دستورالعمل مدیریت پسماند در آزمایشگاه تشخیص طبی

انواع پسماندهای آزمایشگاهی

انواع پسماندهای آزمایشگاهی

1-             پسماندهای معمولی  یا بی خطر.

2-             پسماندهای شیمیایی

3-             پسماندهای عفونی

4-             پسماندهای تیز وبرنده عفونی و غیر عفونی

1)مدیریت پسماندهای بدون خطر :

مدیریت پسماندهای بدون خطر عبارت است از پسماندهایی که خطرات اساسی و زیان باری برای سلامت انسان یا محیط زیست ایجاد نمی کنند مانند پسماندهای شهری،
این پسماندهابه3دسته جامد،مایع و گاز تقسیم می شوند که جامدات مانند:کاغذ،کارتن،فلزات،پلاستیک،پارچه ،یونولیت،ظروف شیشه ای سالم ،ضایعات مواد غذایی و غیره هستند .
هر پسماند آزمایشگاهی آلوده که طبق اصول صحیح، سترون سازی شود ،نیز در گروه پسماندهای معمولی قرار می گیرند. لازم به ذکر است که ضایعات شیشه ای شکسته و اجسام فلزی و پلاستیکی تیز و برنده در این گروه قرار نمی گیرد .
مجوز فعالیت این مرکز توسط شهرداری صادر می گردد و مسئولیت آنها ،انهدام پسماند های معمولی یا پساندهایی است که پس از آمایش می توان آنها را با پسماند های معمولی دفع نمود.

2)مدیریت پسماندهای شیمیایی:

پسماندهای شیمیایی شامل تمامی مواد و حلال های شیمیایی، محتویات کیت های آزمایشگاهی و معرفه ها و محتویات waste ها هستند.پسماندهای شیمیایی به دو دسته کم خطر و پر خطر تقسیم می شوند:
پسماندهای شیمیایی پرخطر عبارتند ا زآن دسته از مواد شیمیایی که یکی از ویژگی های زیر را دارا باشد:
قابلیت احتراق یا انفجار، فرسایندگی،واکنش زایی ،سمی بودن، ناپایداری، سوزانندگی و سرطان زایی.
در محل تولید یا مصرف این مواد باید فهرست یا جدولی تحت عنوان برگه اطلاعات ایمنی مواد شیمیایی (Material Safett Data Sheet=MSDS) که نشان دهنده خصوصیات فیزیکی و شیمیایی و همچنین اطلاعات ایمنی مربوط به هر یک از آنها است ، تهیه شود .

1-2 مواد شیمیایی قابل احتراق:
موادی مانند استون ، الکل ها، پر اکسیدها، نیتریت ها، گزیلول ، بنزین ، تولوئن و استالدئید که دمای احتراق کمتر از در60 درجه سانتیگراد دارند ، در دسته مواد شیمیایی قابل احتراق قرار می گیرند.

3-2 مواد شیمیایی فرساینده:
موادی مانند اسیدهای معدنی و بازهای قوی که دارای PH>12/5و یا PH<2 بوده و میتوانند سبب سایش آهن (استیل ) به میزان بیشتر از 25/0 اینچ در سال در فشار اتمسفر و در 130⁰ F شوند،در این دسته قرار می گیرند.

3- پسماندهای عفونی
آن دسته از پسماندهای آزمایشگاه به یک عامل میکروبی آلوده باشند و بتوانند منشا آلودگی گردند ،پسماند عفونی نامیده می شوند .این پسماندها شامل پسماندهای آسیب شناسی ،تشریحی، فرآورده خونی انسان و حیوانی، فرآورده های بیولوژیک (در مراکز تحقیقاتی) و مدفوع ، ادرار،مایعات و تشریحات مختلف بدن هستند
پسماندهای عفونی پس از انتقال از مراکز تولید، جهت سوزاندن و در نهایت دفن نمودن ، به این مراکز آورده می شوند. این مراکز موظفند مستندات مربوط به تولید پسماندهای عفونی در هر مرکز را که توسط موسسه حمل و نقل به آنها تحویل می گردد،تایید و یک نسخه از آن را مجددا توسط همان موسسه به مرکز تولید کننده دعوت دهند.

