTHپاسخ فیزیولوژیکی طبیعی به سطح بالای کلسیم است

سلرکوئیدوز در این بیماران سطح کلسیم سرم افزایش می یابد کاهش PTHپاسخ فیزیولوژیکی طبیعی به به افزایش کلسیم می باشد

مسمومیت با ویتامین Dدر این بیماران به دلیل تحریک ویتامین Dجذب کلسیم روده ای به حداکثر می رسد و سطح کلسیم سرم افزایش می یابد کاهش PTHپاسخ فیزیولوژیکیبدن به سطح بالای کلسیم سرم می باشد

سندروم شیر قلیایی در کودکانی کهشیر جوشیده سرشار از کلسیم مصرف نموده اند سطح کلسیم سرم افزایش می یابد کاهش PTHپاسخ فیزیولوژیکی طبیعی به سطح بالای کلسیم سرم است

سندروم دی ژرژ این کودکان دچار نقص ایمنی و ابتلا به هیپوکلسمی نیز می باشد که ممکن است به علت هیپوپاراتیروئیدی باشد

سایر آزمایش های مربوطه:

کلسیم خون عبارتست از اندازه گیری مستقیم سطح کلسیم سرم که باید همزمان باPTHانجام داد

اندازه گیری مستقیم سطح فسفات غیر آلی سرم می باشد که تحت تاثیرPTH است

بازجذب توبولی فسفات آزمایش اندازه گیری غیر مستقیم PTHبا کمک بر اورد اثر ان بر بازجذب فسفات از کلیه ها می باشد

نکات ایمنی:                 

استفاده از دستکش در حین انجام کار

ریختن سرسمپلرهای مورد استفاده در محلول حاوی دترجنت

دستورالعمل نگهداری نمونه­ و بایگانی آنها

پوشش مناسب

دستورالعمل کلی ایمنی و بهداشت کاری

 

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

 

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )

 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)

 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)

حساسيت:( SENSITIVITY)

اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

T3

عنوان:

دستورالعمل انجام آزمایش T3

هدف:

 اندازه گیری کمی و تعیین غلظت T3 موجود در سرم یا پلایمای انسانی به کار می رود

 روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

 موارد كاربرد :

كمك به تشخيص پروسه كم كاري يا پركاري غده تيروئيد

تشخيصص سمي شدن غده تيروئيد با (Triiodothyronine oxicosis) T3

T3 در غده تیروئیئ هم از ترکیب ید غیر آلی و تیروزین و هم در اثر حذف یک اتم ید در کمپارتمان محیطی بون از تیروکسین T4 یاخته   می شود .تحت شرایط طبیعی و نرمال ،80%T3 از T4 مشتق می شود .در گردش خون نسبت بیشتری از T3 کمتر از T4 است

در اثر شکسته شدن T3 باند نشده در حدود 5%T3 تام تشکیل می شود .فعالیت بیولوژیک T3 نسبت به T4 بیشتر بوده و تاثیر متابولیکی سریعی داشته که در نتیجه کاهش اتصال به TBG است ،گرچهT3 سرم تنها در حدود 70/1 

غلظت T4 سرم بوده و مطابق با 3/2 سهم هرمونی کل هرمون های تیروئیدی است ،لیکن تعیین میزان T3 سرم در ارزیابی عملکرد Tتیروئید حائز اهمیت است .باید در نظر داشت که اندازه گیری تنها ،پایه اصلی تشخیص نمی باشد

سطح T3 با تغییر در غلظت T3 سرم که وابسته به چندین فاکتور مستقل است ،تحت تاثیر قرار می گیرد

اصول آزمایش:

تست T3 بر تکنیک های رادیوایمنواسی انجام می شود که در آن نمونه حاوی مقادیر مجهول آنالیت به مقادیر مشخصی از مشتقات همان آنالیت که با مواد رادیواکتیو نشان دار شده ،اضافه می شود .آنتی ژن های نشان دار  و غیر نشاندار جهت اتصال به جایگاه های ترکیبی آنتی بادی با یکدیگر رقابت می کنند . مقادیر آنتی ژن رادیواکتیو موجود در کمپلکس آنتی ژن –آنتی بادی با مقادیر آنتی ژن غیر نشان دار  موجود در واکنش نسبت عکس دارد

پس از رقابت آنتی ژن آزاد ،با استفاده از دستگاه گاما کانتر میزان رادیواکتیویته اندازه گیری می شود و غلظت واقعی به کمک منحنی استاندارد بر اساس مقایسه مقادیر مشخص از آنتی ژن غیرنشاندار آنالیز شده با مقادیر مجهول آنتی ژن به دست می آید .در این کیت به منظور کوت کردن لوله ها از تکنولوژی Orion Diagnosticas استفاده شده است نمونه های سرمی و T3 نشاندار به لوله هایی که با آنتی بادی منوکلونال اولیه کوت شده است ،افزوده می شوند .پس از انکوباسیون ،لوله ها دکانت شده و میزان رادیواکتیویته با استفاده از دستگاه گاما کانتر اندازه گیری می شود

منحنی استاندارد با محاسبه حداکثر در صد اتصال 5 سرم استاندارد رسم می شود و با دانستن میزان کانت لوله های نمونه ها غلظت نمونه ها محاسبه می شود .

هشدار ها و موارد ایمنی:

1)کلیه نمونه های بیماران باید به طور بالقوه عفونی در نظر گرفته شود موادی که در تهیه اجزاءکیت به کار رفته است از نظر وجودHBSAg و آنتی بادی های HCV وHIV تست شده و منفی می باشند ولی هیچ آزو=مایشی نمی تواند به طور 100%وجود این ویروس ها را نفی کند .بنابراین با نمونه ها به طوری کار کنید که به طور بالقوه می توانند منتقل کننده عوامل عفونه باشند

2)کلیه معرف ها حاوی سدیم آزید به عنوان نگهدارنده بوده و به منظور جلوگیری از تشکیل بخارات سمی معرف ها باید با محلول اسیدی مخلوط شوند .بعلاوه سدیم آزید می تواند به لوله ای سربی و مسی واکنش داده و آزید های فلزی قابل احتراقی را تشکیل دهد شستشو با مقادیر زیاد آب از تشکیل آزید جلوگیری می کند .لوله های فلزی باید با هیدروکسید سدیم 10%شسته شود .

3)مواد پرتو زای درون کیت باید توسط پزشکان آزمایشگاه های کلینیکی یا بیمارستان دریافت ،کسب و استفاده شود .وتنها برای آزمون های /ازمایش های کلینیکی در محیط آزمایشگاه استفاده می شود .این مواد برای استفاده داخلی و خارجی حیوانات نمی باشند تمام مکان های پرتوزا باید در مکان های طراحی شده ویژه نگهداری و استفاده شود .خرید ،نگهداری و استفاده مواد پرتو زا باید طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باشد .هیچ نمونه برداری نباید با دهان انجام شود .خوردن ،نوشیدن وسیگار کشیدن در طی کار با مواد پرتو زا ممنوع است .دست ها باید توسط دستکش یکبار مصرف محافظت شود و پس از کار با این مواد باید شسته شود .دفع مواد پرتوزا باید بالافاصله انجام گیرد .مواد تمیز کننده آلوده شده به ظرف مواد پرتو زا منتقل می گردد .هر نوع مایع و مواد منتشر شونده در این کیت باید در سیستم فاضلاب سرامیک با مقدار زیادی آب دفع شود .مواد دور ریختنی خشک یا جامد بر طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باید دفع شود

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ی کار در بخش هرمون

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه گاما ، SOP انکوباتور

نقش تشخيصي :

T3 مي تواند دومين آزمايش پس از T4 در پي گيري كاهش TSH خون باشد آزمايس T3 جهت تائيد علائم باليني موجود در هيپرتيروئيدي بسيار كمك كننده است در اكثر موارد مقدار T3,T4 در هيپرتيروئيدي تواماً با هم بالاست ولي در برخي از حالت ها مانند Thyrotoxicosis غلظت T3 به تنهايي بالاست . در حالي كه TBG وT4 طبيعي است مقادير بالاي T3 همچنين در ندول هاي تيروئيد و آدنوم توكسيك پلامر ديده مي شود مقادير پايين T3 در گواتر كه به علت كمبود زياد يد به وجود مي آيد نيز ديده مي شود .

در هیپوتیروئیدیسم پیشرفته غلظت T3غالبا پایین است و در هیپرتیروئیدیسم پیشرفته غلظت T3غالبا پایین است و در هیپرتیروئیدیسم غلظت آن بالا است در صورت نرمال بودن TBGاندازه گیریدر ارزیابی عملکرد غده تیروئید و تشخیص Thyrotoxicosis که غلظت T3سرمی نرمال است اهمیت دارد

عوامل تداخل کننده:

تجویز رادیوایزوتوپ قبل از آزمایش موجب تغییر نتایج می شود زیرا این آزمایش به روش رادیوایمنواسی انجام می شود

مقدار T3کل در طی بارداری افزایش می یابد زیرا این دوران مقدار پروتئین سرم افزایش می یابد اما T3آزاد تحت تاثیر سطح پروتئین واقع نمی شود

داروهایی که موجب افزایش سطح آن می شود عبارتند از استروژن ،متادونو ضد بارداری های خوراکی

داروهایی که موجب کاهش سطح آن می شود عبارتند از استروئید های آنابولیک،آندروژن ها ،فنی توئین،پروپرانونول،رزرپینو سایسیلات ها

نکات مهم بالینی:

آزمون T3عمدتا برای تشخیص هیپرتیروئیدی بکار می رود

سنجش T3برای تشخیص هیپوتیروئیدی چنان مفید نمی باشد زیرا بیماری های غیر تیروئیدی می تواند با کاهش تبدیل کبدی T4بهT3از سطح T3بکاهد

این آزمون با آزمایش برذداشت رزینی T3تفاوت دارد

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش سطح:

هیپرتیروئیدی اولیه (مانند بیماری گریز،بیماری پلامر،آدنوم توکسیک تیروئید)در این بیماری ها با وجود عدم تحریک TSHمقدار زیادی T3تولید می شود

تیروئیدیت حاد غده تیروئیددر طی مراحل حاد التهاب غده تیروئیدیت(تیروئیدیت هاشیماتو)مقدار زیادی T3ترشح می کند اما در طی مراحل آخر بیماری تیروئید از کار می افتد و بیمار هیپوتیروئید می شود

هیپرتیروئیدی مصنوعی سطح آن در افرادی که خود سرانه T3مصرف می کند افزایش می یابد

بسیاری از این افراد احساس می کنند با مصرف T3پر انرژی تر می شوند و کاهش وزن آنها سریع می شود

استروما اواری

افزایش TBG،سنجش T3شامل کل بخش متصل و غیر متصل می شود بنابراین هر وضعیتی که با افزایش TBGتوام گردد موجب افزایش T3نیز خواهد شددر حالی که T3آزاد تغییری نمی کند

کاهش سطح:

هیپوتیروئیدی که در این بیماری ها غده تیرئید با وجود تحریک کافی T3به اندازه کافی نمی سازد

نارسایی هیپوفیز ،غده تیروئید مقدار کافی تیروتروپین نمی سازد در نتیجه غده تیروئید نیز جهت تولید T3تحریک نمی گردد

نارسایی هیپوتالاموی که نمی تواند مقدار کافی TRHتولید کند در نتیجه هیپوفیز نیز تیروتروپین تولید نمی کند و تیروئید جهت ساخت T3تحریک نمی شود

سوء تغذیه پروتئین و سایر حالات کاهش پروتئین بدن مانند سندروم نفروتیک کاهش منابع پروتئینی بدن موجب کاهش TBGو آلبومین میشود در طی سنجش T3هرمون های متصل به این پروتئین اندازه گیری می شود از این رو انتظار می رود که T3کاهش یابد اما سطح T3آزاد تحت تاثیر پروتئین های سرم واقع نمی گردد

کمبود ید

بیماری های غیر تیروئیدی مانند نارسایی کلیه ،بیماری کوشینگ ، جراحی ،سیروز و سرطان پیشرفته که پاتوفیزیولوژی این مشاهدات به خوبی مشخص نسده است احتمالا بخشی از آن به علت کاهش پروتئین های متصل شونده به تیروکسین است که معمولا همراه با بیماری های شدید می باشد در این بیماری ها T3بیش از T4تحت تاثیر قرار می گیرد

بیماری های کبدی،مقدار زیادی T3از تبدیل T4در کبد ساخته می شود از این رو اختلال شدید عملکرد کبد می تواند بر سطح T4تاثیر بگذارد با این وجود معمولا سایر بافت های محیطی عهده دار ساختT3از طریق تبدیل T4می شوند

افزايش :

پركاري غده ي تيروئيد حاملگي آدنوما سمي غده تيروئيد ، گواتر نودولار سمي

كاهش :

كم كاري غده ي تيروئيد بيماري كبدي به تازگي جراحي شده باشند ، از كار افتادن كليه

افزايش :

در زمستان بيشتر است

كاهش :

در تابستان كمتر است

 تغييرات فيزيولوژيكي :

افزايش :

مانند موارد   T4 و چاقي 

كاهش :

استرس شديد روزه داري  طولاني ، ورزش شديد ، سيگار كشيدن ، از كار افتادن كليه

در نوزادان كمتر است به تدريج در افراد بالاي 60 سال كاهش پيدا كرده

در آقايان بيشتر از خانمها مي باشد

 فاكتورهاي مداخله كننده :

كاهش يا افزايش Ttyroxin – binding globolins

داروها :

افزايش :

  valproic Acid , terbutaline Rifampin و داروهايي كه روي T4 اثر مي گذارند ( به T4  مراجعه شود )

كاهش :

سالسيلات داروهاي مشابه T4 به علاوه داروهايي كه از تبديل T4 به T3 جلوگيري مي كند (Glucocorticoids – سايمتدين _ Tyiouracil )

Methodology consideration  :

مداخله اي مشاهده نشده است

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

 

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )

 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)

 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)

حساسيت:( SENSITIVITY)

اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

T3Up

عنوان :

دستورالعمل انجام آزمایشT3up

هدف:

اندازه گیری کمی و تعیین غلظتT3Up موجود در سرم یا پلایمای انسانی به کار می رود

 روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

موارد كاربرد :

این آزمون همراه با T4 آزمون مفیدی برای ارزیابی عملکرد غده تیروئید است این روش قبا از ابداع روش مستقیم سنجش T4 به عنوان روشی برای سنجش غیر مستقیم T4 استفاده می شد همچنین روش غیر مستقیم سنجش مقدار پروتئین های متصل شونده به هرمون تیروئید نیز می باشد براي تشخيص كم كاري يا پركاري غده  تيروئيد بكار مي رود و براي سنجش ميزان ظرفيت پروتئين هاي خون جهت اتصال به هورمون تيروئيد استفاده مي شود

اصول آزمایش:

تست T3 بر تکنیک های رادیوایمنواسی انجام می شود که در آن نمونه حاوی مقادیر مجهول آنالیت به مقادیر مشخصی از مشتقات همان آنالیت که با مواد رادیواکتیو نشان دار شده ،اضافه می شود .آنتی ژن های نشان دار  و غیر نشاندار جهت اتصال به جایگاه های ترکیبی آنتی بادی با یکدیگر رقابت می کنند . مقادیر آنتی ژن رادیواکتیو موجود در کمپلکس آنتی ژن –آنتی بادی با مقادیر آنتی ژن غیر نشان دار  موجود در واکنش نسبت عکس دارد

پس از رقابت آنتی ژن آزاد ،با استفاده از دستگاه گاما کانتر میزان رادیواکتیویته اندازه گیری می شود و غلظت واقعی به کمک منحنی استاندارد بر اساس مقایسه مقادیر مشخص از آنتی ژن غیرنشاندار آنالیز شده با مقادیر مجهول آنتی ژن به دست می آید .در این کیت به منظور کوت کردن لوله ها از تکنولوژی Orion Diagnosticas استفاده شده است نمونه های سرمی و T3Up نشاندار به لوله هایی که با آنتی بادی منوکلونال اولیه کوت شده است ،افزوده می شوند .پس از انکوباسیون ،لوله ها دکانت شده و میزان رادیواکتیویته با استفاده از دستگاه گاما کانتر اندازه گیری می شود

منحنی استاندارد با محاسبه حداکثر در صد اتصال 5 سرم استاندارد رسم می شود و با دانستن میزان کانت لوله های نمونه ها غلظت نمونه ها محاسبه می شود .

هشدار ها و موارد ایمنی:

1)کلیه نمونه های بیماران باید به طور بالقوه عفونی در نظر گرفته شود موادی که در تهیه اجزاءکیت به کار رفته است از نظر وجودHBSAg و آنتی بادی های HCV وHIV تست شده و منفی می باشند ولی هیچ آزو=مایشی نمی تواند به طور 100%وجود این ویروس ها را نفی کند .بنابراین با نمونه ها به طوری کار کنید که به طور بالقوه می توانند منتقل کننده عوامل عفونه باشند

2)کلیه معرف ها حاوی سدیم آزید به عنوان نگهدارنده بوده و به منظور جلوگیری از تشکیل بخارات سمی معرف ها باید با محلول اسیدی مخلوط شوند .بعلاوه سدیم آزید می تواند به لوله ای سربی و مسی واکنش داده و آزید های فلزی قابل احتراقی را تشکیل دهد شستشو با مقادیر زیاد آب از تشکیل آزید جلوگیری می کند .لوله های فلزی باید با هیدروکسید سدیم 10%شسته شود .