4-پسماندهای تیز و برنده
پسماندهایی که به علت تیزی و برندگی میتوانند موجب آسیب جدی و پارگی اعضای بدن گردند ،در این گروه قرار می گیرند .با توجه به احتمال وجود آلودگی در محیط آزمایشگاه بریدگی با این اجسام ممکن است خطر انتقال عفونت را نیز به دنبال داشته باشد .این دسته از پسماندها شامل سوزن ها ، سرنگ ها،چاقوهای جراحی، پیپت ، لام و لامل و ظروف مصرفی و شیشه ای شسکسته ، مواد پلاستیکی ،چوب و فلزات تیز و برنده می باشند .اگرچه این مواد می تواننددر هریک از انواع پسماندهاو یا ترکیب با آنها قرار می کیرند اما در این راهنما در بخش مربوط به پسماندهای تیز و برنده عفونی شرح داده می شوند.

مدیریت پسماندهای معمولی

مدیریت پسماندهای معمولی در آزمایشگاه شامل موارد زیر هستند :

 تمامی پسماندهایی که بدون آلودگی با پسماندهای عفونی ، شیمیایی و پرتوزا در آزمایشگاه تولید میگردد.

ظروف شیشه ای و پلاستیکی محتوی محلولهای شیمیایی موجود در کیت ها  ، حلال ها و نشانگر پس از شستشو.

 پسماندهای آلوده ما نند ظروف محیط کشت و محتویات آن که مطابق اصول صحیح سترون سازی شده ا ند .

v به حداقل رساندن ضایعات :

همواره در هنگام طراحی یک برنامه مدیریت دفع پسماند باید روش های کاربردی را به منظور کاهش تولید پسماندهای معمولی در نظر گرفت.

v جداسازی پسماندهای معمولی:

در برنامه مدیریت پسماندها مهمترین اولویت ،جداسازی پسماندهای  معمولی از پسماندهای شیمیایی ، عفونی ، پرتوزا و ضایعات برنده است .همچنین باید در این برنامه پسماندهای معمولی جامد مثل روزنامه، بطریها ، ورقه ها ی آلومینیومی و غیره از پسماندهای غیر جامد جدا گردد.مواد برنده مشکوک به هرگونه آلودگی نیز در این مرحله جدا گردیده و طبق بند مربوط در این راهنما جهت دفع آماده می گردد.

v بسته بندی و ذخیره سازی :

این پسماندهادر بسته های پلاستیکی به طور جداگانه بسته بندی و پس از ذخیره سازی در محل مناسب در حداقل زمان ممکن (روزانه )جهت تحویل به شهرداری آماده می شود.

v آمایش نهایی پسماندهای معمولی

بسته های پلاستیکی حاوی پسماندهای معمولی پس از اینکه به شهرداری تحویل داده شد، با یکی از روش های دفع ،تولید کمپوست و غیره آمایش می گردند

مدیریت پسماندهای شیمیایی

v کاهش پسماندهای شیمیایی

در یک نگاه کلی، اقداماتی که باید جهت کاهش در مدیریت پسماندها درآزمایشگاه انجام گیرند عبارتند از :کاهش تولید ، تغییر در نوع یا نحوه  توزیع مواد موجود (مثلا استفاده از محلوله های جایگزین به جای گزیلول ، فرمالین و اسید کرومیک)،تغییر روش انجام آزمایشهایی که سبب تولید پسماندهای خطر زا می گردند،ارزیابی دوره ای و استفاده از روش های نوین برخورد با پسماندها از جمله بازیافت (Recycleaing ) گزیلول، الکل و غیره است .هر آزمایشگاه با توجه به محدوده فعالیت های خود و منابع در اختیار می تواند این روش ها را مورد بررسی و در دستورالعمل تهیه شده توسط آن مرکز بگنجاند .

 v بررسی پسماندهای شیمیایی و رعایت اصول ایمنی

پسماندهای شیمیایی در آزمایشگاه عمدتا از باقیمانده محلولها و معرف هایی که د ر انجام آزمایش به کار برده می شوند ، حاصل می گردد.ضمن رعایت اصول کلی ایمنی دربرخورد با این نوع پسماندها باید در هنگام کار و جمع آوری پسماندهایی که خطرات جدی ایجاد می کنند به اصول خالص ایمنی نیز توجه نمود ،به عنوان مثال در مورد فرمالین ،حتی المقدور استفاده ازتجهیزات لازم جهت برقرای تهویه مناسب، ماسک ، حفاظ صورت، دستکش و کار زیرهود بخارتوصیه می گردد.

در مورد بازها ، الکل ها و اسیدهای غلیظ نیز باید اصولی را رعایت نمود که عبارتند از :

1- استفاده از دستکش های مقاوم و ماسک

2- دقت کافی در هنگام رقیق کردن و جداسازی آنها ، به طوریکه قبل از رقیق سازی با هم مخلوط نگردند.

3-  پرهیز ا زاضافه نمودن آب به این مواد جهت رقیق سازی .بدیهی است در زمان رقیق سازی این مواد باید به آهستگی به آب اضافه گردد.

4- رعایت اصول ایمنی جهت جلوگیری از آتش گرفتن مواد  شیمیایی قابل اشتعال .

5-  استفاده از وسایل حفاظتی مخصوص هنگام کار با مواد شیمیایی خطرناک ، مانند دستکش های مناسب ، روپوش و عینک محافظ و در موارد لزوم وسایل کمک تنفسی .

هنگام انتقال پسماندهای شیمیایی فرار ،استفاده از ماسک اکسیژن توصیه می گردد.چنانچه امکان دسترسی به این نوع ماسک وجود ندارد باید تهویه مناسب در محل برقرار باشد .به علاوه کارکنان آزمایشگاه باید از نحوه دفع مواد شیمیایی خطرناک، آگاهی داشته اشند و اطمینان حاصل گردد که مدیریت آمایش این مواد به شکلی انجام می گیرد که برا ی سلامت انسانها و محیط زیست خطرناک نباشد .

v جداسازی و آمایش پسماندهای شیمیایی

جداسازی پسماندهای شیمیایی پر خطر ازپسماندهای شیمیایی کم خطر مهمترین توصیه در این بخش است . پسماندهای شیمیایی کم خطر را میتوان با توجه به حجم تولید شده، به طور مستقیم پس از رقیق سازی با آّب در محل تولید از راه یک چاهک اختصاصی در سامانه فاضلاب دفع نمود ؛در غیر این صورت می توان آنها را ابتدا در یک ظرف شیشه ای یا پلاستیکی (بسته به نوع مواد) ذخیره و سپس جهت دفع درفاضلاب آماده نمود(پیشنهاد می شود این چاهک نزدیک به محل تولید ،مثلا در بخش بیوشیمی باشد).

راه دیگر آمایش به کاربردن روش هایی است که خطرات پسماندها را کمتر و دفع آنها را آسانتر می کند به عنوان مثال خنثی سازی اسیدها که دفع بهداشتی آنها که درون فاضلاب را امکان پذیر می نماید.

باید مواد شیمیایی پر خطر را با توجه به ماهیت آنها ،ازابتدا در ظروف شیشه ای یا پلاستیکی قرار داده و جدا نمود (مطابق با توضیحات ارائه شده در بخش بسته بندی) .به طور کلی مواد قابل پراکسید شدن، اکسید کننده ها ،سرطان زاها و هیدروکربن ها باید از سایر مواد جدا گردند.علاوه بر آن باید مواد شیمیایی پر خطر با برچسب های مشخص به صورت مناسب نشانه گذاری شوند و از ریختن آنها به داخل چاهک دستشویی و فاضلاب ها خودداری شود.