3)مواد پرتو زای درون کیت باید توسط پزشکان آزمایشگاه های کلینیکی یا بیمارستان دریافت ،کسب و استفاده شود .وتنها برای آزمون های /ازمایش های کلینیکی در محیط آزمایشگاه استفاده می شود .این مواد برای استفاده داخلی و خارجی حیوانات نمی باشند تمام مکان های پرتوزا باید در مکان های طراحی شده ویژه نگهداری و استفاده شود .خرید ،نگهداری و استفاده مواد پرتو زا باید طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باشد .هیچ نمونه برداری نباید با دهان انجام شود .خوردن ،نوشیدن وسیگار کشیدن در طی کار با مواد پرتو زا ممنوع است .دست ها باید توسط دستکش یکبار مصرف محافظت شود و پس از کار با این مواد باید شسته شود .دفع مواد پرتوزا باید بالافاصله انجام گیرد .مواد تمیز کننده آلوده شده به ظرف مواد پرتو زا منتقل می گردد .هر نوع مایع و مواد منتشر شونده در این کیت باید در سیستم فاضلاب سرامیک با مقدار زیادی آب دفع شود .مواد دور ریختنی خشک یا جامد بر طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باید دفع شود

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ی کار در بخش هرمون

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه گاما ، SOP انکوباتور

نقش تشخيصي :

در بخش تام هورمون هاي تيروئيدي چنانچه افزايش ميزان تام هورمون با افزايش pro حامل همراه باشد با ثابت ماندن بشكل آزاد و فعاليت فيزيولوژيك طبيعي فرد شكل تيروئيدي نخواهد داشت . به عبارتي تغيير صحيح ميزان تام هورمون هاي تيروئيدي منوط به روشن بودن وضعيت پروتئين هاي حامل است لذا آزمون هاي مختلفي براي تخمين ميزان اين pro طراحي شده است از جمله اين آزمون در ضمن براي محاسبه اندكس T4 به كار مي رود .

عوامل تداخل کننده:

اسکن های رادیوایزوتوپی اخیری که پیش از نمونه گیری انجام شده باشد می تواند بر نتیجه آزمون تاثیر بگذارد

زیرا در این روش آزمایش از T3 نساندار با رادیواکتیو استفاده می شود

اسیدوز شدید موجب افزایش THBR می گردد

داروهایی که موجب افزایش سطح TBG و TBPA می گردد عبارتند از :استروئید های آنابولیک ،هپارین ،فنی توئین،سالسیلات ها ،داروهای تیروئید و وارفارین

داروهایی که موجب کاهش سطح آن می گردد عبارتند از داروهای ضد تیروئید،کلوفیبرات ،استروژن،ضد بارداری های خوراکی و تیازید ها

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش سطح:

هیپرتیروئیدی:افزایش تولید T3و T4 موجب بالا رفتن سطح خونی آن می شود بدین ترتیب محل های اتصال کمتری در دسترس RT3 قرار میگیرد و موجب افزایش در صد اتصال به جایگاه های رزینی می شود

هیپوپروتئینمی (مانند سوءتغذیه پروتئینی و انترپاتی دفع پروتئین و نفروپاتی )تعداد محل های در دسترس برای اتصال RT3 کمتر شده و موجب افزایش در صد اتصال به جایگاه های رزینی می شود

هیپرتیروکسینمیدیس آلبومینمی فامیلی این بیماران به علت نقص ژنتیکی دارای آلبومینی هستند که به طور غیر عادی خیلی محکم تر به T4 اتصال دارد از این رو تعداد نقاط اتصال در دسترس RT3کاهش می یابد که موجب افزایش در صد اتصال به محل های رزینی می شود

بیماری های غیر تیروئیدی (مانند نارسایی کلیه ،بیماری کوشینگ،سیروز،جراحی و سرطان پیشرفته)احتمالا بخشی از آن به سبب کمبود پروتئین های متصل شونده به تیروئید است که معمولا در بیماری های وخیم مشاهده می شود بدین ترتیب محل های اتصال پروتئینی در دسترس برای RT3 کاهش یافته و در صد اتصال به جایگاه های رزینی افزایش مییابد

هیپرتیروئیدی مصنوعی ،در بیمارانی که T4 خود تجویز مصرف می کنند سطح T4 بالا است از این رو نقاط اتصال TBG برای RT3 کاهش می یابد و به دنبال آن در صد اتصال به جایگاه های رزینی افزایش مییابد

استروما اواری،بافت تیروئید نابجا در تخمدان یا هر کجای دیگر موجب تولید T4 اضافی می شود بدین ترتیب نقاط در دسترس TBG جهت اتصال به RT3 کاهش می یابد و بدنبال آن در صد اتصال به جایگاه های رزینی افزایش می یابد

کاهش سطح:

افزایش TBG (مانند بارداری ،هپاتیت ،هیپرپروتئینمی مادر زادی )تعداد محل های اتصال پروتئین به RT3 بیشتر می شود و در نتیجه RT3 کمتری به رزین متصل می گردد

هیپوتیروئیدی مانند کرتینیسم ،برداشت غده تیروئید توسط عمل جراحی ،نارسایی هیپوفیز ،نارسایی هیپوفیز ،میکسدم)غده تیروئید در این بیماری ها T4 به مقدار کافی تولید نمی کند و سطح آن کاهش می یابد .در نتیجه نقاط اتصال پروتئینی بیشتری در RT3 قرار می گیرد و مقدار کمتری به رزین متصل می شود

هپاتیت و سیروز،این بیماری ها موجب افزایش TBG می گردد بنابراین تعداد نقاط اتصال پروتئنی در دسترس برای RT3 بیشتر می شود و مقدار RT3 کمتری به رزین متصل می شود

محدوده انجام آزمايش :

به بروشور داخل كيت مراجعه شود

اقدامات بعدي در برخورد با نتايج غير طبيعي ( تكرار آزمايش ، انجام يا توصيه انجام آزمايشهاي تائيدي يا تكميلي اطلاع سريع به پزشك)

افزايش :

درپركاري كاري غده تيروئيد

كاهش :

در كم كاري غده تيروئيد 

افزايش :

با كم شدن TGB ( به TGB مراجعه شود )

كاهش :

با زياد شدنTGB (به TGB مراجعه شود )

 تغييرات فيزيولوژيكي :

افزايش :

فاكتورهايي كه سبب كاهش TGB شود (TGB مراجعه شود)

كاهش :

فاكتورهايي كه سبب افزايش TGB شود به (TGB مراجعه شود )

 فاكتورهاي مداخله كننده :

افزايش  :

داروهايي كه باعث كاهش TGB مي شوند به (TGB) مراجعه شود

كاهش :

داروهايي كه باعث افزايش TGB مي شوند به ( TGB ) مراجعه شود

هپارين ممكن است سبب كاهش اتصال T3 به رزين شود و باعث كاهش كاذب گردد

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر ) :

نمونه قبل از انجام آزمايش بايستي به درجه حرارت اتاق رسيده و كاملاً مخلوط شده باشد از انجام نمونه هاي بسيار هموليز ، ليمپيك و ايكتريك خودداري مي شود .

 

چگونگي كنترل كيفيت آزمايش ( قبل از انجام كار و حين كار )

قبل  از انجام كار دستگاه ميكروپي پي پت ها ، كيت ها از نظر كيفيت و صحت بررسي شده و در حين كار ضمن انجام دقيق تست ps و كنترل هاي مربوطه گذاشته مي شوند و بايد در محدوده 2SD و با رعايت قوانين وستگارد در صورت خوب خواندن كنترل ما جواب ها گزارش شوند در صورت داشتن اطلاعات جانبي و باليني از مريض هماهنگي جواب تست با اطلاعات نيز بررسي مي گردد .

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

 

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )

 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)

 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)

حساسيت:( SENSITIVITY)

اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

T4

عنوان :

دستورالعمل انجام آزمایش T4

هدف:

 اندازه گیری کمی و تعیین غلظت T4 موجود در سرم یا پلایمای انسانی به کار می رود

 روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

موارد كاربرد :

بررسي عملكرد غده تيروئيد

تائيد تشخيص كم كاري يا پركاري غده تيروئيد

سنجش دان كم كاري و پركاري غده تيروئيد

نعیین T4 در ارزیابی بالینی عملکرد تیروئید حائز اهمیت است .در سرم بیماران مبتلا به هیپرتیروئیدیسم سطوح T4 به طور طبیعی افزایش و در سرم بیماران مبتلا به هیپوتیروئیدی سطوح آن کاهش می یابد .زمانی که در بیماران سطح تیروئید متصل به گلوبولین TBG غیرطبیعی است ،این رابطه صدق نمی کند. در حدود 60%T4 در حال گردش به TBG متصل است ،سطوح TBG در شرایط مختلف فیزیولوژیکی ،ژنتیکی و فارماکولوژیکی قابل تغییر است .بنابراین این امکان وجود دارد که در زمان افزایش سطوح TBG از جمله بارداری ،پورفریای حاد ،هایپرپروتئینما ،افزایش ارثی TBG ،ضد بارداری های خوراکی و درمان با استروژن سطوح T4 افزایش و در زمان کاهش سطوح TBG از جمله مشکلات کلیوی ،کبدی،GL ،اختلالات نئوپلاستیک ،آمرومگالی ،هایپوپروتئینما ،کاهش سطح TBG، مصرف آندوژن ها ،درمان با تستوسترون و استروئید های آنابولیک کاهش می یابد

افراد با سطوح T4 طبیعی ممکن است عملکرد T4 غیر طبیعی داشته باشند . به همین دلیل تعیین T4 به تنهایی جهت تشخیص وضعیت تیروئید کافی نبوده و باید در ترکیب با سایر آزمایشات و یافته های بالینی به کار رود

اصول آزمایش:

تست T4بر تکنیک های رادیوایمنواسی انجام می شود که در آن نمونه حاوی مقادیر مجهول آنالیت به مقادیر مشخصی از مشتقات همان آنالیت که با مواد رادیواکتیو نشان دار شده ،اضافه می شود .آنتی ژن های نشان دار  و غیر نشاندار جهت اتصال به جایگاه های ترکیبی آنتی بادی با یکدیگر رقابت می کنند . مقادیر آنتی ژن رادیواکتیو موجود در کمپلکس آنتی ژن –آنتی بادی با مقادیر آنتی ژن غیر نشان دار  موجود در واکنش نسبت عکس دارد

پس از رقابت آنتی ژن آزاد ،با استفاده از دستگاه گاما کانتر میزان رادیواکتیویته اندازه گیری می شود و غلظت واقعی به کمک منحنی استاندارد بر اساس مقایسه مقادیر مشخص از آنتی ژن غیرنشاندار آنالیز شده با مقادیر مجهول آنتی ژن به دست می آید .در این کیت به منظور کوت کردن لوله ها از تکنولوژی Orion Diagnosticas استفاده شده است نمونه های سرمی و T4 نشاندار به لوله هایی که با آنتی بادی منوکلونال اولیه کوت شده است ،افزوده می شوند .پس از انکوباسیون ،لوله ها دکانت شده و میزان رادیواکتیویته با استفاده از دستگاه گاما کانتر اندازه گیری می شود

منحنی استاندارد با محاسبه حداکثر در صد اتصال 5 سرم استاندارد رسم می شود و با دانستن میزان کانت لوله های نمونه ها غلظت نمونه ها محاسبه می شود .

هشدار ها و موارد ایمنی:

1)کلیه نمونه های بیماران باید به طور بالقوه عفونی در نظر گرفته شود موادی که در تهیه اجزاءکیت به کار رفته است از نظر وجودHBSAg و آنتی بادی های HCV وHIV تست شده و منفی می باشند ولی هیچ آزو=مایشی نمی تواند به طور 100%وجود این ویروس ها را نفی کند .بنابراین با نمونه ها به طوری کار کنید که به طور بالقوه می توانند منتقل کننده عوامل عفونه باشند

2)کلیه معرف ها حاوی سدیم آزید به عنوان نگهدارنده بوده و به منظور جلوگیری از تشکیل بخارات سمی معرف ها باید با محلول اسیدی مخلوط شوند .بعلاوه سدیم آزید می تواند به لوله ای سربی و مسی واکنش داده و آزید های فلزی قابل احتراقی را تشکیل دهد شستشو با مقادیر زیاد آب از تشکیل آزید جلوگیری می کند .لوله های فلزی باید با هیدروکسید سدیم 10%شسته شود .

3)مواد پرتو زای درون کیت باید توسط پزشکان آزمایشگاه های کلینیکی یا بیمارستان دریافت ،کسب و استفاده شود .وتنها برای آزمون های /ازمایش های کلینیکی در محیط آزمایشگاه استفاده می شود .این مواد برای استفاده داخلی و خارجی حیوانات نمی باشند تمام مکان های پرتوزا باید در مکان های طراحی شده ویژه نگهداری و استفاده شود .خرید ،نگهداری و استفاده مواد پرتو زا باید طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باشد .هیچ نمونه برداری نباید با دهان انجام شود .خوردن ،نوشیدن وسیگار کشیدن در طی کار با مواد پرتو زا ممنوع است .دست ها باید توسط دستکش یکبار مصرف محافظت شود و پس از کار با این مواد باید شسته شود .دفع مواد پرتوزا باید بالافاصله انجام گیرد .مواد تمیز کننده آلوده شده به ظرف مواد پرتو زا منتقل می گردد .هر نوع مایع و مواد منتشر شونده در این کیت باید در سیستم فاضلاب سرامیک با مقدار زیادی آب دفع شود .مواد دور ریختنی خشک یا جامد بر طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باید دفع شود

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ی کار در بخش هرمون

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه گاما ، SOP انکوباتور

محيط نگه داري :

سرم براي 24 ساعت در دماي يخچال براي مدت طولاني تر زير دماي 20- درجه به مدت 30 روز قابل نگه داري است

نقش تشخيصي :

تشخيص هايپر و هايپوتيروئيدي ،  كرتينيسم و ميكرودم و كنترل نتيجه درمان با تيروكسين T4,T3 از تيروئيد به وسيله هيپوتالاموس و هيپوفيز تنظيم مي شود سلول هاي تيروئيدي يديد پلاسمايي برابرiodine  تبديل كرده و Iodine ايجاد شده را روي آمينواسيد تيروزين ملكول تيروكلوبولين در موقعيت هاي 3و5 قرار مي دهند كه منجر به ساختن DIT . MIT مي شود كه از لحاظ بيولوژيكي غير فعال است تركيب 2 ملكول

 T3 diiodotyrosin -5,3 , Monoidotyrosin -3 و دو ملكولT4 DIT را ايجادمي كند . T4 غالباً به پروتئين هاي TBGI Thyoxine bindiny Globulin متصل مي شود بنابراين ميزان T4آزاد درصد كمي دارد .

اندازه گيري مقدار كل تيروكسين در ارزيابي عملكرد تيروئيد اندیکاسيون دارد كاهش ميزان T4 يا افزايش سرم نشانه هايپو يا هايپر تيروئيدی است در بيماران هايپر تيروئيد( غالباً با تيروئيد بزرگ ) مقادير زيادي هورمون ترشح مي شود . هيپر تيروئيدي در موارد زياد ديده مي شود : گواتر موقتي ندولر ، آدنوره ، تومورها ي ترونوبلاستي و تيروئيديت و هيپوتيروئيدي ( مقادیر پايين T4) در اتروفي اوليه تيروئيد ، تيروئيديت مزمن ، كمبود يد ، متعاقب عمل جراحي ، راديوتراپي و نارسايي غده هيپوفيز ديده مي شود

عوامل تداخل کننده:

سطح T4ممکن است پس از عکس برداری اشعه ایکس که در آن ید مصرف می شود افزایش یابد

بارداری موجب افزایش سطح آن می شود

داروهایی که ممکن است موجب افزایش سطح آن شود عبارتست از ید،مواد حاجب حاوی ید،کلوفیبرات،استروژن ها،هروئین،آمفتامین ها ،متادون و ضد بارداری های خوراکی

داروهایی که ممکن است باعث کاهش سطح ان شود عبارتند از استروئید های آنابولیک،پروپیل تیوراسیل،باربیتورات ها،فوروزماید،داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی،آندروژن ها،داروهای ضد تیروئید(پروپیل تیوراسیل)لیتیوم،فنی توئین(دیلانتین)و پروپرانونول

فاكتورهاي مداخله كننده :

اختلالات كبدي كه بر روي ميزان پروتئين سرم اثر بگذارد

بيماري هايي كه با دفع پروتيئن همراه باشد مانند ناراحتي هاي كليه

 داروها :

ليتيم، ساليسيلات،Isotreinion Rifampin

داروهاي كاهش دهنده TGB (به TGB مراجعه شود)

داروهايي كه اتصال هورمون را به TGB كانند ديازپام هپارين sulfamethoxazoleTrimethoprim، كاربامازپين، والپريك اسيد، فني تئوين، فنيل بوتازون

 

Methodology consideration :

هموليز سبب كاهش كاذب در بعضي از سنجش شده radioiodine مورد استفاده technetion در اسكن ها ممكن است باعث افزايش كاذب در RIA شود.