مدیریت پسماند

این جدول روش های آمایش مواد شیمیایی مختلف ذکر گردیده است :

جدول پسماندهای شیمیایی و روش های آمایش آنها

مواد شیمیایی که به صورت رایج استفاده می شوندروش توصیه شده
اسیدکلریدریک 1%با آب رقیق سپس از طریق فاضلاب دفع شود
هیدروژن پراکسید یا آب اکسیژنه3%با آب رقیق سپس از طریق فاضلاب دفع شود
اسیدسولفوریک 2 مولاربا آب رقیق سپس از طریق فاضلاب دفع شود
ایزوپروپانولمقادیر کم از طریق چاهک دستشویی(فاضلاب)دفع شود
متانولبا آب رقیق سپس از طریق فاضلاب دفع شود
بافر با متانول 20%با آب رقیق سپس از طریق فاضلاب دفع شود
بافر تریسEDTAاز طریق فاضلاب با آب رقیق شود یا از طریق ظرف مخصوص زباله های خطر زیستی دفع  شود

بسیاری از پسماندهای شیمیایی نباید به داخل فاضلاب دفع شوند که از جمله مهمترین آنها به شرخ ذیل است :

 اسیدها:اسید پرکلریک ، اسید هیدروکلریک ، اسید سولفوریک ، تری کلرو استیک اسید ، اسید فسفریک ، اسید نیتریک .

 بازها:هیدروکسید آمونیوم ،هیدروکسید سدیم

 مواد متفرقه : روغن ها و غیره …..

به علاوه تمامی محلول هایی که حاوی جیوه هستند ، نباید به داخل فاضلاب دفع شوند .

نکته:تا زمانی که از محتویات مواد شیمیایی که با یک نام تجارتی خریداری شده اند ، مطمئن نشده اید ، هرگز آنها را از طرق فاضلاب دفع نکنید .

 مواد شیمیایی زیر به عنوان مواد  بدون خطر در نظر گرفته می شوند و بعد از خنثی سازی می توان آنها را در فاضلاب دفع نمود :

اسیدهای آمینه

اسیدنیتریک ونمک های سدیم ، پتاسیم ، منیزیم ، کلسیم و امونیوم

اسید لاکتیک ، و نمک های سدیم ف پتاسیم ، منیزیم ، کلسیم و آمونیوم

قندها: مثل گلوکز،لاکتوز، فروکتوز،سوکروزو مالتوز

موادغیر آلی(معدنی ) :

بی کربنات ها (سدیم ، پتاسیم )                       

 کربنات ها (سدیم ، پتاسیم ، منیزیم ، کلسیم )

یدیدها(سدیم ، پتاسیم )                                                     

 بورات ها(سدیم ، پتاسیم ، منیزیم، کلسیم)                           

 کلریدها(سدیم ، پتاسیم ، منیزیم، کلسیم)

برومیدها(سدیم ، پتاسیم)                                                                           

فلوریدها(کلسیم)

اکسیدها(سدیم ، منیزیم، کلسیم، آلومنیوم، آهن ،سیلسیوم)

سولفات ها(سدیم ، پتاسیم ، منیزیم ، کلسیم ،آمونیوم)

فسفات ها(سدیم ، پتاسیم ، منیزیم ، کلسیم ،آمونیوم)

نکات مهم ارزیابی و نگهداری برخی از مواد شیمیایی

نام مادهخواص شیمیایی و موارد توجه
اسید استیک ،گلاسیال

دارای خطر متوسط آتش سوزی است

در ظروف PVC نگهداری شود و هرگز در نزدیکی اسیدنیتریک قرار نگیرد

اسیدهیدروکلریک

دارای اثرات سوءتنفسی است ،باید در بطریهای با دیواره های PVCخریداری شود

باید محلول های از قبل رقیق شده خریداری شود و از ذخیره سازی مقدار زیاد آن خودداری گردد.

نباید در نزدیکی فرمالدئید نگهداری شود

اسیدسولفوریکدر مقادیر کم خریداری و در ظروف با دیوارهPCV  نگهداری می گردد
 

v    بسته بندی :

همانطور که قبل بیان شد پسماندهای شیمیایی کم خطر را می توان به طور مستقیم پس از رقیق نمودن با آب در فاضلاب اختصاصی (مثلا در بخش بیوشیمی) دفع نمود .بدیهی است که در آزمایشگاه ها بیشترین حجم تولید را به خود اختصاص میدهند نیاز به بسته بندی و ذخیره سازی و اقدامات بعدی ندارند .اما درخصوص پسماندهای شیمیایی پر خطر، بسته بندی توصیه می گردد.حتی المقدور باید یک برنامه خنثی سازی (با استفاده از روشهای فیزیکی و شیمیایی ) در هر مرکز تدوین گرددتا با انجام آن بتوان تعداد از پسماندهای شیمیایی پر خطر را از طریق فاضلاب یا روش های دیگر(مطابق منابع معتبر علمی) در محل دفع نمود.