نکات مهم بالینی:

این آزمون جهت بررسی چگونگی عملکرد تیروئید و پایش درمان های جایگزینی یا سرکوبگر استفاده می شود

این آزمون یکی از قابل اعتماد ترین آزمایش های عملکرد غده تیروئید است اما T4به پروتئین های سرم مانند TBGمتصل است و در نتیجه سطح آن تحت تاثیر پروتئین های ناقل می باشد پروتئی های ناقل را می توان با آزمایش برداشت رزینی T3اندازه گیری کرد که این روش به تفسیر نتایج کمک می کند

به منظور تشخیص هیپوتیروئیدی در نوزادان آنان را با آزمون غربال گری T4مورد بررسی قرار می دهند که با تشخیص زود هنگام می توان از بروز عقب افتادگی ذهنی جلوگیری کرد

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی :

افزایش سطح:

حالات هیپرتیروئیدی اولیه مانند گریوز ،بیماری پلامر ،آدنوم توکسیک تیروئید)در این بیماری ها با وجود فقدان تحریک TSHتولید T4افزایش می یابد

تیروئیدیت حاددر طی التهاب تیروئیدیت مانند تیروئیدیت هاشیماتو  مقدار زیادی T4ترشح می کند اما در مراحل بعدی این بیماری ممکن است از کار بیفتد و بیمار هیپوتیروئید شود

هیپرتیروکسینمی دیس آلبومینمی خانوادگی این بیماران دچار یک نقص ژنتیکی می باشند که در آن نوعی آلبومین غیر عادی تولید می شود که بسیار محکم به T4اتصال دارد در نتیجه بخش متصلT4افزایش می یابد اما بیمار هیپر تیروئید نمی باشد زیرا T4متصل به پروتئی از نظر متابولیکی فعال نیست

هیپرتیروئیدی مصنوعی خود تجویزی T4موجب افزایش سطح آن می شود بسیاری از بیماران معتقدند که با مصرف T4احساس می کنند پر انرژی ترند و سریعتر وزن خود را کم می کنند

استروما اواری بافت تیروئید نابجا در تخمدان یا هر کجای دیگر بدن می تواند T4اضافی تولید کند

افزایش TBGمانند بارداری ،هپاتیت هیپرپروتئینمی مادرزادی ،هنگام سنجش T4تمام T4متصل و غیر متصل اندازه گیری می شود بنابراین هر گونه افزایش TBGموجب بالارفتن T4می گردد

کاهش سطح:

حالات هیپوتیروئیدی مانند کرتینیسم ،برداشت غده با عمل جراحی ،میکسدم ،در این بیماری ها با وجود تحریک کافی تیروئید قادر به تولید مقدار کافی T4نمی باشد

نارسایی هیپوفیز غده هیپوفیز مقدار کافی تیروتروپین ترشح نمی کند بنابراین تیروئید تحریک نمی گردد تا T4تولید گردد

نارسایی هیپوتالاموس ،هیپوتالاموس مقدار کافی TRHتولید نمی کند در نتیجه هیپوفیز نیز تیروتروپین کافی تولید نکرده و تیروئید جهت تولید T4تحریک نمی شود

سوءتغذیه پروتئین و سایر حالات توام با کمبود پروتئین(مانند سندروم نفروتیک)کاهش منابع پروتئینی بدن موجب کمبود آلبومین و TBGنیز می گردد در هنگام اندازه گیری T4هرمون متصل به این پروتئین ها اندازه گیری می شود بنابراین انتظار می رود سطح آن کاهش یابد

کمبود ید که ماده اصلی ساخت T4است ،بدون ید T4ساخته نمی شود و با افزودی یدید به نمک ها این مشکل حل شده است

بیماری غیر تیروئیدی مانند (نارسایی کلیه ،بیماری کوشینگ،سیروز ،جراحی ،سرطان پیشرفته )

پاتوفیزیولوژی آنها هنوز معلوم نشده است شاید بخشی از آن به علت کاهش پروتئین های متصل به هرمون باشد که در بیماری های شدید مشاهده می گردد

شاخص تیروکسن آزادThyroxine Index  Free(T7،شاخص FT4،FT4I)

مقادیر طبیعی:                                                       mol/l(SI) p   31-10   یا    /dl ngr   2.4-0.8

شاخص بزرگسالان:در صورت حذف واحد ها 4.5-1.5

کاربرد:

این آزمون به منظور بررسی فعالیت تیروئید انجام می شود و به کمک آن می توان تغییرات پروتئی های سرمی متصل شونده به هرمون را که می توانند بر سطح T4کل تاثیر بگذارد تصییح نمود این آزمایش برای تشخیص هیپرتیروئیری و هیپوتیروئیدی انجام می شود

ارزش تشخیصی FT4Iبدان علت است که تحت تاثیر اختلالات TBGقرار نمی گیرد بنابراین در مقایسه با آزمون های T3&T4بیشتر با وضعیت واقعی هرمون در بدن تطبیق می کند

FT4Iبا کمک یک محاسبه ریاضی و با استفاده از برداشت T3و مقدار T4بدست می آید با این محاسبه تاثیر اختلالات پروتئین TBGبر T4به دست آمده تصییح می گردد

افزایش FT4Iنشانه هیپرتیروئیدی و کاهش آن نشانه هیپوتیروئیدی می باشد

عوامل تداخل کننده :

رجوع کنید به عوامل موثر بر T4

روش محاسبه:

                                                                                  %(THBR) برداشتXT3(کل) T4

                                                                            ——————————— =  FT4I

                                                                                                  100

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش سطح:

هیپرتیروئیدی اولیه (مانند بیماری گریوز،بیماری پلامر ،آدنوم سمی تیروئید)تیروئید با وجود فقدان تحریک TSH

مقدار زیادی T4تولید می کند

تیروئیدیت حاد در طی مراحل حاد التهابی تیروئیدیت مانند تیروئیدیت هاشیماتو،تیروئید مقدار زیادیT4تولید می کند اما در مراحل بعدی بیماری تیروئید از کار می افتد و بیمار هیپوتیروئید می شود

هیپرتیروئیدی مصنوعی ،خود تجویزی T4موجب افزایش این هرمون می گردد بسیاری از مردم معتقدند که T4آنان را پر انرژی تر می کند و سریعتر وزن خود را کاهش می دهند

استرما اواری:بافت نابجای تیروئید در تخمدان یا هر کجای دیگر موجب تولید T4اضافی می شود

کاهش سطح:

هیپوتیروئید مانند کرتینیسم،برداشت تیروئید با عمل جراجی ،میکسیدم)در این بیماری ها تیروئید با وجود تحریک کافی قادر به تولید مقدار کافی T4نمی باشد

نارسایی هیپوفیز هیپوفیز مقدار کافی تیروتروپین نمی سازد در نتیجه تیروئید نیز جهت تولید T4تحریک نمی شود

نارسایی هیپوتالاموس که به مقدار کافی هرمون آزاد کننده تیروتروپین آزاد نمی کند در نتیجه هیپوفیز نیز تیروتروپین تولید نمی کند و تیروئیدتحریک نشده و T4تولید نمی شود

کمبود ید

افزايش :

پركاري غده تيروئيد

در زمستان بيشتر

كاهش :

در تابستان كمتر است

روزبه روز 15% تغييرات دارد. در يك روز ممكن است تا 50% افزايش در زمان ترشح داشته باشد.

 تغييرات فيزيولوژيكي :

افزايش :

حاملگي در دوران درمان هپاتيت غلظت خون

 

كاهش :

سوء تغذيه پروتئيني، از دست دادن پروتئين سرم اثر بگذارد

بيماري هايي كه با دفع پروتئين همراه باشد مانند ناراحتي هاي كليه

داروها:

افزايشPropranolol داروهاي افزايش دهنده TGB (به TGB مراجعه شود) تيروكسين، Amiodarone

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

 

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )

 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)

 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)

حساسيت:( SENSITIVITY)

اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

Testostrone

عنوان:

دستورالعمل انجام آزمایش تستوسترون

هدف:

 انجام صحیح و دقیق، اندازه گیری کمی پارامتری تستوسترون

 روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

موارد کاربرد:

 مهمترین هورمون جنسی مردانه است در مردان تستوسترون در بیضه­ها تولید می­شود گرچه این هورمون مردانه می­باشد اما در بدن زنان به مقدار کمتری وجود دارد تستوسترون در زنان در تخمدان­ها و غدد فوق کلیوی تولید می­شود این هورمون برای تمایز جنسی و بروز صفات ثانویه جنسی در مردان حائز اهمیت است افزایش تستوسترون در زنان به دلایلی چون هیپوپلازی فوق کلیه، تومورهای تخمدانی یا فوق کلیه­ای در تخمدان­های پلی کسیتیک و هیرسوتیزم مشاهده می­شود افزایش غیر طبیعی این هورمون در مردان مبتلا به تومور بیضه، سرطان پروستات و هیپوپلازی فوق کلیه دیده می­شود به هر حال اندازه گیری تستوسترون از لحاظ تشخیص و درمان در زنان و مردان حائز اهمیت است.

در بیضه ها تولید تستوسترون اساسا توسط هرمون LH کنترل می شود . مقدار سرمی تستو با تولید بیضه ای آندروژن کاملا مرتبط است . این مساله در زمان بلوغ به خوبی مشهود است در زنان تستو موجود در گردش خون با علایم کلینیکی حاصل از آندروژن ها به طور کامل در ارتباط است

در مردان اندازه گیدی تستو به عنوان شاخصی از عملکرد سلول های لیدیگ بکار می رود بیماران مبتلا به هیپوگونادیسم اولیه و ثانویه با منشا مختلف (سندروم کلاین فلترو سایر ناهنجای های کروموزومی ،کم کاری هیپوفیز و نقایص آنزیمی در سنتز آندروژن ها )دارای مقادیر کاهش یافته تستو هستند ،این موضوع در بلوغ دیر رس ناشی از نارسایی آندروژن ها نیز صادق است اندازه گیری تستو و گونادوتروفین ها در بررسی ناباروری اهمیت دارد زیرا این علامت اولین نشانه اختلال در سیستم هیپوتالاموسی –هیپوفیزی است

میزان بالای تستو در تومور های بد خیم بیضه ها دیده می شود و در تشخیص ،پی گیری و درمان این بیماری ها نیز می تواند مفید باشد . در هیپوگونادیسم ثانویه و در نوزادان مذکر مبتلا به کریپتورکیدیسم از افزایش مقدار تستوسترون پس از تجویز HCG        می توان به عنوان نشانه ای از فعالیت بافت بیضه می توان استفاده کرد

در زنان مورد مهم برای اندازه گیری تستو ارزیابی هیرسوتیسم و در سندروم های مردانه شدن است .منشا بیماری چه آدرنال و چه تخمدان باشد افزایش مقدار تستو وجود خواهد داشت . سنجش میزان تستو سرم به تنهایی در ارزیابی کارایی هرمون جنسی مردانه موثر نیست . در مردان باید سایر مشاهدات بالینی انجام شود و ارزیابی منی و هرمون گونادوتروپین نی صورت گیرد در زنان مبتلا به سندروم هیرسوتیسم تست های تکمیلی جهت بررسی های جداگانه از تخمدان و غدد فوق کلیه صورت می گیرد

این تست ها ممکن است شامل کورتیزول سرم،ACTHو گونادوتروپین باشد

اصول آزمایش :

مقدار مشخصی از تستوسترون نشان دار و مقدار نامشخصی از تستوسترون سرم برای اتصال به تعداد محدودی از آنتی بادی های متصل به ته چاهک ها به یکدیگر رقابت می کنند

پس از شستشوی آنتی ژن اتصال نیافته ،میزان تستوسترون نشاندار متصل به ته چاهک با مقدار تستوسترون موجود در نمونه نسبت معکوس دارد

غلظت نمونه های بیمار از روی منحنی کالیبراسیون محاسبه می گردد

هشدار ها و موارد ایمنی:

این کیت برای استفاده آزمایشگاهی بوده و برای کاربرد های داخلی یا خارجی در انسان و یا حیوان توصیه نمی شود

اجزاء مربوط به کیت های مختلف را با هم مخلوط نکنید

معرف ها را پس از تاریخ انقضاء مصرف نکنید

جابجایی و نگهداری نمونه ها:

علاوه بر نمونه سرم می توان از پلاسمای هپارینه یا EDTA دار هم استفاده کرد

نمونه ها را می توان در دمای اتاق و تا مدت 12 ساعت نگهداری کرد

در دمای 8-2 درجه مدت نگهداری تا 3 روز افزایش می یابد

از ذوب و انجماد های مکرر نمونه پرهیز شود

          صلاحیت و شایستگی کاربر:

          کارشناس علوم ازمایشگاهی

          دارای 8 ماه سابقه­ی کار در بخش الایزا

          دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

 آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه الایزا ، SOP انکوباتور

نقش تشخيصي :

در مشكلات نفوذ ، رشد پستان در مردان ، نارسايي زنان ، بلوغ زودرس و يا بلوغ تاخيري نوجوانان و      همچنين جهت بررسي درمان هاي ترميمي ، پريودي ، مرد حالتي زنان (virilisa ) قائدگي كم ، بچه هاي با آلت تناسلي مخفي ارزشمند است اين هورمون در بيضه ها توليد مي شود مردانه است ولي در زنان به ميزان كمتري توليد مي شود در زنان در تخمدان ها و غده فوق كليه  توليد مي شود و بخشي از آن با تبديل آندرستنديون در بافت هاي محيطي حاصل مي شود . اين هورمون براي تمايز جنسي و بروز صفات ثانويه جنسي در زنان حائز اهميت است افزايشش تستوسترون در زنان در هيپرپلازي فوق كليه ، تومورهاي تخمداني ، يا فوق كليوي از تخمدان هاي پلي كستيك و هيروسيم مشاهده مي شود  . افزايش غير طبيعي اين هورمون در مردان مبتلا به تومور بيضه سرطان پروستات و هيپرپلازي فوق كليه ديده مي شود .

عوامل تداخل کننده:

داروهایی که موجب افزایش تستوتسترون می شود عبارتند از :الکل ،داروهای ضا تشنج:باربیتورات ها،استروژن ها وضد بارداری های خوراکیداروهایی که موجب کاهش تستوسترون می شود عبارتنداز:آندروژن ها،دگزامتازون،دی اتیل استیل بسترول،دیگوکسین،الکل،استروئید ها ،کتوکونازول،فنوتیازین و اسپیرونولاکتون

نکته :غلظت بیلی روبین سرمی کمتر از 340 میکرو مول بر لیتر تاثیری بر این روش ندارد

هموگلوبین با غلظت های کمتر از 2000میلی گرم بر لیتر تداخلی ایجاد نمی کند .استفاده از نمونه های به شدت لیپمیک توصیه نمی شود

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش سطح در مردان:

بلوغ جنسی زودرس با علت نامشخص ،غالبا به علت افزایش بیش از حد LH است که خود عامل محرک تستوستروسن در بیضه ها می باشد

پینه آلوما توموری هیپوتالاموسی است که مقدار زیادی GnRH می سازد که عامل محرک تولید LH از هیپوفیز می باشد هرمون اخیر بیضه را جهت ساخت تستوسترون تحریک می کند

انسفالیت،عفونت ویروسی CNS موجب تحریک هیپوتالاموس و تولید مقدار زیادی GnRH می شود که خود عامل محرک هیپوفیز جهت تولید LH  است و به نوبه خود عامل تولید تستوسترون است

هیپرپلازی مادر زادی فوق کلیه،کمبود یک آنزیم در مسیر ساخت کورتیزول سبب تجمع مقدار زیادی DHEA می شود که آن خود پیش ساز آندرستندیون است که خود پیش ساز تستوسترون است

تومور بیضه ای یا خارج گنادی تومور سلول های لیدیگ می تواند تستوسترون ترشح نماید که موجب بلوغ زود رس در مردان می شود با این وجود به دلیل عدم ترشح و مهار گنادوتروپین ها اسپرم زایی صورت نمی گیرد

هیپرتیروئیدی در این بیماران تستوسترون متصل به علت افزایش پروتئین های SHBG افزایش مکی یابد این مساله باعث افزایش کل تستوسترون می شود

سندروم های مقاومت به تستوسترون،این بیماران دچار مقاومت در برابر تستوسترون در بافت ها می باشند که در پاسخ به آن مقدار زیادی تستوسترون ترشح می شود

کاهش سطح در مردان:سندروم کلاین فلتر:این بیماران دارای یک کروموزوم Xاضافی بوده و در آنها نارسایی اولیه بیضه وجود دارد

نهان بیضگی،معمولا سطح تستوسترون در این بیماران طبیعی است اما گاهگاه به علت عدم نزول بیضه ها به درون اسکروتوم ،بیضه ها آتروفی می شوند

هیپوگنادی اولیه و ثانویه ،عفونت،تومور و یا اختلالات مادر زادی همگی از علل احتمالی و اولیه بیضه ای و یا ثانویه هیپوفیزی نارسایی می باشند

اضافی بوده و در آنها نارسایی اولیه بیضه وجود دارد

نهان بیضگی،معمولا سطح تستوسترون در این بیماران طبیعی است اما گاهگاه به علت عدم نزول بیضه ها به درون اسکروتوم ،بیضه ها آتروفی می شوند