ذکر این نکته ضروری است که در صورت ذخیره سازی پسماندهای شیمیایی قبل ا زدفع ، باید به تناسب جنس ظرف جمع آوری پسماند با محتویات آن توجه گردد.مثلا پلاستیک مقاوم برای جمع آوری حلال ها و یا ظروف شیشه ای جمع آوری برای اسیدهای معدنی کاربرد دارند.

همنچنین باید یک محل امن و مطمئن برای ذخیره پسماندهای شیمیایی تا هنگام دفع قطعی آن در آزمایشگاه در نظر گرفته شود .روش های مختلفی جهت خنثی سازی مواد شیمیایی در منابع  CLSI  شرح داده شده است که در آزمایشگاه ها می توانند به طور داوطلبانه ازآنها استفاده نمایند .

v    حمل و نقل پسماندهای شیمیایی تا مرحله آمایش نهایی

موسسات حمل و نقل باید مجهز به محفظه هایی متشکل از یک ظرف پلاستیکی یا فلزی باشند که ظرف دیگری با جدار مقاوم   در داخل آن قرار می گیرد.بدیهی است برای هر یک از مواد شیمیایی خطر زا یک ظرف اختصاصی وجود دارد که جنس آن متناسب با نوع ماده شیمیایی که در آن قرار می گیرد در نظر گرفته شده و به گونه ای طراحی می گرددکه با استفاده از مواد جاذب یا فیلتر بخشی از مراحل خنثی سازی در آن صورت گیرد.دفع این ظروف که      Lab Pack نامیده می شود با توجه به نوع محتویات آنها انجام می گیرد .

مدیریت پسماندهای عفونی

v به حداقل رساندن پسماندهای عفونی وبازیافت

به کارگیری برنامه راهبردی مبتنی بر کاهش تولید پسماند یکی از اساسی ترین اصول در تدوین برنامه مدیریت پسماند است که در این بخش به نکات زیر اشاره می گردد:

1- کاهش حجم نمونه های ادرار، خون و مایعات با به کارگیری  اصول علمی در روش های انجام آزمایش

2- پیشگیری از انجام نمونه گیری های مکرر و در نتیجه کاهش تولید پسماند با به کار گیری برنامه جامع کنترل کیفیت

3- تشویق و ترغیب به استفاده از شیوه های جدید نمونه گیری(مانند خون گیری با روش خلاء)

4- استفاده از ابزار و وسایلی که بتوان آنها را به شیوه ای ایمن و صحیح دوباره وارد چرخه کاری نمود

5- استفاده مشترک چند مرکز از موادی که به مقدار زیاد استفاده نمی شوند ؛از جمله استفاده مشترک از فراورده های بیولوژیک مورد استفاده در آزمایشگاه

6- ارزیابی دوره ای برنامه جاری جهت به حداقل رساندن پسماند های عفونی

v جدا سازی پسماندهای عفونی

از آنجا که مخلوط شدن پسماندهای بدون خطر با انواع عفونی،آنها را نیز در این دسته قرار مید هد، لذا باید برنامه راهبردی مدیریت پسماند بر جداسازی پسماندهای عفونی از دیگر پسماندها استوار باشد .

مسئول یا کنترل عفونت و ایمنی در هر موسسه ، بر اساس سیاست و خط مشی  آن مرکز، مسئولیت تدوین روش  دسته بندی پسماندهای عفونی جهت انتقال ایمن و دفع مناسب آنها را به عهده دارد .

در این دسته بندی ، نوع و محل تولید پسماند مشخص و بر اساس آن ایمن ترین و مقرون به صرفه ترین روش های آمایش انتخاب می گردد.در این رابطه جداسازی پسماندهای عفونی در مرحله اول از دیگر پسماندها و سپس جداسازی آنها از یکدیگر،مهمترین راهبرد علمی و معتبر است

یکی از این طبقه بندی ها که می تواند الگوی مناسبی برای بسیار ی از آزمایشگاه ها باشد عبارت است از :

1-مواد تیز وبرنده

2-فراورده های خونی و مایعات بدن

3-ظروف قابل بازیافت الوده به فراورده های خونی یا ادرار مانند ظروف شیشه ای و پلاستیکی حاوی خون ، سرم ، ادرار و غیره…

4- مدفوع و ظروف مربوطه

5-ظروف محتوی محیط های آلوده کشت و هر ماده ای که محیط آزمایشگاه  به یک عامل عفونی یا مشکوک آلوده باشد .

بر مبنای این تقسیم بندی، حتی الامکان باید سعی شود که این پسماندها با دیگر پسماندها و با یکدیگر مخلوط نشوند.درمرحله بعد باید ترتیبی اتخاذ گردد تا با توجه به مراحل اشاره شده در راهنما،این مواد در داخل آزمایشگاه ،آمایش و آلودگی زدایی گردد

v بررسی پسماندهای عفونی و به کارگیری اصول ایمنی

هنگام بررسی وحمل و نقل پسماندهای عفونی وبالقوه عفونی باید ازدستکش، لباس محافظ، ماسک و یا سایر وسایل حفاظتی در صورت لزوم  استفاده گردد .این دستکش ها بایددر برابر نفوذ آب مقاوم باشندو پس از اتمام کار و بیرون آوردن دستکش،دستها ضدعفونی و سپس شسته شوند .

1- مواد تیز و برنده :

Ø              این مواد شامل سر سوزن ها ، سرنگ ها ، تیغ های جراحی، لانست ها ، لوله ها ی آزمایش مویینه ،پیپت ها  ،تمامی وسایل شیشه ای شکسته شده اعم از لوله سرم ، ظرف کشت ، لام های شکسته ، سوزن های اپلیکاتورو لامل ها هستند .در استانداردهای تعیین شده توسط  CLSI  لام های مورد استفاده در بخش های میکروب شناسی، خون شناسی و غیره نیز درا ین دسته قرار می گیرند .

Ø  این مواد باید در محل تولید و پس از استفاده در محفظه ایمن  Safety Box )) که در برابر سوراخ شدگی مقاوم است ، قرار داده شوند .لبه ورودی به داخل این محفظه ها به گونه ای طراحی گردیده است که بیرون  افتادن پسماندهای تیز و برنده باید از دستکش هایی که مقاومت بیشتری به پارگی دارند استفاده کرد.

Ø  درپوش گذاری مجدد سوزن ها (recapping) نباید با دست انجام شود .

Ø  جهت جدا نمودن سر سوزن از محل های تعبیه شده در محفظه های ایمن استفاده شود .

Ø  به دلیل وجود خطر فرو رفتن سوزن و ایجاد آئروسل ، هرگز نباید اقدام به شکستن ، بریدن و یا خم کردن سوزن ها نمود .

Ø  سوزن ها را نباید داخل کیسه های اتوکلاو قرار داد .

2-  دفع پسماندهای عفونی ردیف دوم و سوم به این شرح می باشند :

تمامی ظروف حاوی مایعات  شامل سرم خون و غیره را باید در ظرف پلاستیکی محکم محتوی محلول وایتکس با غلظت 10/1 (به شرط این که دارای کلر فعال 5% باشد) به مدت حداقل یک ساعت قرار داد و سپس اقدام به اجرای مراحل شستشو ، ضد عفونی و سترون سازی ، مطابق با روش مندرج در بخش آمایش نمود.

– معمولا برای دفع نمونه های مدفوع از روش سوزاندن استفاده می شود .لذا توصیه می شود بلافاصله پس از انجام آزمایش ظروف محتوی مدفوع در یک ظرف پلاستیکی با یک در محکم و به رنگ زرد و علامت خطرزیستی قرار گیرد تابرای مراحل بعدی آماده گردد.