هیپوگنادی اولیه و ثانویه ،عفونت،تومور و یا اختلالات مادر زادی همگی از علل احتمالی و اولیه بیضه ای و یا ثانویه هیپوفیزی نارسایی می باشند

سنروم داون،پاتوفیزیولوژی این نقش مشخص نمی باشد ارکیدکتومی،باید دو بیضه برداشته شود اگر تنها یک بیضه را با جراحی بردارند سطح تستوسترون کاهش نمی یابد

سیروز کبدی، پروتئین بدن این بیماران کاهش می یابد از این رو مقدار تستوسترون متصلذ که بیشتر تسوسترون کل قابل اندازه گیری را تشکیل می دهد کاهش می یابد

افزایش سطح در زنان:

تومور تخمدانی آرنوبلاستوما یک تومور غیر شایع تخمدانی است که درآن تستوسترون تولید می کند

تومور فوق کلیه،نئوپلاسم های غده فوق کلیه می تواند مقدار زیادی تستوسترون یا DHEA تولید کند DHEA پیش سارآندرستندیون است  که خود پیش ساز تستوسترون است ،این تومور ها موجب هیرسوتیسم در زنان می شود

هیپرپلازی مادرزادی آدرنوکورتیکال کمبود یک آنزیم در مسیر تولید کورتیزول باعث تجمع مقدار زیادی DHEA می شود که پیش ساز آندرستندیون است و آن خود پیش ساز تستوسترون می باشد این پدیده می تواند موجب هرمافرودیسم کاذب (دستگاه تناسلی مبهم)گردد

تومور تروفوبلاستیک این تومور ها(مول هیدراتی فرم،کوریوکارسینوما)HCG تولید می کند که خود محرک تولید تستوسترون است

تخمدان های پلی کیستیک ،این سندروم با چاقی ،هیرسوتیسم و آمنوره همراه است سطح تستوسترون در این بیماران بالا است و پاتوفیزیولوپی آن به خوبی معلوم نشده است

هیرسوتیسم ادیوپاتیک

محدودیت­ها:

کیت فوق تنها تستوسترون تام غیر مزدوج یعنی تستو متصل به پروتئین و تستو آزاد را اندازه گیری می نماید معمولا حدود 98%تستو در مردان و 99%تستو در زنان به پروتئین پلاسما اتصال می یابد و تنها 2-1%آن بصورت آزاد می باشد که از نظر بیولوژیکی فعال است

اگر پروتئین های پلاسما به طور غیر طبیعی کم (مثل بیماری های کبدی)و یا زیاد مثل درمان (با استروژن ،حاملگی و مردان مسن )باشند ،باید در تفسیر نتایج اندازه گیری تستو این موارد را در نظر داشت .در زنانی که با داروی دانازول تحت درمان اند ،مقدار تستو تام سرم قابل اعتماد نمی باشد

 

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

 

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )

 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)

 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)

حساسيت:( SENSITIVITY)

اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

TSH

عنوان :

دستورالعمل انجام آزمایش TSH

هدف:

اندازه گیری کمی میزلن غلظت تیروتروپین (هرمون محرک تیروئید (TSH))موجود در سرم یا پلاسمای انسانی به کار می رود

روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

 موارد كاربرد :

غلظت TSH به افتراق بین انواع اولیه و ثانویه هیپوتیروئیدی کمک می کند .ترشح TSH هیپوفیزی بهوسیله هرمون آزاد کننده هیپوتالاموسی TRH

تحریک می شود .مقادیر پایین T3 و   T4 محرک های اصلی برای TRH و TSH هستند .بنابراین در درمان بیماران مبتلا به هیپوتیروئیدی اولیه نظیر تخریب یافتن غده تیروئید ناشی از جراحی یا ماده رادیواکتیو ،مرحله نهایی تیروئیدیت،آژنزی تیروئید،هیپوتیروئیدی ادیوپاتیک ،کرتینیسم مادر زادی یا در بیماری هایی که داروهای ضد تیروئیدی مصرف می کنند

سطوح TRHوTSH به طور جبرانی بالا می رود

در هیپوتیروئیدی ثانویه عملکرد هیپوتاموس یا غده تیروئید بدلیل تومور،تروما یا انفارکتوس مختل می شود .بنابراین TSHوTRH ترشح نخواهد شد .و مقادیر پلاسمایی این هرمون ها علی رغم کاهش سطح T3 و T4 نزدیک به صفر خواهد بود.با تست TSH به راحتی می توان جایگزینی اگزوژن تیروئید را مونیتور کرد .هدف از درمان جایگزینی تیروئید ،فراهم کردن ترکیبات تیروئیدی به مقدار کافی است .بنابراین ترشح TSH به حداقل می رسد که این وضعیت نشانه یوتیروئیدی است .از این رو مقدار داروی تجویز شده باید به حدی باشد که سطحTSH زیر 2 نگهداشته شود .حتی در صورتی که هدف ساپرس کردن تیروئید باشد مقایر پایین تر TSH ترجیح داده می شود .همچنین از این تست برای تشخیص دادن هیپوتیروئیدی اولیه در نوزادانی که مقادیر پایین T4 در تست اسکرین شان داشته اند استفاده می شود .مقادیر TSH و T4 اغلب برای اغلب برای افتراق  دادن اختلال هیپوفیز از تیروئید استفاده می شود .کاهش TSHو  T4 نرمال یا افزایش یافته می تواند نشانه اختلال در غده تیروئید باشد کاهش T4 بعلاوه کاهش در سطح TSH بیانگر اختلالات تیروئیدی است.

پس به طور کلی می توان گفت:

TSH برای تشخيص كم كاري تيروئيد،تشخيص افتراقي بين كم كاري اوليه و ثانويه تيروئيد و مانيتور كردن عملكرد مريض ها به درمان تيروئيد بکار می رود

اصول آزمایش:

تست IRMA TSH  بر اساس تکنیک ایمنورادیومتریک غیر رقابتی ساندویچی طراحی شده است .نمونه های سرمی به همراه آنتی بادی مونوکلونال TSH نشاندار با ید 125 به لوله هایی که با آنتی بادی مونوکلونال TSH دیگری کوت شده اضافه می شود .پس از مخلوط کردن و انکوباسیون 24 ساعته در دمای 37 درجه لوله تخلیه و شستشو می شوند . میزان رادیواکتیویته آنها با استفاده از دستگاه گاما کانتر اندازه گیری می شود و غلظت های TSH با استفاده از نمودار شمارش در مقابل غلظت های محاسبه شده سرم استاندارد بدست می آید .

هشدار ها و موارد ایمنی:

1)کلیه نمونه های بیماران باید به طور بالقوه عفونی در نظر گرفته شود موادی که در تهیه اجزاءکیت به کار رفته است از نظر وجودHBSAg و آنتی بادی های HCV وHIV تست شده و منفی می باشند  ولی هیچ آزو=مایشی نمی تواند به طور 100%وجود این ویروس ها را نفی کند .بنابراین با نمونه ها به طوری کار کنید که به طور بالقوه می توانند منتقل کننده عوامل عفونه باشند

2)کلیه معرف ها حاوی سدیم آزید به عنوان نگهدارنده بوده و به منظور جلوگیری از تشکیل بخارات سمی معرف ها باید با محلول اسیدی مخلوط شوند .بعلاوه سدیم آزید می تواند به لوله ای سربی و مسی واکنش داده و آزید های فلزی قابل احتراقی را تشکیل دهد شستشو با مقادیر زیاد آب از تشکیل آزید جلوگیری می کند .لوله های فلزی باید با هیدروکسید سدیم 10%شسته شود .

3) مواد پرتو زای درون کیت باید توسط پزشکان آزمایشگاه های کلینیکی یا بیمارستان دریافت ،کسب و استفاده شود .وتنها برای آزمون های /ازمایش های کلینیکی در محیط آزمایشگاه استفاده می شود .این مواد برای استفاده داخلی و خارجی حیوانات نمی باشند تمام مکان های پرتوزا باید در مکان های طراحی شده ویژه نگهداری و استفاده شود .خرید ،نگهداری و استفاده مواد پرتو زا باید طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باشد .هیچ نمونه برداری نباید با دهان انجام شود .خوردن ،نوشیدن وسیگار کشیدن در طی کار با مواد پرتو زا ممنوع است .دست ها باید توسط دستکش یکبار مصرف محافظت شود و پس از کار با این مواد باید شسته شود .دفع مواد پرتوزا باید بالافاصله انجام گیرد .مواد تمیز کننده آلوده شده به ظرف مواد پرتو زا منتقل می گردد .هر نوع مایع و مواد منتشر شونده در این کیت باید در سیستم فاضلاب سرامیک با مقدار زیادی آب دفع شود .مواد دور ریختنی خشک یا جامد بر طبق قوانین سازمان انرژی اتمی باید دفع شود

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ی کار در بخش هرمون

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه گاما ، SOP انکوباتور

محيط نگه داري :

سرم براي 24 ساعت در دماي يخچال براي مدت طولاني تر زير دماي 20- درجه به مدت 30 روز قابل نگه داري است

  نوع نمونه :

سرم يا پلاسماي هپارينه يا همراه با EDTA

نقش تشخیصی:                                             

هرمون TSH که از هیپوفیز قدامی ترشح می شود و تولید هرمون های تیروئیدی را در غدد تیروئید تحریک می کند سایر هرمون ها نظیر T3&T4 با یک مکانیسم فید بک منفی و توسط هرمون آزاد کننده تیروتروپین TRH سطح TSH  را تنظیم می کند .این هرمون در هیپوتالاموس تولید شده و سنتز TSH  را مهار می کند .هرمون های تیروئیدی T3&T4&TSH را که محرک فعالیت TRH است ،مهار می کند

از نظر ساختمانی TSH  مانند سایر هرمون های گلیکو پروتئینی است مانند LH&FSH&HCG .تمامی هرمون ها از دو زیر واحد زنجیره آلفا و بتا ساخته شده است .زنجیره آلفا تقریبا برای تمامی ملکول ها یکسان بوده ولی زنجیره بتا به فعالیت ویژه هر ملکول بستگی دارد .تعیین میزان TSH در سرم به تنهایی و یا در ترکیب با سنجش های T4،FT4،T3،FT3 می تواند در تشخیص اختلالات تیروئیدی مفید باشد

عوامل تداخل کننده:

تجویز اخیر رادیوایزوتوپ ها می تواند ممکن است بر نتایج آزمایش تاثیر بگذارد

بیماری شدید ممکن است باعث کاهش سطح TSH گردد

سطح TSH دستخوش تغییرات روزانه است سطح پایه آن در حدود 10 صبح و بالاترین مقدار آن (تقریبا 2-3 برابر حد پایه )در حدود 10 شب ظاهر می شود

دارو هایی که موجب افزایش سطح آن می شود عبارتست از داروهای تیروئیدی ،لیتیوم،یدید پتاسیم و تزریق TSH

داروهایی که موجب کاهش سطح آن می گردد عبارتند از :آسپرین،دوپامین،هپارین،استروئید هاو T3

نکات مهم بالینی:

این آزمایش برای تشخیص افتراقی هیپوتیروئیدی اولیه از ثانویه (هیپوفیزی)و نوع سوم (هیپوتالاموسی)استفاده می شود TSH در مبتلایان به هیپوتیروئیدی اولیه افزایش می یابد و برعکی ،سطح TSH پلاسما در مبتلایان به هیپوتیروئیدی ثانویه و نوع سوم نزدیک به صفر است

با کمک این آزمون می توان هیپوتیروئیدی اولیه را در نوزادانی که T4 پایینی دارند تشخیص داد

سطح TSH دستخوش تغییرات روزانه می شود 10AM سطح پایه و 10PM بالاترین حد را دارد

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش سطح:

هیپوتیروئیدی اولیه(اختلال عملکرد تیروئید)

تیروئیدیت

آژنزی تیروئید

کرتینیسم مادر زادی

دروز بالای ید تزریق ید رادیواکتیو

برداشت تیروئید با عمل جراحی

بیماری های شدید و مزمن در این بیماران سطح ناکافی هرمون تیروئید به عنوان عامل محرک و قوی آزاد سازی TSH از هیپوفیز قدامی عمل می کند و TSH افزایش می یابد با اسین وجود در برخی از موارد ممکن است TSH کاهش یابد

تومور هیپوفیزی مترشحه TSH توموری بسیار نادر است که که موجب افزایش سطح TSH می گردد

کاهش سطح:

هیپوتیروئیدی ثانویه(اختلال عملکرد هیپوفیز و هیپوتالاموس)بیماری هیپوتالاموسی ،توانایی ترشح TSH را کم می کند ترشح TRH عامل اصلی تعیین کننده تولید و ترشح TSH است

بیماری های هیپوفیز نیز موجب کاهش تولید TSH از هیپوفیز می گردد

هیپرتیروئیدی،افزایش سطح هرمون های تیروئیدی موجب آزاد سازی TSH می شود

دوز سرکوبگر داروهای تیروئیدی هنگامی که دارو های تیروئیدی مانند سین تروید تجویز می شود (غالبا به منظور چک نمودن گواتر)،سطح TSH به علت مهار داروی تیروئیدی کاهش می یابد

هیپرتیروئیدی مصنوعی ،این بیماران بدون دستور پزشک داروی تیروئیدی مصرف می کند این دارو ها موجب مهار تولید TSH می شود

افزايش :

 بيماري آديسون ـ  گواتر ( بعضي از انواع آن ) پركاري غده هيپوفيز آدنوماهيپوفيز كم كاري اوليه غده تيروئيد سرطان تيروئيد

هیپوتیروئیدی اولیه(اختلال عملکرد تیروئید)

تیروئیدیت

آژنزی تیروئید

کرتینیسم مادر زادی

كاهش :

كم كاري غده تيروئيد افزايش خارجي قرص هاي جايگزين هورمون تيروئيد

كم كاريي رثانويه غدد تيروئيد ،التهاب تيروئيد ، كم كاري ثانويه

هیپوتیروئیدی ثانویه (اختلال عملکرد هیپوفیز)

هیپرتیروئیدی

کاهش عملکرد هیپوفیز

افزايش :

در نيمه شب بالاترين مقدار را دارد در زمستان بالاتر

كاهش :

4 بعداز ظهر كمترين مقدار را دارد ـ در افراد پير كاهش پيدا مي كند در تابستان كمتر مي شود روز به روز 20 %تفاوت دارد

 تغييرات فيزيولوژيكي :

افزايش :

سيگار كشيدن ، حاملگي غلظت خون استرس وخيم كليه ، آسيب وخيم كليه

كاهش :

روزه داري ، سوء تغذيه طولاني بيماري هاي حاد

 فاكتورهاي مداخله كننده :

هفته اول تزريق راديوايزوتوپ ها ، استرس زياد

 داروها :

افزايش  :

 داروهاي كاهش دهنده تيروكسين Dopamine antagonsts , prednisone

كاهش :

ساليسيلات ـ هورمون هاي تيروئيدي ـ دوپامين ـ بيشتر گلوكوكورتيكويدها somatostation danzal  

Methodology consideration :

ـ اگر فردي تيروكسين مصرف كرده باشد بصورت كاذب باعث سركوب TSH شده اگر نمونه خون بعد از خوردن دوز مصرفي گرفته شود .

ـ استفاده از منوكلونال آنتي بادي با حساسيت < 0/05 U/L مي تواند فرد نرمال را از پركار تشخص دهد و كيت هايي با حساسيت < 0/005 صحت بالاتري در تمايز  افراد پركار با افرادي كه بيماري حاد دارند بگذارند .

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

 

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )

 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)

 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)

حساسيت:( SENSITIVITY)

اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

OH Vit D 31.25  

عنوان :

دستورالعمل انجام آزمایش ویتامین دی 3

هدف:

اندازه گیری سطحVit D در نمونه سرم بیماران

روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

موارد کاربرد:

هرمون استروئید 1,25(OH)2D3متابولیت اصلی و فعال بیولوژیکی گروه استرول ویتامین D است .پیشساز ویتامینD کله کلسیفرول یا ویتامین D3 که هم در رژیم غذایی مصرف می شود و هم در پوست از 7-دی هیدروکلسترول (پروویتامین D3)در معرض نور خورشید ساخته می شود .کله کلسیفرول در اتصال با یک آلفا -1-گلوبولین خاص به کبد حمل می شود .در کبد ویتامین D تحت هیدروکسیلاسیون ایجاد 25-هیدروکسی ویتامین D را می نماید که یک متابولیت با فعالیت بیولوژیکی محدود است .سپس 25-هیدروکسی ویتامین D به پروتئین متصل کننده ویتامین D اتصال یافته و به کلیه منتقل می شود و در آنجا بیشتر هیدروکسیله می شود و متابولیت قوی تر 25(OH)2D3,1 را ایجاد میکند. به علاوه چندین متابولیت دیگر هم هستند که نشان داده شده از نظر بیولوژیکی غیرفعال می باشد هیدروکسیلاسیون کلیوی 25 هیدروکسی ویتامین D محل اصلی تنظیم و متابولیسم ویتامین D می باشد،که به غلظت فسفات ،کلسیم و PTH در گردش پاسخ می دهند کاهش PTH و فسفات مستقلا عمل کرده و تولید 1,25(OH)2D3 را افزایش می دهد و PTH محرک قوی تری می باشد .کاهش کلسیم خون غده پاراتیروئید را برای ترشح PTH تحریک می کند که به نوبه خود تولید 1,25(OH)2D3 را در توبول های پروکسیمال کلیوی افزایش می دهد.بر عکس افزایش کلسیم خون ترشح PTH را سرکوب می کند که تولید 1,25(OH)2D3را کاهش می دهد .تنها محل های خارج کلیوی مهم شناخته شده دیگر برای تولید 1,25(OH)2D3 در جفت و در بافت گرانولومایی است .نیمه عمر 1,25(OH)2D3 در گردش خون انسان حدودا 5 ساعت است و به صورت متابولیت های ادراری و مدفوعی دفع می شود

اصول آزمایش:

اساس این آزمایش یک نوع واکنش غیر رقابتی بوده که در آن میزان کونژوگه متصل شده به ته چاهک ها نشانه وجود آنتی بادی بیشتر در نمونه بیمار است به این صورت که دو آنتی بادی تک دودمانی در مقابل دو اپی توپ مختلف از ملکول Vit Dمورد استفاده قرار می گیرد. نمونه ها یا استاندارد ها در چاهک های پوشیده شده از آنتی بادی تک دودمانی ،به همراه دومین آنتی بادی نشاندار شده با آنزیم انکوبه می گردد .پس از زمان انکوباسیون محتویات مایع در درون چاهک ها را شستشو  داده و آنتی بادی های کونژوگه اتصال نیافته را از محیط واکنش خارج می سازیم .و نهایتا کونژوگه اتصال یافته با سوبسترا واکنش داده و منحنی رسم می گردد و غلظت نمونه ها نهایتا محاسبه می گردد

هشدار و موارد ایمنی:

دستورالعمل کلی ایمنی و بهداشت کاری

در حین کار حتما از دستکش یکبار مصرف استفاده شود

این کیت برای مصارف آزمایشگاهی بوده و برای کاربرد های داخلی و خارجی در انسان یا حیوان توصیه نمی شود

اجزاء مربوط به کیت های مختلف را با هم مخلوط نکنید

معرف ها را پس از تاریخ انقضاء مصرف نکنید

ریختن سرسمپلرهای مورد استفاده در محلول حاوی دترجنت

دستورالعمل نگهداری نمونه­ و بایگانی آنها

پوشش مناسب

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ی کار در بخش الایزا

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه الایزا ، SOP انکوباتور

نقش تشخیصی:

ویتامین D به جای ویتامین یک هرمون است .با تماس کافی با نور آفتاب هیچگونه ویتامینD تکمیلی غذایی لازم نیست.ویتامینD اصلی فعال تحت کنترل متابولیکی با هیدروکسیلاسیون در کبد و کلیه تولید شده و به وسیله جریان خون فعال به بافت های هدف می رسد (روده کوچک و مغز استخوان)و در آنجا هموستاز کلسیم را تنظیم می کند .یون های کلسیم و فسفات ،هرمون پاراتیروئید و احتمالا سایر هرمون های استروئیدی و پپتیدی متابولیسم کلیوی ویتامین D را تنظیم می کند .تجزیه نقص های ارثی و اکتسابی در این جریان ها آگاهی های جدیدی را در پاتوفیزیولوژی چندین اختلال در بر گیرنده کلسیم،فسفر و متابولیسم استخوان ،بدست داده است این یافته ها منجر به ساخت متابولیت های فعال ویتامینD و آنالوگ های آن ،استفاده کلینیکی از 1و25 دی هیدروکسی ویتامینD (کلسیتریول)در بسیاری از حالات مقاوم به ویتامین D و یافتن راههاییبرای اندازه گیری متابولیت های ویتامینDخون جهت مشخص کردن اختلالات متابولیسم ویتامینD ،شده است

ویتامین D یک مشتق 7-دهیدروکلسترول یعنی پیش ساز کلسترول می باشد

هنگامی که پوست در معرض نور آفتاب قرار گیرد ،اشعه ماوراأبنفش وارد پوست می شود و باعث تبدیل 7-دهیدروکلسترول به ویتامینD می شود .در دمای حرارت طبیعی بدن تقریبا 24 ساعت طول می کشد تاprevitamin  D3 کاملا به vitamin D3 تبدیل شود .تبدیل ویتامین در لایه های رشد یابنده اپی درم صورت می گیرد که دمای آن تقریبا ثابت است .تغییرات دمای کل بدن هم اثرات کمی در این تبدیل دارد .اگر چه ملانینپوست در دریافت فوتون ماوراءبنفش با 7-دهیدروکلسترول رقابت می کند و تولید vit D3 را کاهش می دهد ،اما در تماس طولانی مدت با نور آفتاب ،ایزومد شیمیایی pre vit  D3 و تبدیل vit  D3 از نظر بیولوژیک به محصولات خنثی ،به نظر می رسد که مهمترین نقش را در مهار تبدیل زیاد vit  D3 و pre vit  D3 داشته باشند

با افزایش سن ظرفیت تولید vit  D3 پوست کاهش می یابد این ظرفیت پس از 70 سالگی بیش از 4 کاهش می یابد. پوشش ضد آفتاب موضعی می تواند تولید vit  D3 را کاهش داده ویا متوقف نماید ،که این عمل با جذب اشعه آفتاب مسئول سنتز vit  D3 صورت می گیرد

روغن کبد ماهی منبع طبیعی از vit  D3 بوده و در اوایل قرن اخیر به طور وسیعی در بیماری راشیتیسم مورد استفاده قرار می گیرد .افزودن D2 یا D3 به شیر یا بعضی از غلات از راشیتیسم و استئومالاسی جلوگیری می شود

ویتامین D در کبد به 25 هیدروکسی ویتامین D متابولیزه می شود که توسط آنزیم های میتوکندریال و یا میکروزومال کبدی انجام می شود

محدودیت ها :

خطا در آماده سازی محلول شستشو و محلول کونژوگی، برخورد سرسمپلر با ته چاهک­ها، انتقال آلودگی چاهک­ها به یکدیگر در هنگام شستشو، ضربه­های محکم در هنگام خشک کردن و کنده شدن آنتی بادی­ها، یکنواخت نبودن دمای انکوباسیون در هر مرحله، استفاده از سرسمپلر آلوده برای کنترل­ها و Cut Off، ایجاد وقفه در بین مراحل، محتویات استفاده شده کیت از یک سری نباشد، PH آب مقطر تنظیم نباشد، اختلالات دستگاه الایزا.

نکات ایمنی:

استفاده از دستکش در حین انجام کار

ریختن سرسمپلرهای مورد استفاده در محلول حاوی دترجنت

دستورالعمل نگهداری نمونه­ و بایگانی آنها

پوشش مناسب

دستورالعمل کلی ایمنی و بهداشت کاری

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

ویژگی کیت:

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر )

نمونه قبل از انجام آزمايش بايستي به درجه حرارت اتاق رسيده و كاملاً مخلوط شده باشد از انجام نمونه هاي بسيار هموليز ، ليمپيك و ايكتريك خودداري مي شود .

مستندات ( سوابق مورد نياز جهت رديابي ، نگه داري و شناسايي عملكرد )

محدودیت ها:

محدودیت ها و عوامل مداخله گر در آزمایش:

خطا در آماده سازی نمونه­های رقیق شده و محلول شستشو

برخورد سرسمپلر با کف چاهک

پرتاب کردن محتویات چاهک­ها در سطل با فشار و شدت

وارد کردن ضربه­های محکم در هنگام خشک کردن چاهک­ها با دستمال

رعایت نکردن شرایط دمایی و نوری در هر مرحله

استفاده از سرسمپلر آلوده

ایجاد وقفه در بین مراحل

محتویات استفاده شده­ی کیت از یک سری کیت نباشد.

PH آب مقطر در محدوده­ی مورد نظر نباشد (آب دیونیزه)

اختلالات دستگاه

محدوده انجام آزمايش :

نکات ایمنی:

استفاده از دستکش در حین انجام کار

ریختن سرسمپلرهای مورد استفاده در محلول حاوی دترجنت

دستورالعمل نگهداری نمونه­ و بایگانی آنها

پوشش مناسب

دستورالعمل کلی ایمنی و بهداشت کاری

 مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

 

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )

 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)

 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)

حساسيت:( SENSITIVITY)

اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

Insulin

عنوان:

دستورالعمل انجام آزمایش انسولین

هدف :

اندازه گیری سطح انسولین و شناسایی بیماران قندی از افراد سالم و تعیین سیر بیماری در بیماران دیابتی که انسولین تزریق می کنند

 روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

موارد کاربرد:

سنجش انسولین از نوع ساندویچی می باشد ،در این کیت پادتن های تک دودمانی موش به طور مستقیم در برابر دو اپی توپ مختلف انسولین به شکل غیر رقابتی استفاده می شود .این کیت برای اندازه گیری (انسولین آزاد+انسولین باند شده با پادتن های ضد انسولین)به طور مستقیم در سرم یا پلاسما و نیز انسولین آزاد پس از افزودن معرف های رسوبی به نمونه ها مورد استفاده قرار می گیرد

اصول آزمایش:

نمونه های سرمی و پلاسمایی ،کنترل ها و استاندارد ها در کف چاهک ها با اولین پادتن تک دودمانی                متصل به ته چاهک در حضور دومین پادتی تک دودمانی که با کونژوگه نشان دار شده است ،انکوبه می گردد.پس از انکوباسیون محتویات چاهک ها را تخلیه کرده کونژوگه متصل شده با سوبسترا واکنش داده و OD استاندارد ها و نمونه ها توسط دستگاه قرائت می شود

هشدار و موارد ایمنی:

دستورالعمل کلی ایمنی و بهداشت کاری

در حین کار حتما از دستکش یکبار مصرف استفاده شود

این کیت برای مصارف آزمایشگاهی بوده و برای کاربرد های داخلی و خارجی در انسان یا حیوان توصیه نمی شود

اجزاء مربوط به کیت های مختلف را با هم مخلوط نکنید

معرف ها را پس از تاریخ انقضاء مصرف نکنید

ریختن سرسمپلرهای مورد استفاده در محلول حاوی دترجنت

دستورالعمل نگهداری نمونه­ و بایگانی آنها

پوشش مناسب

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ی کار در بخش الایزا

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه الایزا ، SOP انکوباتور

نقش تشخیصی:

این آزمایش به منظور تشخیص انسولینوما (تومور جزایر لانگرهانس)و بررسی اختلال متابولیسم چربی و کربوهیدرات استفاده می شود همچنین برای ارزیابی مبتلایان به هیپوگلایسمی ناشتا نیز بکار می رود

انسولین سطح گلوکز را با تسهیل حرکت آن در جریان خون به درون سلول ها تنظیم می نماید ،ترشح انسولین عمدتا تحت تاثیر سطح گلوکز خون است به طور طبیعی با افزایش گلوکز خون سطح انسولین نیز افزایش می یابد و با کاهش آن آزاد سازی انسولین نیز متوقف می شود

اندازه گیری نسبت انسولین و قند خون روی نمونه آزمایش (GTT)قابل اعتماد تر از اندازه گیری آن به تنهایی می باشد به عنوان مثال در مبتلایان به دیابت جوانان،سطح انسولین ناشتا پایین است و منحنی انسولینی GT صاف می شود ،زیرا افزایش مقدار انسولین مشاهده نمی گردد و یا اندک است . سطح انسولین ناشتا در مبتلایان به دیابت خفیف طبیعی است و منحنی GT با تاخیر بالا می رود

سنجش انسولین توام با قند خون ناشتا دقت تشخیص انسولینوما را افزایش می دهد نسبت انسولین به گلوکز پس از 14-12 ساعت ناشتایی باید کمتر از 0.3 باشد

                                                                                              100 X سطح انسولین سرم

                                                                                    —————————————–            

/  100ml                                                                                        gr30 – گلوکز سرم

اگر نسبت اصلاح شده ترتر بالاتر از 50 باشد نشانه انسولینوما است

عوامل تداخل کننده:

اغلب بیماران دیابتی درمان شده با انسولین ظرف چند ماه آنتی بادی ضد انسولینی تولید می کنند این آنتی بادی ها با آنتی بادی های انسولینی که به هنگام سنجش انسولین استفاده می شود رقابت نموده و در نتایج رادیوایمنواسی تداخل ایجاد می کند.

مصرف غذا و چاقی می تواند منجر به افزایش سطح انسولین شود

چنانچه فردی به تازگی از رادیوایزوتوپ ها استفاده کرده باشد ممکن است بر نتایج آزمایش سنجش انسولین به روش رادیوایمنواسی تاثیر بگذارد

داروهایی که موجب افزایش سطح انسولین می شود عبارتست از کورتیکواستروئید ها ،لوودوپاو داروهای ضد بارداری خوراکی

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر )

نمونه قبل از انجام آزمايش بايستي به درجه حرارت اتاق رسيده و كاملاً مخلوط شده باشد از انجام نمونه هاي بسيار هموليز ، ليمپيك و ايكتريك خودداري مي شود .

مستندات ( سوابق مورد نياز جهت رديابي ، نگه داري و شناسايي عملكرد )

محدوده انجام آزمايش :

اقدامات بعدي در برخورد با نتايج غير طبيعي ( تكرار آزمايش ، انجام يا توصيه انجام آزمايشهاي تائيدي يا تكميلي اطلاع سريع به پزشك)

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش سطح:

انسولینوما ،تومور سلول های بتای جزایر لانگرهانس لوزالمعده است چنین حالتی در بیمارانی که با وجود هایپوگلایسمی دچار هایپر انسولینمی می گردد مشاهده می شود در این افراد با وجود سطح گلوکز کمتر از

mgr/dl 30سطح پپتید c همواره بالا است نسبت اصلاح شده انسولین به گلوکز ترنر بیشتر از 50 می باشد

سندروم کوشینگ،افزایش سطح گلوکز به علت تولید بیش از حد کورتیزول در بیماران مبتلا به کوشینگ محرک دائمی انسولین است

آکرومگالی،افزایش گلوکز به علت تولید بیش از اندازه هرمون رشد در این بیماران محرک دائمی انسولین می باشد

چاقی ،سطح انسولین همواره در این بیماران بالا است

عدم تحمل فروکتوز یا گالاکتوز.این قند ها قادر به سوخت و ساز طبیعی نبوده و همانند گلوکز ترشح انسولین را تحریک می کند

کاهش سطح:

دیابت،دیابت وابسته به انسولین تا اندازه ای به علت فقدان انسولین داخلی است

کم کاری هیپوفیز،این بیماری با کاهش هرمون تیروئید و عملکرد غده فوق کلیه ،توام با کاهش سطح هرمون رشد می باشد چنین وضعیتی موجب کاهش سطح گلوکز می شود و تولید انسولین نیز کاهش می یابد

محيط نگه داري :

سرم براي 24 ساعت در دماي يخچال براي مدت طولاني تر زير دماي 20- درجه به مدت 30 روز قابل نگه داري است

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

 

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )
 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)
 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)
حساسيت:( SENSITIVITY)
اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

Digoxin

عنوان :

دستورالعمل انجام آزمایش دیگوکسین

هدف:

اندازه گیری سطح دیگوکسین در بیماران قلبی

 روش:

 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

موارد کاربرد:

دیگوکسین یکی از گلیکوزیرازهای قلب است که اثرات اختصاصی عمومی را روی میوکاردیوم قلب نشان می دهد .گلیکوزیداز کاردیاک به طور وسیعی در درمان مشکلات قلبی استفاده می شود و به خوبی اختلال در ریتم قلبی را نشان می دهد .به هر حال استفاده درمانی از دیگوکسین محدود می شود به نرمال رنج درمانی کوچک آن با اثرات سمی عمومیش که می تواند باعثAnorexia،Naysea،Vomiting،Arrhythmias گردد

اصول آزمایش:

روش آزمایش متصل شدن یک آنزیم ایمنواسی که با ردیابی فلورسنس نهایی ردیابی می کند(ELFA)

نکات ایمنی:

استفاده از دستکش در حین انجام کار

ریختن سرسمپلرهای استفاده شده در محلول حاوی دترجنت

دستورالعمل نگهداری نمونه­های و بایگانی آنها

پوشش مناسب

دستورالعمل کلی ایمنی و بهداشت کاری

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ی کار در بخش الایزا

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه الایزا ، SOP انکوباتور

نقش تشخیصی:

پنجره درمانی دیگوکسین باید پس از بررسی در مورد حساسیت های فردی و وضعیت اجتماعی فرد  بسته شود .انتخاب مقدار داروی تجویزی باید روی حالات کلینیکی بیمار پایه گذاری شود .بیماران با نارسایی کلیوی به دوز درمانی کمتری از دیگوکسین نیاز دارند .سرم باید 8-6 ساعت بعد از دریافت یک دوز درمانی دیگوکسین از بیمار جمع آوری شود تا مدت زمان لازم برای آداپته شدن سطوح دیگوکسین بین بافت و سرم را بدهد .برای بررسی سطوح دیگوکسین سرم می تواند اطلاعات مهم کلینیکی را برای دستیابی به بهترین مقدار دوز درمانی به بیمار ارائه دهد

نکات ایمنی:

استفاده از دستکش در حین انجام کار

ریختن سرسمپلرهای مورد استفاده در محلول حاوی دترجنت

دستورالعمل نگهداری نمونه­ و بایگانی آنها

پوشش مناسب

دستورالعمل کلی ایمنی و بهداشت کاری

 مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

محدودیت ها و عوامل مداخله گر در آزمایش:

خطا در آماده سازی نمونه­های رقیق شده و محلول شستشو

رعایت نکردن شرایط دمایی و نوری در هر مرحله

استفاده از سرسمپلر آلوده

ایجاد وقفه در بین مراحل

محتویات استفاده شده­ی کیت از یک سری کیت نباشد.