–  ظروف محتوی محیط کشت آلوده همرا با تمامی موادی که به نوعی با مایعات بدن آلوده شده اند و فراورده های بیولوژیک بلافاصله پس ازتولید در کیسه های قابل اتوکلاو قرار گرفته و در حداقل زمان ممکن ، جهت آمایش به واحد سترون سازی فرستاده شود .

v انتقال ازمحل تولید پسماندهای عفونی به محل آمایش:

اساس کار باید بر کاهش فاصله زمانی و حتی المقدور مکانی بین تولید یک پسماند عفونی تا آمایش آن پسماند استوار گردد.به این منظورپسماندهای نوع اول جهت آمایش، شستشو و آبکشی به بخش مربوطه تحویل گردند .پسماندهای نوع دوم (مدفوع) پس ا زاقدامات اولیه به محل بسته بندی و ذخیره تحویل داده شود.پسماندهای نوع سوم نیز باید در کیسه های قابل اتو کلاو قرار گرفته و به طور روزانه (یا یک روز در میان ) اتوکلاو شده و پس از آمایش به محل نگهداری و بسته بندی ارسال گردد.

v آمایش (تصفیه ) پسماندهی عفونی

آمایش پسماندهای عفونی روندی است که برای کاهش یا حذف توان بالقوه پسماندها در ایجاد بیماری طراحی گردیده است .روش های متعددی ا زجمله سترون سازی  از طریق حرارت یا بخار (اتوکلاو)و یا گرمای خشک (فور) ، استفاده از مواد ضدعفونی کننده شیمیایی و به کارگیری فناوری های جدید جهت انجام این کار وجود دارد.

بخشی از این روش ها  با کاربرد آنها به شرح زیربیان می گردد:

آمایش با  استفاده از اتوکلاو(تصفیه از طریق حرارت با بخار) .

تمام پسماندهای عفونی از نوع مواد تیز و برنده،محیط های کشت آلوده و مواد آلوده باید با استفاده از اتوکلاو آمایش گردند.

 توصیه می گردد در انتخاب حجم مناسب جهت خرید دستگاه اتو کلاو  وبه تولید روزانه پسماندهای عفونی نیز توجه گردد.

زمان پیشنهادی برای سترون شدن حداقل 30 دقیقه تا یک ساعت  با  حداقل دمای  120 درجه سانتی گراد است .برا ی جلوگیری از بوی بد و خطرات احتمالی پیشنهاد میگردد محل قرار دادن اتوکلاو در خارج از فضای آزمایشگاه د رمحلی که تهویه مطلوب داشته باشد ،در نظر گرفته شود .

می توان ا زقرص های معطر کننده اتوکلاو برای رفع بوی بد آن استفاده کنید .

 

آمایش از طریق حرارت با هوای خشک (فور)

در این روش به کمک حرارت 60-180 C1 به مدت 2 تا 4 ساعت شرایط برای نابود کردن ارگانیسم ها فراهم می گردد.این روش جهت سترون سازی شیشه ها و ظروف محتوی خون و مایعات پس از شستشو کاربرد دارند .

 

آمایش با مواد ضد عفونی کننده شیمیایی

این روش برای تصفیه مایعات و فراورده های خونی و یا ضد عفونی سطوح کاربرد دارد.مواد شیمیایی مانند ترکیباتی که دارای کلر فعال ، فرمالدئید،فنل ، ید، پروکسید هیدروژن و الکل هستند ، برای ضد عفونی کردن ظروف محتوی سرم و مایعات (بند 2 انواع پسماندهای عفونی )پیشنهاد می گردد.

در مرحله شستشو جهت پیشگیری از آلودگی پیشنهاد میگردد تمام ظروف محتوی فراورده های خونی و مایعات (همراه با محتویات آنها) در داخل یک ظرف پلاستیکی محتوی ماده سفید کننده هیپوکلریت سدیم (وایتکس) با رقت 10/1 (به شرط اینکه  محلول اولیه دارای کلر  فعال 5% باشد)،ریخته شود و حداقل به مدت یک ساعت نگهداری شود سپس مسئول شستشو ضمن رعایت نکات ایمنی از جمله استفاده از دستکش مناسب ، روپوش و سایر وسایل حفاظتی اقدام به شستشو با فرچه نموده و پس از آبکشی ظروف و خشک شدن آنها سه مرتبه با آب مقطر نیز آبکشی شده و سپس این ظروف در فور در گرمای   160-180 C  به مدت دو تا چهار ساعت سترون شود .در قسمت دستورالعمل فنی وسایل شیشه ای به طور کامل این قسمت شرح داده شده است