PH آب مقطر در محدوده­ ی مورد نظر نباشد (آب دیونیزه)

اختلالات دستگاه

عوامل موثر در آماده سازي نمونه ( عوامل مداخله گر )

نمونه قبل از انجام آزمايش بايستي به درجه حرارت اتاق رسيده و كاملاً مخلوط شده باشد از انجام نمونه هاي بسيار هموليز ، ليمپيك و ايكتريك خودداري مي شود .

مستندات ( سوابق مورد نياز جهت رديابي ، نگه داري و شناسايي عملكرد )

کنترل کیفیت قبل از انجام کار و حین کار:

استفاده از کنترل های داخل کیت و کنترل خارج از کیت در هر ران کاری

استفاده از کالیبراتوراهای کیت در هر ران کاری

کنترل کیفیت آب مقطر مورد استفاده (آب دیونیزه)

کنترل کالیبراسیون سمپلرهای مورد استفاده

نوع نمونه و میزان آن :

1ml serum

مواد مورد نیازی که در کیت موجود نمی باشد:

جزئیات مربوط به روش کار:

محدوده مرجع : (Reference interval )
 محدوده قابل گزارش:( REPORT TABLERANGE)
 محدوده هشدار يا مقادير بحراني:(CRITICAL VALUE)
حساسيت:( SENSITIVITY)
اختصاصي بودن:( SPECIFITY)

محدودیت­های انجام آزمایش.

چگونگي تفسير نتايج  ( علل تكرار ، چگونگي و نحوه گزارش آن ) :

اقدامات بعدی در برخورد با نتایج غیر طبیعی (شامل تکرار آزمایش، انجام یا توصیه جهت انجام آزمایش­های تائیدی یا تکمیلی یا اطلاع سریع به پزشک معالج و …) 

Anti TPO

عنوان:

دستورالعمل انجام آزمایش آنتی تی پی او 

هدف:

تشخيص تيروئيديت اتو ايميون مزمن و تشخيص افتراقي از هيپو تيروئيديسم

موارد کاربرد:Tpo گليكو پروتئين باند شونده به غشاي غده تيروئيد ميباشد و در سنتز هورمونهاي تيروئيدي نقش دارد.

 روش:
 الایزا

اقدامات وابسته :

تنظیم دمای محیط (20°c-25°c)

بررسی انکوباتور و اندازه گیری دمای آن با دماسنج دستورالعمل کاربری انکوباتور

دستورالعمل کاربری دستگاه ELISA Reader

موارد کاربرد:

این تست اساسا برای افتراق دادن بیماری های تیروئیدی نظیر هاشیماتوز یا تیروئیدیت لمفوسیتی مزمن در کودکان بکار می رود .آتنی بادی های میکروزومال تیروئیدی بطور شایع در بیماری های مختلف تیروئید دیده می شود .بطوری که در 90-70%موارد تیروئیدیت هاشیماتو یافت می گردد .یک آنتی بادی میکروزومال در واقع آنتی بادی علیه یک جزء میکروزومی از سلول تیروئیدی است .کمپلکس های ایمنی آنتی ژن-آنتی بادی سبب شروع روند التهابی و اثرات سایتوتوکسیک برروی فولیکول تیروئیدی      می شوند .چندین روش برای سنجش این آنتی بادی ضد میکروزومی وجود داشته که حساس ترین آنها آنتی بادی پراکسیداز آنتی تیروئید(آنتی TPO)است.اغلب آنتی TPO همراه با تست آنتی بادی آنتی تایروگلوبولین انجام می شود .انجام همزمان منجر به ازدیاد حساسیت و اختصاصیت تست می شود

آنتی TPOتقریبا در تمامی موارد تیروئیدیت هاشیماتوز و بیش از 70%از مبتلایان به بیماری گریوز و با درجات مختلف در بیماری اتوایمیونیتی غیر تیروئیدی مثبت می باشد .سطوح آنتیTPO در 10-5%از افراد سالم بالاست

این کیت به روش الایزا آنتی بادی ها نوع IgG سرم انسانی تیروئید پراکسیداز را از سایرین جدا می کند و فقط برای مصارف آزمایشگاهی می باشد

اصول آزمایش:

تیروئید پر اکسیداز در مراحل مختلفی از واکنش های مربوط به هرمون های تیروئید شرکت می کند .آنتی بادی های  TPO به بیماری های hashimoto thyroiditis &Graves disease مربوط می شود.حضور اتوایمیون های TPO به طور مشخصی تصدیق کننده بیماری های اتوایمیون در تیروئید بوده و حضور آنها به طور مکرر شاهدی بر بیماری به طور اصولی و اساسی است.جداسازی اتوایمیون آنتی بادی ها در برابر بیماری هایی مانند گواتر یا هیپوتیروئیدیسم های غیر اتوایمیون آنتی بادی شاهد خوبی است.

هشدار و موارد ایمنی:

در حین کار حتما از دستکش یکبار مصرف استفاده شود

این کیت برای مصارف آزمایشگاهی بوده و برای کاربرد های داخلی و خارجی در انسان یا حیوان توصیه نمی شود

اجزاء مربوط به کیت های مختلف را با هم مخلوط نکنید

معرف ها را پس از تاریخ انقضاء مصرف نکنید

صلاحیت و شایستگی کاربر:

کارشناس علوم ازمایشگاهی

دارای  سابقه­ی کار در بخش الایزا

دارای مهارت در کار با سمپلر، تفسیرنتایج مثبت و منفی، رقیق سازی

آموزش در موارد ایمنی، مستند سازی، SOP دستگاه الایزا ، SOP انکوباتور

محدودیت ها و عوامل مداخله گر در آزمایش:

خطا در آماده سازی نمونه­های رقیق شده و محلول شستشو

برخورد سرسمپلر با کف چاهک

پرتاب کردن محتویات چاهک­ها در سطل با فشار و شدت

وارد کردن ضربه­های محکم در هنگام خشک کردن چاهک­ها با دستمال

رعایت نکردن شرایط دمایی و نوری در هر مرحله

استفاده از سرسمپلر آلوده

ایجاد وقفه در بین مراحل

محتویات استفاده شده­ی کیت از یک سری کیت نباشد.

PH آب مقطر در محدوده­ی مورد نظر نباشد (آب دیونیزه)

اختلالات دستگاه

نتایج آزمایش و اهمیت بالینی:

افزایش سطح:

تیروئیدیت هاشیماتو

میکسودرم

کارسینوم تیروئید

تیروئیدیت

گواتر ندولر غیر توکسیک

نکات ایمنی:

استفاده از دستکش در حین انجام کار

ریختن سرسمپلرهای مورد استفاده در محلول حاوی دترجنت

دستورالعمل نگهداری نمونه­ و بایگانی آنها

پوشش مناسب

دستورالعمل کلی ایمنی و بهداشت کاری

مستندات ( سوابق مورد نیاز جهت ردیابی، نگهداري و شناسایی عملکرد): 

فرم Log Book

فرم درخواست کالا

دفتر کار

فرم کنترل دمای انکوباتور

فرم کنترل دمای محیط

فرم کالیبراسیون سمپلرها

پرینت دستگاه الایزا (نتیجه­ی آزمایشات)

کنترل کیفیت آماری

در کنترل کیفیت آماری نمونه کنترلی (بعنوان نماینده یک گروه از نمونه های بیماران ) مورد آزمایش قرار گرفته و نتایج آن با مقدار مورد انتظار که اغلب بصورت یک محدوده تعریف شده مقایسه می گردد.اگر نتیجه آزمایش نمونه کنترلی ، در محدوده مورد انتظار قرار بگیرد، پاسخهای آزمایش بیماران نیز قابل قبول شناخته می شوند و برعکس اگر خارج از محدوده مورد انتظار قرائت شود، احتمال وجود خطا در سیستم ازمایش مطرح شده و طبیعتا پاسخهای بیماران نیز قابل قبول شناخته می شوند.

انتخاب مواد کنترلی

در انتخاب مواد کنترلی موارد زیر باید مورد توجه قرار گیرند:

  1. پایداری : کنترل می بایست برای مدت طولانی پایدار و در عین حال فاقد مواد نگهدارنده مداخله‌گر باشد. در این حالت مصرف کننده این امکان را دارد که مواد کنترلی مورد نیاز خود را برای مدت مشخص ، یک جا تهیه نماید.

     (بهتراست کنترلها برای مصرف یکسال خریدرای شوند)                   

  • مشابهت با نمونه انسانی مورد آزمایش : بهتر  است کنترل با توجه به نمونه انسانی مورد آزمایش انتخاب گردد. بعنوان مثال کنترلهای با پایه سرم ، ادرار ، خون ، CSF و ….

کنترلها با پایه انسانی ارجح می باشند ولی به علت احتمال آلودگی با عوامل بیماری زا بعضا کنترلها با پایه سرم گاوی نیز مورد استفاده قرار میگیرند.

  • یکنواختی : ویالهای مختلف باید هموژن و یکنواخت بوده و غلظت آنالیتهای موجود در آنها یکسان باشد.
  • عدم وجود اثرات زمینه ای ( Matix effect) : برای انتخاب سرم کنترل باید همخوانی آن با معرفهای مورد استفاده در نظر گرفته شده و از عدم وجود اثرات زمینه ای اطمینان حاصل گردد.
  • بسته بندی مناسب : ویال بدون نشتی بوده و به حجم رساندن و نگهداری کنترل به سهولت انجام شود.
  • قیمت ارزان و تعداد زیاد مصرف کنندگان
  • عاری از عوامل بیماری زا: مثل باکتری ، قارچ، ویروس و پریون

هر دو نوع کنترلهای لیوفیلیزه یا کنترلهای مایع قابل استفاده می باشند اما در زمان انتخاب باید مزایا  ومعایب هر یک در نظر گرفته شود. بعنوان مثال خطا در به حجم رساندن کنترلهای لیوفیلیزه ممکن است منجر به بروز مشکلاتی شود در حالیکه کنترلهای مایع ، آماده مصرف هستند .در عین حال مواد موجود در کنترلهای مایع ممکن است در برخی روشها تداخل نموده و باعث خطا شوند.

برای کنترل داخلی کیفیت ، بهتر است حتی المکان دو غلظت مختلف از کنترل استفاده شود.انتخاب غلظتهای نزدیک به محدوده تصمیم گیری بالینی (Decision level) ارجح می باشد. مانند غلظت 126 و 200 میلی گرم در دسی لیتر برای گلوکز .برخی پیشنهاد می نمایند غلظت کنترلها طوری انتخاب شوند که محدوده گزارشدهی کیت اندازه گیری روش آزمایشگاهی ( Reportavle range) را پوشش دهند.بعنوان مثال اگر بنا بر ادعای سازنده ، محدوده گزارشدهی کیت اندازه گیری گلوکز ، 30 تا 400 میلی گرم در دسی لیتر است، می توان کنترلهایی با غلظت تقریبی 40 و 380 میلی گرم در دسی لیتر را انتخاب نمود.

مواد کنترلی به دوشکل دارای مقادیر مشخص (assayed) و فاقد مقادیر مشخص (unassayed) موجود و هر دونوع آنها برای بررسی دقت  (precision) قابل استفاده می باشند.

نکته 1: مواد کنترلی نمی توانند بعنوان جایگزین کالیبراتور استفاده شوند کالیبراتور ماده ای است که برای کالیبراسیون روش آزمایشگاهی بکار می رود ودارای مقدار مشخص است در حالی که مواد کنترلی برای کنترل کیفیت روش آزمایشگاهی بکار می رود واغلب دارای محدوده غلظتی می باشد.

نکته 2 : در خرید کالیبراتور و مواد کنترلی به همخوانی معرف با کالیبراتور و کنترل تجاری توجه داشته باشید .این موضوع را می توانید از شرکت پشتییان کیت و معرف استعلام نمائید.

نکته 3: به حجم رساندن مواد کنترلی لیوفیلیزه می بایست با وسایل حجمی مناسب وطبق دستور سازنده صورت پذیرد.

خطا مجاز

اولین قدم در اجرای فرآیند کنترل داخلی کیفیت در بخش آنالیتیک ، تعیین خطای مجاز می باشد. علیرغم تمامی تلاشها، وجود خطا در آزمایشگاهها حتی در بهترین شرایط اجتناب ناپذیر می باشد.بطوریکه حتی اگر در یک آزمایشگاه ، یک کارشناس ، آزمایش ثابتی را بادستگاه و معرف مشخص بر روی نمونه واحد، به دفعات انجام دهد، اخذ نتایج مشابه و یکسان درتمامی موارد بعید به نظر می رسد. پس مسئول ازمایشگاه می بایست با در نظر گرفتن مجموع شرایط آزمایشگاه (نوع دستگاه یا معرف مورد استفاده ،تجربه کارکنان و…) ونیز با توجه به سطح کیفیت مورد نیاز خود،میزان عدم دقت (برحسب % CV یا SD) و عدم صحت (برحسب Bias یا % Bias ) و یا مجموعا خطای کلی مجاز خود را مشخص نماید.

بعنوان مثال اگر عدم دقت مجاز برای کلسترول و بر حسب % CV معادل 2% در نظر گرفته شود، میزان پراکندگی نتایج برای غلظت mg/dl 200 به شکل محاسبه می گردد.

             SD=4                 =  2 %                     CV % =    

از محاسبات بالا نتیجه می گیریم ، به احتمال 95% اگر کلسترول یک نمونه با غلظت واقعی  mg/dl 200چند بار اندازه گیری شود نتایج درمحدوده  mg/dl 8  200 یعنی2SD  mean قرار خواهد گرفت.

خطای مجاز باید واقع بینانه و براساس شرایط آزمایشگاه ، بصورتی انتخاب شود که بتواند میزانی از خطا، که تصمیم گیری بالینی را متاثر می سازد، شناسایی نماید.درعین حال آنقدر کوچک نباشد که باعث ردکاذب مکرر نتایج گردد.

بعنوان مثال اگرآزمایشگاهی میزان % CV مجازخود رابرای اندازه گیری گلوکز 8% تعریف نماید و نمونه ای باغلظت واقعی mg/dl 126 داشته باشد ، در 95% موارد احتمال داردنتایجی درمحدوده mg/dl 146-106 ارائه دهد که این طیف غلیظی وسیع ، مشخصا باعث اشتباه در تصمیم گیری پزشک خواهد شد. اگر این آزمایشگاه میزان CV% مجاز خود را به 1% تغییر دهد رد  غلظت mg/dl126 نتایجی بین m/dl 129-123 خواهد داشت که اگر چه برای پزشک مطلوب است ، ولی باعث می شود سری های کاری مکررا و بطور کاذب مردود (False rejection) شناخته شوند.این امر خود منجر به افزایش دفعات تکرار ازمایش ، صرف هزینه و خستگی کارکنان می  گردد.          روشها و فرضیه‌های مختلفی که برای تعیین مقادیر خطای مجاز استفاده گردیده ذیلا بطور مختصرمعرفی شده است.

  1. استفاده از محدوده مرجع (Reference Interval) :

 این فرضیه در سال 1963 توسط Tonks مطرح گرید.در این روش با استفاده از فرمول زیر میزان خطای کلی و CV محاسبه می گردد.

       Allowable error = 2CV=         X 100     

از آنجاییکه محدوده مرجع تحت تاثیر عوامل مختلفی مثل گروه مورد بررسی ، مشخصات روش آزمایشگاهی و غیره قرار دارد، این روش امروزه کمتر استفاده می شود.

  • نظریه پزشکان :  در اواسط دهه 1960 ، Barnett با نظر سنجی از پزشکان ، خطای مجاز را تعیین نمود.
  • شرایط موجود:

در این روش از نتایج آزمون مهارت (Proficiency testing) و مقادیر عدم دقت و عدم صحت bias متدهای موجود برای تعیین خطای مجاز استفاده می شود.

در قوانین CLIA ( Clinical Laboratory Improvments Amendments ) با این روش مقادیر خطای مجاز برای حدود 80 کمیت تعیین شده است.

  • نظریه افراد و گروههای کارشناس :

در مورد برخی پارامترها، گروههای کارشناس مقادیر CV و Bias مجاز را تعیین نمودند. مثال آن مشخص نمودن خطای مجاز LDL ، Chol ، HDL ، TG توسط National cholesterol  (NCEP) education program می باشد. مقادیر حاصل از این روش برای تعداد محدودی از آزمایشها قابل دستیابی می باشد.

  • تغییرات بیولوژیک :

در این روش تغییرات یک پارامتر درمدت زمان مشخص ، در بدن یک فرد و افراد مختلف اندازه گیری و براساس ضریب انصراف درون فردی within subject و بین افراد مختلف between subject ، مقادیر Cv و Bias محاسبه می گردد.

مقادیر خطای مجاز برای هر یک از کمیتها متفاوت بوده و آزمایشگاه باید قبل از اجرای کنترل کیفیت، با استفاده از یکی از مراجع فوق مقادیر عدم دقت و عدم صحت مورد نیاز خود را تعریف نماید. بعنوان مثال جدول 1-2 مقادیر عدم دقت مجاز بر حسب % CV رابرای لیپیدها، از دیدگاههای مختلف نشان می‌دهد.

جدول 1-2

Test                     NCEP                     Biologic                        

Variation                  

Chol                       3%                           3%                      

HDL                       4%                           3.6%                   

LDL                       4%                           4.2%                   

TG                         5%                           10.5%                 

همانطور که در جدول مشاهده می شود حتی برای یک کمیت ، خطاهای مجاز متفاوتی مطرح می شود. لذا مجددا تاکید می نماید آزمایشگاه می بایست براساس نیازها و امکانات خود از هریک از آنها استفاده نماید.

اهداف کیفیت براساس معیارهای CLIA و تغییرات بیولوژیک در پیوست شماره 1 آمده و برای کسب اطلاعات بیشتر می توان به آدرس های زیر مراجعه نمود.

http://www.westgard.com/biodatabase.htm
http://www.westgard.com/clia.htm
http://www.westgrad.com/europe.htm

کلیات نمودار کنترلی

رایجترین روش برای مقایسه نتایج آزمایش نمونه های کنترل با مقدار مورد انتظار، استفاده از نمودار کنترلی است.درنمودار کنترلی ،غلظت حاصله از آزمایش سرم کنترل ، روی نمودار با محدوده مشخص، علامتگذاری و بصورت گرافیکی و ساده نمایش داده می شود.اگر نتایج درون محدوده مشخص شده قرا گیرد، شرایط تحت کنترل و عملکرد سیستم مناسب تشخیص داده می شود. مشاهده نتایج خارج از محدوده نشانگر بروز مشکل بوده و لزوم بررسی عملکرد سیستم رامطرح می سازد.

برای بدست آوردن محدوده نمودار نمونه کنترلی به دفعات با استفاده ازروش مورد استفاده آزمایشگاه، آزمایش لازم و سپس میانگین و انحراف معیار نتایج حاصله، محاسبه می گردد.

همانطورکه در شکل زیر مشاهده می شود، بطورمعمول در صورتی که نمونه ایکمررا آزمایش شود انتظار می رود نتاییج حاصله از توزیعی نرمال (توزیع گوسین) برخوردار باشند. در یک توزیع نرمال 95% خوانده ها در محدوده  2SD  و 7/99% خوانده ها در محدوده 3 SD  قرار می گیرند.پس احتمال اینکه خوانده ای بطور اتفاقی خارج از محدوده  2SD قرار گیرد حدود 5% (بعبارتی 1 نتیجه بین 20 خوانده) و در مورد محدوده  3 3 SD  تنها 3/0% (3 نتیجه بین 1000خوانده) می باشد.

 برای اینکه نمودار کنترلی مقدار و محدوده مناسبی داشته باشد می بایست تاثیر نتایج پرت (Outlier) رابه حداقل رساند. زیرا وجود حتی یک خوانده پرت می تواند میانگین راجابجا نموده و محدوده چارت را بسیار وسیع نماید.

برای جلوگیری از این مشکل می توان نتایج پرت را که بطور معمول نتایج خارج از محدوده  3SD  mean

در نظر گرفته می شوند حذف نمود (این محدوده بستگی به تعداد خوانده ها داشته و با افزایش تعداد خوانده ها افزایش می یابد بطوریکه برای تعداد 30خوانده  محدوده 3.14SD   mean و برای 400 خوانده محدوده3.83 SD  mean بعنوان محدوده قابل قبول شناخته شده ونتایج خارج ازاین محدوده بعنوان نتایج پرت در نظر گرفته می شود.)

از آنجائیکه احتمال بدست آوردن تصادفی یک نتیجه خارج از محدوده  3SD  mean فقط 003/0 (3 نتیجه بین 1000 نتیجه ) می باشد، وجود حتی یک نتیجه پرت (outliers) احتمال وجود مشکل را مطرح کرده و پیگری را الزامی می سازد.

اجرای گام به گام کنترل داخلی کیفیت

  1. با توجه به شرایط آزمایشگاه عدم دقت مجاز بر حسب % CV را مشخص نمائید.
  2. نمونه های کنترلی مناسب را حتی الامکان دردو غلظت انتخاب کنید.
  3. نمونه های کنترلی را به یکی از راههای زیر  20 بار آزمایش نمائید تا 20 خوانده بدست آید:

3-1-  بهتر است این تعداد خوانده از تکرار آزمایش در 20روز کاری (3هفته ) حاصل گردد.

3-2-  روش دیگر ، انجام آزمایش بصورت دو تایی در 10 روز کاری است.

3-3-  در صورت عدم امکان اجرای روشهای فوق می توان در 5 روز کاری ، نمونه کنترلی را 4 بار هر روز آزمایش نمود.

    طولانی شدن این مرحله و آزمایش نمونه کنترلی در روزهای کاری مختلف باعث می شود باتاثیر متغییرهای که بطور معمول در آزمایشگاه وجود دارند، نتایج واقعی تری بدست آید.هرچه این مرحله کوتاهر شود تاثیر متغیرها کمتر شده ونتایجی نزدیک به هم حاصل می گردند.بدیهی است در این شرایط محدوده چارت بسیار کوچک و غیر واقعی شده و طبیعتا در مراحل بعدی موارد رد کاذب نتایج (False rejection) افزایش می یابد.

  • میانگین ، انحراف معیار و ضریب انحراف  را براساس فرمولهای زیر محاسبه نمائید.انحراف معیار با استفاده از ماشین حساب یا برنامه های نرم افزاری یا به روش دستی قابل محاسبه است.

                               SD =  mean=  

:CV  ضریب انحراف (Coefficient of variation)

 CV % =

SD: انحراف معیار

Mean: میانگین

n: تعداد خوانده ها

X i: هر تک خوانده

  • قابلیت تکرارپذیری (SD یا CV % ) بدست آمده را با عدم دقت مجازی که قبلا تعیین نموده اید، مقایسه نمایید.اگرنتایج درمحدوده خطای مجاز قرار داشت کار را طبق بند 6 ادامه دهید در غیر این صورت عوامل ایجاد خطا را جستجو و پس از رفع مشکل ، مجددا مراحل 1-4 را اجرا نمایید.در صورتیکه علیرغم بررسی متغییرها ، مشکل رفع نشده باشد با تولید کننده فرآورده یا دستگاه تماس بگیرید.
  • برای هر غلظت از نمونه کنترلی ، با استفاده ازمیانگین و انحراف معیار ،چارت کنترلی رامانند شکل زیر ترسیم نمایید.
  • در هر سری کاری حتی المکان دو کنترل در دو غلظت مختلف را مورد آزمایش قرار داده و نتیجه را روی منحنی مربوطه علامتگذاری نمایید.

براساس تعریف ( NCCLS ) CLSI سری کاری به مدت زمان یا تعداد نمونه ای اطلاق می گردد که طی آن صحت و دقت سیستم اندازه گیری ثابت باشد.

پس تعداد دفعات آزمایش سرم کنترل به مواردی مانند پایداری روش و سیستم مورد استفاده بستگی دارد. اگر سیستمی برای مدت زمان مشخص یا تعداد آزمایش معین پایدار است .در این فاصله یکبار ازمایش نمونه کنترلی کافی است .

نکته : محدوده ای که در بروشورهای کنترلهای تجاری درج شده نباید برای ترسیم چارت کنترل کیفیت استفاده شود.این محدوده عمدتا براساس آزمایش سرم کنترلها درازمایشگاههای مختلف تعیین می‌شود و متغیرهای متعددی مانند اختلاف دستگاهها، شماره ساختهای مختلف کیت و کالیبراتور بر روی آن تاثیر می‌گذارند. در نتیجه محدوده مندرج دربروشور بسیار بزرگتر از محدوده حاصل از عملکردیک آزمایشگاه می‌باشد. البته در شروع کار، تا زمانی که تعداد نتایج به حد مطلوب نرسیده، محدوده سرم کنترل قابل استفاده است.

لازم بذکراست حتی در ابتدای کار، تنها در صورتی می توان از محدوده مندرج در بروشور کنترل استفاده نمود که کنترل با روش آزمایشگاهی مورد استفاده همخوانی داشته و این موضوع مورد تایید سازنده معرف یا دستگاه قرار داشته باشد.

نکته : باید توجه نمود که افزایش تعداد کنترلها درهر سری کاری اگر چه می تواند باعث تشخیص بهتر خطا شود ولی بعلت افزایش میزان رد کاذب باعث افزایش هزینه می گردد.لذا پیشنهاد می گردد در هر سری کاری یک یا دو کنترل آزمایش شود.

مثال :

آزمایشگاهی برای اندازه گیری کلسترول کیت جدیدی خریداری نموده و برای ترسیم چارت کنترل کیفیت CV% مجاز را براساس نظر NCEP  3% انتخاب و دو سرم کنترل با غلظتهای نزدیک به غلظت تصمیم گیری Decision level)) را طی 5 روز کاری 20 بار آزمایش نموده است که نتایج آن بشرح زیر می‌باشد.

جدول 2-2

میانگین، انحراف رابرای سهولت کار ، گرد و CV% را بشرح زیر تعیین نموده است:

mean (mg/dl)                 SD (mg/dl)               CV%                                           

                      2.5                                  5                                                        200کنترل 1

                   2.8 %                               7                                        252                     کنترل 2

از آنجائیکه CV% حاصله در محدوده خطای مجاز تعیین شده 3%)) قرار دارد، می تواند چارت را ترسیم و نتایج کنترلها را روی آن مشخص نماید

تفسير نتايج

براي تفسير نتايج چارت كنترل كيفيت معيارها يا قوانين توسط سازمان‌ها يا كارشناسان وضع شده است كه براساس آنها نتايج «تحت كنترل» يا «خارج كنترل» در نظر كرفته مي‌شود. Levey- Jenning و ستگارد و WHO    3 نمونه‌اي هستند كه در اين مجموعه مورد بحث قرار مي‌گيرند.

انتخاب هر يك از قوانين توسط آزمايشگاه مجاز مي‌باشد.

1- چارت كنترلي Levey- Jenning

چارت‌هاي كنترلي براي اولين بار در سال 1950 توسط Levey و  Jenning به آزمايشگاه‌ها معرفي شدند. آنها نشان دادند چگونه روش‌هاي كنترلي كه توسط Shewhart براي استفاده در صنعت مطرح گرديده بود، مي‌تواند با محاسبه ميانگين و محدوده براي روش‌هاي آزمايشگاهي استفاده شود.

براي ترسيم و استفاده از چارت كنترلي Levey-Jenning مراحل زير را دنبال نماييد:

  1. نمونه‌هاي كنترلي را 20 بار آزمايش و ميانگين و انحراف معيار را محاسبه نماييد. (مطابق مراحل 1 تا 5 در بخش اجراي گام به گام كنترل داخلي كيفيت).
  2. به طور دستي يا با استفاده از نرم‌افزار يك چارت كنترلي ترسيم كنيد به‌طوري كه محور y مقدار نمونه كنترل بوده و محدوده mean ±4SD را در بر گيرد.
  3. اگر تعداد كنترل‌هايي كه در سري كاري استفاده مي‌شود 2 يا بيشتر باشد mean ±3SD را به‌عنوان محدوده قابل قبول انتخاب كنيد. اما اگر در هر سري كاري يك كنترل آزمايش مي‌شود محدوده mean±2SD را ملاك قرار دهيد.
  4. ميانگين و محدوده مورد قبول خود را به‌صورت خطوط افقي ترسيم نموده و خطوط عمودي را مشخصه زمان انجام آزمايش قرار دهيد. در هر سري كاري كنترل‌ها را آزمايش و نتيجه را روي چارت علامتگذاري كنيد.
  5. ماداميكه نتايج در محدوده مورد انتظار mean ±3SD يا mean ±2SD (با توجه به محدوده منتخب) قرار داشته باشد، نتايج تحت كنترل و با خروج از اين محدوده خارج از كنترل شناخته مي‌شود.

مثال چارت كنترلي Levey- Jenning در مورد كلسترول با ميانگين 200 و انحراف معيار mg/dL4

نكته: به‌علت سهولت بسياري از آزمايشگاه‌ها از چارت كنترلي Levey-Jenning استفاده مي‌نمايند ولي بايد در نظر داشت استفاده از هر يك از اين محدوده‌هاي mean ±3SD يا mean ±2SD داراي‌معايبي مي‌باشد اگر محدوده mean ±3SD انتخاب شود احتمال شناسايي خطا كاهش مي‌يابد در حالي كه رد كاذب (False rejection) كمتر از 5% است. اگر محدوده mean ±2SD در نظر گرفته شود، احتمال تشخيص خطا افزايش مي‌يابد اما ميزان رد كاذب (False rejection) افزايش مي‌يابد.

با افزايش تعداد كنترل‌هايي كه در هر سري كاري آزمايش مي‌شوند (n)، ميزان رد كاذب افزايش مي‌يابد. در صورت استفاده از يك كنترل (n=1) رد كاذب 5% مي‌باشد ولي اين ميزان براي 2 كنترل (n=2) به 9% و براي 4 كنترل (n=4) به 18% مي‌رسد.

به‌عنوان مثال اگر آزمايشگاهي در هر سري كاري دو غلظت نمونه كنترلي را به‌صورت دوبل آزمايش نمايد، در واقع در هر سري كاري 4 كنترل را آزمايش كرده و رد كاذب نتايج اين آزمايشگاه به 18% مي‌رسد.

2- تفسير چارت كنترلي با قوانين چند گانه وستگارد

به منظور افزايش احتمال تشخيص خطا و كاهش موارد رد كاذب نتايج، قوانين چندگانه توسط وستگارد و همكاران ارايه گرديد. اين قوانين طوري طراحي شده‌اند كه ضمن حساس بودن به خطاهاي تصادفي و سيستماتيك ميزان رد كاذب نتايج را به كمتر از 01/0 مي‌رسانند.

براي استفاده از اين قوانين، نمونه‌هاي كنترلي را 20 بار آزمايش و ميانگين و انحراف معيار را محاسبه نماييد. (مطابق مراحل 1 تا 5 در بخش اجراي گام به گام كنترل داخلي كيفيت) سپس در هر سري كاري نمونه‌هاي كنترلي را آزمايش نماييد.

ماداميكه كنترل‌ها در محدوده mean ±2SD قرار دادند، نتايج بيماران را گزارش نماييد ولي به محض اينكه يكي از كنترل‌ها محدوده mean ±2SD خارج شد، كار را متوقف و نتايج كنترل‌ها را از نظر وجود اين قوانين زير بررسي نماييد.

12s.  يك كنترل خارج از محدوده ±2SD  به معني هشدار بوده و لزوم بررسي ساير قوانين را مطرح مي‌سازد.

13s.  يك كنترل خارج از محدوده ±3SD  باعث رد نتايج شده و مي‌تواند نشان‌دهنده خطاي راندوم يا شروع خطاي سيستماتيك باشد.

22s.  دو خوانده متوالي همسو و خارج از محدوده ±2SD باعث رد نتايج شده و به خطاي سيستماتيك حساس مي‌باشد.

R4s.  يك خوانده خارج از محدوده +2SD و ديگري خارج از محدوده -2SD باعث رد نتايج گرديده و نشانگر خطاي راندوم مي‌باشد.

41s.  4 خوانده متوالي و همسو، خارج از محدوده +1SD يا -1SD باعث رد نتايج مي‌شود و به خطاي سيستماتيك حساس مي‌باشد.

10x. 10 خوانده متوالي در يك طرف ميانگين (بالا يا پايين ميانگين و بدون توجه به اندازه انحراف) باعث رد نتايج مي‌شود و به خطاي سيستماتيك حساس مي‌باشد.

لازم به ذكر است كه قوانين چندگانه وستگارد بين سري‌هاي كاري مختلف و نيز بين دو غلظت نمونه كنترلي نيز قابل استفاده مي‌باشند، به‌عنوان مثال در مورد قانون 22s ممكن است يك خوانده ديروز و يك خوانده امروز، همسو و خارج از محدوده 2SD قرار گرفته باشد يا در يك سري كاري، يك خوانده در كنترل 1خوانده ديگر در كنترل 2 (نتايج هر دو كنترل) خارج از محدوده 2SD قرائت گردند.

مورد استثنا قانون R4s است كه در آن بايد دو خوانده به‌دست آمده از يك سري كاري با يكديگر 4SD فاصله داشته باشند. اگر در دو سري كاري متفاوت، نتايج با هم 4SD فاصله داشته باشند، اين قانون كاربرد ندارد.

نكته: در سال 2006 با توجه به پيشرفت‌هاي تجهیزات و نيز كامپيوتري شدن بسياري از برنامه‌ها، دو تغييردر قوانين وستكارد ايجاد شد. اول اينكه قانون 12a به‌عنوان هشدار حذف گرديد و پيشنهاد شد قوانين 10x و 41s حتي در شرايطي كه نتيجه در محدوده  ±2SDدارد، اعمال شود. اين امر اگر چه منجر به تشخيص سريع‌تر خطا مي‌شود ولي انجام صحيح آن در مواردي كه به‌صورت دستي ترسيم شده بسيار مشكل است. همچنين با توجه به شرايط فعلي برخي آزمايشگاه‌ها، ممكن است استفاده و تفسير به‌درستي انجام نشده و هزينه اجراي كنترل كيفيت را بالا ببرد. لذا مؤلف توصيه مي‌نمايد چنانچه چارت به‌صورت دستي ترسيم مي‌شود. مطابق با نظريات قبلي وستگارد، قوانين زماني بررسي شوند كه حداقل يك نتيجه خارج از محدوده  mean ±2SD قرائت شده باشد.