v بسته بندی

بسته بندی پسماندهای عفونی باید به گونه ای باشد که ایمنی لازم برای تمامی کسانی که به طور مستقیم و غیر مستقیم با آنها سروکار دارند رعایت گردد.همچنین کمترین آلودگی برای محیط زیست ایجاد گردد.ظروف محتوی این پسماندها که بهتر است از جنس پلاستیک محکم (پلی اتیلن) باشد ، باید به نحوی طراحی گردد که در تمامی مراحل ذخیره سازی ،حمل و دفع ، استحکام و مقاومت داشته باشد .درب تمامی ظروف باید برا ی جلوگیری از سرریز شدن پسماندها با دقت هرچه تمام تر بسته شوند و پس از برچسب گذاری و ذخیره موقت جهت آمایش نهایی آماده شده و یا به موسسه حمل و نقل پسماندها تحویل گردند.

با اینکه مطابق مراجع معتبر علمی مایعات عفونی ، باید در ظروف مخصوص با مقاومت کافی قرار گرفته و پس از برچسب گذاری جهت انتقال و دفع آماده گردد، اما به دلیل عدم امکانات لازم در ایران در حال حاضر آزمایشگاه ها موظف به آمایش این مواد در محل آزمایشگاه هستند که در بخش مربوطه بیان شده است .

v برچسب گذاری

تمامی پسماندهای عفونی باید مستقیما در بسته های پلاستیکی (پلی اتیلن )   و زرد رنگ با علامت خطر زیستی قرار گیرند .بهتر است علاوه بر علامت فوق ،نام آزمایشگاه و تاریخ تولید این مواد در برچسب فوق (به خصوص پسماندهایی که جهت دفع نهایی به خارج از آزمایشگاه منتقل می شوند  )ذکر گردد.

 

 

 

v نگهداری پسماندهای عفونی قبل ازآمایش

پسماندهای عفونی حتی المقدور به طور موقت ذخیره شوند و محل نگهداری باید با علامت خطرزیستی ،مشخص شده و در نزدیکی محل تولید یا آمایش قرار داشته باشد .(معمولا در مراکزی که مجهز به کوره زباله سوز هستند پسماندها در همین محل ذخیره می شوند ) توجه به این نکته ضروری است که محل  مذکور باید مجهز به شبکه فاضلاب بوده و کف و دیواره آن کاملا قابل شستشو باشد .

v حمل و نقل پسماندهای عفونی

حمل و نقل پسماندهای عفونی  باید در ظروف (کانتینرهای) دربسته باشد و برای هر بخش فضای جداگانه ای در نظر گرفته شود ومسیر حمل و نقل از محل آزمایشگاه تا کانتینر مخصوص حمل و نقل باید کوتاه بوده و کمترین تماس با بیماران و کارکنان وجود  داشته باشد .

همچنین به منظور جلوگیری از پارگی کیسه ها ، حتما حمل آنها به وسیله دست و با رعایت اصول ایمنی (استفاده از دستکش مناسب ،ماسک و سایر وسایل حفاظتی لازم ) انجام شود و از به کارگیری ابزارهای مکانیکی خودداری گردد.

v    آمایش نهایی پسماندهای عفونی

اصول و شرایط مراکز آمایش نهایی و دفع پسماندهای عفونی در مبحث موسسات مجری برنامه آمایش و انهدام پسماند ذکر گردیده است .لازم به ذکر است که بر اساس مراجع معتبر علمی بهترین روش برای دفع پسماندهای عفونی ابتدا سوزاندن ضایعات و سپس دفن خاکستر آن در زمین است (ترجیحا با عمق زیاد) ؛به شرط اینکه زباله سوزها استانداردهای لازم در خصوص جلوگیری از آلودگی های زیست محیطی را دارار باشند.

 

به بالای صفحه بردن