تغيير دوم اينكه در صورت استفاده از 3 يا 6 كنترل در هر سري كاري (مضرب 3) قوانين تفسير تا حدي متفاوت ميباشند.

براي كسب اطلاعات بيشتر در مورد تغييرات فوق ميتوان به سايت وستگارد مراجعه نمود.

مثال 1. در شكل‌هاي زير قوانين وستگارد به آزمايش يك كنترل در هر سري كاري نمايش داده شده است.

مثال 2. در شكل‌هاي زير قوانين وستگارد با آزمايش دو كنترل در هر سري كاري، نمايش داده شده است.

در سري سوم كاري هر دو كنترل خارج از محدوده +2SD هستند پس براساس قانون 22s اين سري كاري رد مي‌شود.

به احتمال زياد يك خطاي سيستماتيك در اين محدوده غلظتي وجود دارد.

در سري چهارم كاري كنترل با غلظت بالا، خارج از محدوده -2SD قرار گرفته و احتمال خطا وجود دارد. از آنجايي كه سري كاري قبلي (سري سوم) رد شده است فقط سري چهارم از نظر وجود قوانين  13s و 22s و R4s بررسي مي‌گردد. با توجه به عدم وجود 3 قانون نامبرده، اين سري كاري قبول مي‌شود ولي بايد به هشدار توجه نمود.

در سري هفتم كاري نتيجه كنترل با غلظت بالا خارج از محدوده ±3SD قرار گرفته كه باعث رد اين سري كاري مي‌گردد.

‌به احتمال زياد يك خطاي راندوم وجود دارد.

در سري نهم كاري كنترل با غلظت بالا، خارج از محدوده -2SD قرار گرفته و احتمال خطا وجود دارد. چارت از نظر وجود قوانين 13s و 22s و  R4s بررسي مي‌گردد. با توجه به عدم وجود نامبرده، اين سري كاري قبول مي‌شود ولي بايد به هشدار توجه نمود.

در سري دهم كاري در چارت كنترل با غلظت بالا، دو خوانده متوالي در دو سري كاري متوالي، خارج از محدوده -2SD قرار گرفته كه با توجه به قانون 22s باعث رد سري دهم مي‌گردد.

به احتمال زياد يك خطاي سيستماتيك وجود دارد.

 در سري يازدهم كاري كنترل با غلظت بالا، خارج از محدوده +2SD قرار گرفته و احتمال خطا وجود دارد. چارت از نظر وجود قوانين 13s و 22s و  R4sبررسي مي‌گردد. با توجه به عدم وجود 3 قانون نامبرده، اين سري كاري قبول مي‌شود ولي بايد به هشدار توجه نمود.

در سري دوازدهم كاري در چارت هر دو كنترل، دو خوانده متوالي در هر سري كاري متوالي، خارج از محدوده +1SD قرار گرفته با اعمال قانون درهر دو غلظت مشاهده مي‌گردد كه 4 خوانده متوالي خارج از محدوده 2SD نيستند، سري كاري تأييد مي‌گردد اما بايد احتمال وقوع يك خطاي سيستماتيك را در نظر داشت.

در سري چهاردهم كاري كنترل بالا خارج از محدوده +2SD و كنترل ديگر خارج از محدوده -2SD قرار گرفته پس با قانون R4s سري كاري رد مي‌شود.

به احتمال زياد يك خطاي راندوم وجود دارد.

در سري بيستم كاري بررسي نتايج در سري‌هاي قبلي نشان مي‌دهد كه 5 نتيجه در غلظت بالاو 5 نتيجه در غلظت پايين در يك طرف ميانگين قرار گرفته كه با قانون 10x باعث رد سري بستم مي‌گردد.

به احتمال زياد يك خطاي سيستماتيك وجود دارد.

قوانين WHO

در كتب مختلفي كه با موضوع تضمين كيفيت در آزمايشگاه توسط سازمان جهاني بهداشت چاپ گرديده است، به روش‌هاي گوناگون تفسير چارت‌هاي كنترلي بر مي‌خوريد كه دو نمونه آنكه در دسترس مؤلفين اين مجموعه قرار گرفته با ذكر منبع ذيلا آمده است:

Basic Quality assurance for intermediate and peripheral Laboratories (2002)

  • وقتي پراكندگي نتايج نزديك به ميانگين و در اطراف آن باشد، عملكرد سيستم قابل قبول است.
  • وجود يك خوانده خارج از محدوده mean ±2SD نشان مي‌دهد كه سيستم از كنترل خارج شده و براي يافتن خطا بايد اقدام فوري صورت گيرد.
  • هفت خوانده پياپي با سير صعودي يا نزولي (حتي اگر از ميانگين عبور كنند) نشانگر يك اتفاق تدريجي در سيستم بوده كه بايد شناسايي و اصلاح شود.
  • مشاهده يك سري از خوانده‌ها به‌طور پياپي و ثابت در يك طرف ميانگين نشانگر وجود bias مي‌باشد كه بايد شناسايي و اصلاح گردد.
  • پراكندگي زياد نتايج در اطراف ميانگين نشانگر دقت نامناسب اندازه‌گيري است كه نياز به اصلاح دارد.

Quality assurance in Hematology WHO/LAB/1998

  • يك خوانده خارج از محدوده mean±2SD           هشدار
  • يك خوانده خارج از محدوده mean±3SD            غيرقابل قبول (خطاي سيستماتيك يا راندوم)
  • دو خوانده پياپي خارج از محدوده mean±2SD       غيرقابل قبول (خطاي سيستماتيك)
  • ·   4 خوانده متوالي خارج از محدوده +1SD يا -1SD   غيرقابل قبول (خطاي سيستماتيك)
  • ·   6 خوانده متوالي يك طرف ميانگين                        هشدار (خطاي سيستماتيك)

توجه: آزمايشگاه مي‌تواند براساس شرايط و سطح كيفيت موارد نياز خود هر يك از روش‌هاي تفسير Levy Jenning       ، Westgrad يا WHO را انتخاب نمايد.

نكته: به‌طور معمول چارت‌هاي كنترلي هر ماه بازبيني و تمام مقادير معتبر براي محاسبه ميانگين و انحراف معيار ماه بعد لحاظ مي‌شود.

منظور از مقادير معتبر، مقاديري از كنترل است كه براساس روش تفسير به‌كار گرفته شده قابل قبول بوده و براساس آن نتايج بيماران گزارش شده است.

انواع خطا

همان‌طور كه قبلاً گفته شد در شرايط معمول، با تكرار آزمايش، انتظار مي‌رود نتايج در دو طرف ميانگين پخش شده و پراكندگي مناسب داشته باشند (منحني سمت چپ a).

اگر نتايج به‌طور ثابت بيشتر يا كمتر از ميانگين، قرائت شوند (منحني وسط b) خطاي سيستماتيك رخ داده است كه در نتيجه آن ميانگين نتايج نيز تغيير مي‌يابد.

اگر علي‌رغم ثابت ماندن ميانگين، پراكندگي نتايج افزايش يابد، خطاي راندوم يا تصادفي اتفاق افتاده است. اين خطا با افزايش يافتن انحراف معيار مشخص شده و منحني به‌جاي شكل زنگوله‌اي، نماي پهني پيدا‌مي‌كند (منحني سمت راست C).

خطاهاي ذكر شده در طول زمان، روي نمودار زيرين نيز نمايش داده شده است.

اقدامات اصلاحي

صرف نظر از قوانين تفسير، قرائت كنترل خارج از محدوده مورد انتظار، بدين معناست كه نتايج بيماران از كيفيت مناسب برخوردار نبوده و نبايد گزارش شوند. در اين حالت بايد مشكل را جستجو و آن‌را برطرف نمود.

بسياري از مراجع علمي معتقدند در يك برنامه كنترل كيفيت كه به طور مناسبي طراحي شده، بايد به محض مشاهده خطا، عامل ايجاد آن را جستجو و پس از رفع، اقدام به آزمايش مجدد كنترل نمود. عليرغم اين موضوع اغلب، به حجم رساندن مجدد يك كنترل تجاري و آزمايش آن، اولين اقدامي است كه پس از مشاهده يك نتيجه نامناسب، توسط آزمايشگاه صورت مي‌گيرد. چرا كه احتمال بروز مشكلاتي در خود كنترل تجاري مانند افت غلظت، آلودگي، تبخير يا مسائلي از اين دست وجود دارد. در مراحل بعدي با توجه به نوع خطا (راندوم يا سيستماتيك) ساير موارد ايجاد خطا در نظر گرفته و جستجو مي‌شود.

مثال‌هايي از عوامل ايجاد خطا به تفكيك نوع خطا، ذيلاً آمده است:

خطاي راندوم

  • دماي ناپايدار
  • نوسانات جريان الكتريكي دستگاه قرائت كننده
  • وجود حباب هوا در زمان انتقال نمونه يا معرف
  • عدم رعايت حجم برداشتي از نمونه يا معرف
  • عدم رعايت زمان انكوباسيون
  • ناپايداري معرف
  • عدم رعايت شرايط نگهداري نمونه
  • آلودگي ظروف شيشه‌اي مورد استفاده، نوك سمپلر و…
  • آلودگي نمونه كنترلي، معرف و…
  • اشكال در سيستم قرائت كننده
  • ·   ….

خطاي سيتماتيك

  • اشكال دركاليبراسيون مانند در نظر گرفتن ارزش نادرست براي كاليبراتور، تهيه نامناسب، آلودگي، افت، تغليظ، تغيير شماره ساخت و…
  • عوض كردن معرف بدون تغييردر كاليبراسيون
  • تخريب تدريجي معرف
  • عدم رعايت دستورالعمل سازنده براي تهيه معرف
  • تغيير در دماي انكوباسيون
  • خطاي ثابت در وسايل انتقال‌دهنده نمونه يا معرف مانند سمپلر
  • ·   …

بايد در نظر داشت كه برخي مشكلات به‌وسيله آزمايشگاه قابل حل نبوده و لازم به شركت پشتيبان دستگاه يا معرف اطلاع داده شوند.

چارت كنترلي تجمعي Cumulative Sum (Cusum) Control chart

Cusum روشي است كه جمع جبري اختلافات نتايج آزمايش نمونه كنترلي را با ميانگيني كه در ابتدا تعيين شده بود، بررسي مي‌نمايد و به خطاهاي سيستماتيك حساس مي‌باشد. در شرايط معمول، نتايج كنترل‌ها در اطراف ميانگين (بالاتر و پايين‌تر) قرائت مي‌شوند اما اگر نتايج سير نزولي يا صعودي پيدا كنند، جمع جبري اختلافات نتايج با ميانگين، افزايش يافته و احتمال بروز خطاي سيستماتيك مطرح مي‌شود.

براي اجرا و تفسير چارت Cusum دو راه وجود دارد:

  • V-mask
  • محدوده تصميم‌گيري (decision limit)

از آنجاييكه روش محدوده تصميم‌گيري (decision limit)، ساده‌تر بوده و قابليت اجراي كامپيوتري نيز دارد، در اين دستورالعمل راجع به اين روش توضيح داده مي‌شود.

  1. كنترل را 20 بار آزمايش و ميانگين و انحراف معيار آن را محاسبه نماييد. (مطابق مراحل 1تا 5 در بخش اجراي گام به گام كنترل داخلي كيفيت).
  2. چارت كنترلي ترسيم نماييد كه در آن محور y نشانگر Cusum و خط مركزي آن Cusum صفر (به منحني صفحه 42 توجه كنيد) باشد.
  3. براي تفسير Cusum به روش محدود تصميم‌گيري (decision limit) بايد دو محدوده را مشخص نماييد.
  4. K1 و Ku كه به‌طور معمول mean±1SD در نظر گرفته مي‌شود.
  5. hl و hu كه محدوده كنترل است و اغلب ±2.7SD براي آن در نظر گرفته مي‌شود.
  6. در هر سري كاري يك نمونه كنترل آزمايش و نتيجه آن را با محدوده mean±1SD مقايسه كنيد ماداميكه نتيجه در اين محدوده قرار داشت Cusum را اجرا نكنيد. در اين مرحله علامت‌گذاري چارت انجام نمي‌شود.
  7. به محض اينكه كنترل از محدوده mean±1SD خارج شد، اختلاف نتيجه مشاهده شده را با (mean-1SD) K1 يا  (mean+1SD) Ku محاسبه نماييد (اين اختلاف در مثال زير به‌صورت di نمايش داده شده است). Cusum در هر سري از جمع جبري اختلاف جديد (di) با جمع جبري قبلي (Csi) به‌دست مي‌آيد. عدد به‌دست آمده، روي منحني علامت‌گذاري مي‌شود.
  8. Cusum براساس شيب منحني پيگيري مي‌شود تا زمانيكه
  9. جهت منحني عوض شود يعني علامت جمع جبري از مثبت به منفي يا برعكس از منفي به مثبت تغيير يابد، كه در اينجا شرايط تحت كنترل قرار گرفته است.
  10. مقدار جمع جبري از hl (±2.7SD) و hu فراتر رود كه در اين حالت شرايط از كنترل خارج شده است. لذا Cusum تا زمان شناسايي عوامل ايجاد خطا قطع مي‌گردد.

مثال:

 آزمايشگاهي تري‌گليسريد را در نمونه كنترلي اندازه‌گيري نموده و ميانگين 100 و انحراف معيار 5 به‌دست آورده و مطابق موارد ذكر شده در بند 3 محدوده‌هاي كاري خود را محاسبه نموده است.

k1mean1SD100-5=95
kumean-1SD100+5=105
hl-2.7SD-2.7´5=-13.5
hu+2.7SD+2.7´5=+13.5

سپس در هر سري كار، نمونه كنترل را آزمايش و نتايج را در جدول 2-2 درج نموده است.

اختلاف هر روز با K1  يا Ku به‌صورت d1 و جمع جبري به صورت  C si نمايش داده شده است.

همان‌طور كه مشاهده مي‌شود در روز اول، نتيجه كنترل 110 قرائت شده كه 5 واحد بيش از Ku (105) بوده است لذا Cusum شروع شده و اختلاف di به‌صورت 5+ نمايش داده شده است. روز دوم كنترل 100 خوانده شده كه 5 واحد كمتر از ku (105) مي‌باشد پس مقدارdi  برابر 5- بوده كه با +5 جمع جبري(دو عدد داخل بيضي) و Csi صفر به‌دست مي‌آيد. هنوز علامت Csi عوض نشده پس Cusum ادامه مي‌يابد.

Cusum در دو حالت متوقف مي‌گردد:

  • وقتي علامت Csi تغييريابد. در زو ششم مثال فوق، علامت Csi از مثبت به منفي تغيير يافته كه نشان مي‌دهد شرايط تحت كنترل در آمده است.
  • وقتي مقدار Csi از حد hl يا hu خارج شود. مثال اين مورد روز شانزدهم است كه در آن Csi به 14رسيده كه بيش از hu يعني 5، 13 است. در اين حالت شرايط از كنترل خارج شده است. پس بايد خطاهاي احتمالي شناسايي و رفع گردد.

مثال فوق در منحني زير نيز نمايش داده شده است.

Cusm نسبت به چارت كنترلي Levy-Jenning حساسيت بيشتري نسبت به خطاي سيستماتيك دارد. اين برتري در مورد قوانين چندگانه وستگارد، صادق نمي‌باشد زيرا قوانين مختلف وستگارد طوري طراحي شده‌اند كه خطاهاي سيستماتيك و راندوم را شناسايي نمايند.

اتوميشين و تجزيه‌گر خودكار در آزمايشگاه بيوشيمي

اصطلاح اتوميشين در بيوشيمي باليني توصيف كننده ابزارهايي است كه بررسي بيوشيميايي كميت‌ها را با حداقل دخالت تكنولوژيست انجام مي‌دهد.

مراجع و منابع:

بروشور کیت

كتاب جامع الايزا

کتاب بیوشیمی تیتز

کتاب جامع پاگانا

0 پاسخ به "دستورالعمل هورمون شناسی"

ارسال یک پیغام

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

درباره

گروه فن آور دی مِیک با سابقه ده ساله در حوزه مدیریت و فن آوری اطلاعات از سال 1397 با تشکیل مجموعه شرکت های دانش بنیان مستقر در پارک علم و فن آوری، فعالیت خود را آغاز کرد. ما بر آنیم تا با ارائه خدمات ویژه به جامعه پزشکی و آزمایشگاهی کشور و بهره گیری از افراد متخصص و خلاق در زمینه های مختلف، خدمات جامع و کاملی را با بهترین کیفیت و بهترین قیمت به مشتریان خود ارئه کنیم .

آکادمی

 

تماس

  • تلفن: (021) 91312424
  • واحد فروش: 09021110087
مرکز انفورماتیک گروه فن آور دی مِیک 2020
X